Tin Tức

Công thức Vật Lý lớp 9

Có phải bạn đang tìm kiếm chủ đề về => Công thức Vật Lý lớp 9 phải ko?Nếu đúng tương tự thì mời bạn xem nó ngay tại đây. Xem thêm các bài viết hay khác tại đây => Tin tức

Công thức điện học lớp 9

Định luật ôm

I = U / R, Trong đó:

  • I: Cường độ dòng điện (A)
  • U: Hiệu điện thế (V)
  • R: Điện trở (Ω)

Điện trở

Một số công thức điện trở cần thiết cần chú ý:

  • R = U / I
  • Điện trở mạch tiếp nối: Rtd = R1 + R2 +…+ Rn
  • Điện trở mạch song song: Rtd= 1 / R1+1 / R2+…+ 1 / Rn
  • Điện trở của dây dẫn: R = ρl / s

Trong đó:

Bạn đang xem: Công thức Vật Lý lớp 9

  • l: chiều dài dây (m)
  • S: tiết diện của dây (m2 )
  • ρ điện trở suất (Ωm)
  • R điện trở (Ω)

Cường độ dòng điện và hiệu điện thế

  • Trong mạch tiếp nối: I = I1 = I2 =…= In và U = U1 + U2 +…+ Un
  • Trong mạch song song: I = I1 + I2 +…+ In và U = U1 = U2 =…= Un

Công suất điện

P = U.I, trong đó:

  • P: công suất (W)
  • U: hiệu điện thế (V)
  • I: cường độ dòng điện (A)

Nếu trong mạch có điện trở thì chúng ta cũng có thể vận dụng công thức được suy ra từ định luật ôm:

Công của dòng điện

A = P.t = U.I.t, trong đó:

  • A: công dòng điện (J)
  • P: công suất điện (W)
  • t: thời kì (s)
  • U: hiệu điện thế (V)
  • I: cường độ dòng điện (A)

Hiệu suất sử dụng điện

H = A1 / A * 100%. Trong đó:

  • A1: năng lượng có ích được chuyển hóa từ điện năng.
  • A: điện năng tiêu thụ.

Định luật Jun – Lenxơ

Q = I2.R.t, trong đó ta có:

  • Q: nhiệt lượng tỏa ra (J)
  • I: cường độ dòng điện (A)
  • R: điện trở ( Ω )
  • t: thời kì (s)

Công thức tính nhiệt lượng

Q=m.c.Δt, trong đó ta có:

  • m: khối lượng (kg)
  • c: nhiệt dung riêng (JkgK)
  • Δt: độ chênh lệch nhiệt độ (0C)

Công thức điện từ lớp 9

Hao tổn tỏa nhiệt trên dây dẫn được tính bằng công thức.

Trong đó:

  • P: công suất (W)
  • U: hiệu điện thế (V)
  • R: Điện trở (Ω)

Công thức quang học lớp 9

Công thức của thấu kính tụ hội

  • Tỉ lệ chiều cao của vật và ảnh: h/h’= d/d’
  • Mối quan hệ giữa d và d’: 1/f= 1/d+ 1/d’

Trong đó:

  • d: Khoảng cách từ vật tới thấu kính
  • d’: Khoản cách từ ảnh tới thấu kính
  • f là tiêu cự của thấu kính
  • h là chiều cao của vật
  • h’ là chiều cao của ảnh

Công thức của thấu kính phân kỳ

Tỉ lệ chiều cao vật và ảnh: h/h’= d/d’

Quan hệ giữa d, d’ và f: 1/f= 1/d – 1/d’

Trong đó:

  • d là khoảng cách từ vật tới thấu kính
  • d’ là khoảng cách từ ảnh tới thấu kính
  • f là tiêu cự của thấu kính
  • h là chiều cao của vật
  • h’ là chiều cao của ảnh

Để nhớ rõ hơn công thức về thấu kính tụ hội và phân kì thì chúng ta cần phải so sánh sự giống và không giống nhau giữa chúng, từ đó có thể đưa ra được cách học thuộc nhớ lâu và hiệu quả nhất.

Công thức về sự tạo ảnh trong phim

Công thức: h/h’= d/d’

Trong đó:

  • d là khoảng cách từ vật tới vật kính
  • d’ là khoảng cách từ phim tới vật kính
  • h là chiều cao của vật
  • h’ là chiều cao của ảnh trên phim

Trắc nghiệm ghi nhớ công thức

Câu 1: Cho biết hiệu điện thế giữa hai đầu một dây dẫn tăng lên gấp 2 lần thì lúc đó cường độ dòng điện qua dây sẽ như thế nào?

A. tăng lên 2 lần

B. giảm đi 2 lần

C. tăng lên 4 lần

D. giảm đi 4 lần

Đáp án: A. Tăng lên hai lần

Câu 2: Đặt U1= 6V vào hai đầu dây dẫn. Lúc đó ta có cường độ dòng điện qua dây là 0,5A. Nếu tăng hiệu điện thế đó lên thêm 3V thì cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn sẽ là bao nhiêu?

A. tăng thêm 0,25A

B. giảm đi 0,25A

C. tăng thêm 0,50A

D. giảm đi 0,50A

Đáp án A. Tăng thêm 0,25A

Câu 3: Mắc một dây có điện trở R= 24Ω vào hiệu điện thế có U= 12V thì cường độ dòng điện đi qua dây dẫn như thế nào?

A. I = 2A

B. I = 1A

C. I = 0,5A

D. I = 0,25A

Đáp án: C. I = 0,5A

Bài toán này giải được nhờ vận dụng định luật ôm khá đơn giản.

Câu 4: Đặt vào hai đầu dây dẫn một hiệu điện thế U = 6V nhưng mà dòng điện qua nó cường độ là 0,2A thì điện trở của dây là bao nhiêu? Chọn đáp án chuẩn xác:

A. 3

B. 12

C. 15

D. 30

Đáp án D. R = 30

Câu 5. Tìm nhận xét sai trong các nhận xét dưới đây?

A. Có thể tạo ra chùm sáng song song từ chùm sáng tụ hội.

B. Có thể tạo ra chùm sáng phân kì từ chùm sáng phân kì.

C. Có thể tạo ra chùm sáng tụ hội từ chùm sáng song song.

D. Có thể tạo ra chùm sáng tụ hội từ chùm sáng tụ hội.

Đáp án: D. Có thể tạo ra chùm sáng tụ hội từ chùm sáng tụ hội.

Tổng hợp tri thức môn Vật lý lớp 9

I. ĐỊNH LUẬT ÔM – ĐIỆN TRỞ CỦA DÂY DẪN

1- Định luật Ôm: Cường độ dòng điện qua dây dẫn tỉ lệ thuận với hiệu điện thế đặt vào hai đầu dây và tỉ lệ nghịch với điện trở của dây

Trong đó: I: Cường độ dòng điện (A),

U Hiệu điện thế (V)

R Điện trở

Ta có: 1A = 1000mA và 1mA = 10-3A

*Chú ý:

– Đồ thị trình diễn sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế giữa hai dầu dây dẫn là đường thẳng đi qua gốc tọa độ (U = 0; I = 0)

Với cùng một dây dẫn (cùng một điện trở) thì:

2- Điện trở dây dẫn:

Chú ý:

– Điện trở của một dây dẫn là đại lượng đặc trưng cho tính cản trở dòng điện của dây dẫn đó.

Điện trở của dây dẫn chỉ phụ thuộc vào bản thân dây dẫn.

II- ĐỊNH LUẬT ÔM CHO ĐOẠN MẠCH CÓ CÁC ĐIỆN TRỞ MẮC NỐI TIẾP

1/ Cường độ dòng điện và hiệu điện thế trong đoạn mạch mắc tiếp nối

– Cường độ dòng điện có trị giá như nhau tại mọi điểm:

– Hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch bằng tổng hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở thành phần:

2/ Điện trở tƣơng đƣơng của đoạn mạch tiếp nối

a.  Điện trở tương đương (Rtđ) của một đoạn mạch là điện trở có thể thay thế cho các điện trở trong mạch, sao cho trị giá của hiệu điện thế và cường độ dòng điện trong mạch ko thay đổi.

b. Điện trở tương đương của đoạn mạch tiếp nối bằng tổng các điện trở hợp thành:

3/ Hệ quả: Trong đoạn mạch mắc tiếp nối (cùng I) hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở tỉ lệ thuận với điện trở đó

III- ĐỊNH LUẬT ÔM CHO ĐOẠN MẠCH CÓ CÁC ĐIỆN TRỞ MẮC SONG SONG

1/ Cường độ dòng điện và hiệu điện thế trong đoạn mạch mắc song song

– Cường độ dòng điện trong mạch chính bằng tổng cường độ dòng điện trong các mạch rẽ:

– Hiệu điện thế hai đầu đoạn mạch song song bằng hiệu điện thế hai đầu mỗi đoạn mạch rẽ

2/ Điện trở tương đương của đoạn mạch song song

– Nghịch đảo điện trở tương đương của đoạn mạch song song bằng tổng các nghịch đảo điện trở các đoạn mạch rẽ:

3/ Hệ quả

Mạch điện gồm hai điện trở mắc song thì

– Cường độ dòng điện chạy qua mỗi điện trở (cùng U) tỉ lệ nghịch với điện trở đó:

IV- ĐIỆN TRỞ DÂY DẪN PHỤ THUỘC VÀO CÁC YẾU TỐ CỦA DÂY

Điện trở dây dẫn tỉ lệ thuận với chiều dài của dây, tỉ lệ nghịch với tiết diện của dây và phụ thuộc vào vật liệu làm dây dẫn

Công thức tính điện trở của dây dẫn (điện trở thuần)

Trong đó: l là chiều dài dây dẫn

S tiết diện của dây

rho

 điện trở suất

R điện trở suất

* Ý nghĩa của điện trở suất

– Điện trở suất của một vật liệu (hay một chất liệu) có trị số bằng điện trở của một đoạn dây dẫn hình trụ được làm bằng vật liệu đó có chiều dài là 1m và tiết diện là 1 m.2

– Điện trở suất của vật liệu càng nhỏ thì vật liệu đó dẫn điện càng tốt.

*Chú ý:

– Hai dây dẫn cùng chất liệu, cùng tiết diện

– Đổi đơn vị:

quad 1 mathrm{m}=100 mathrm{cm}=1000 mathrm{mm}

1 mathrm{mm}=10^{-1} mathrm{cm}=10^{-3} mathrm{m}

1 mathrm{mm}^{2}=10^{-2} mathrm{cm}^{2}=10^{-6} mathrm{m}^{2}

V- BIẾN TRỞ – ĐIỆN TRỞ DÙNG TRONG KỸ THUẬT

1/ Biến trở

Được dùng để thay đổi cường độ dòng điện trong mạch.

– Các loại biến trở được sử dụng là: biến trở con chạy, biến trở tay quay, biến trở than (chiết áp). Biến trở là điện trở có thể thay đổi trị số và dùng để điều chỉnh cường độ dòng điện trong mạch.

– Kí hiệu trong mạch vẽ:

2/ Điện trở dùng trong kỹ thuật

– Điện trở dùng trong kỹ thuật thường có trị số rất lớn.

– Được chế tạo bằng lớp than hoặc lớp kim loại mỏng phủ ngoài một lớp cách điện

– Có hai cách ghi trị số điện trở dùng trong kỹ thuật là:

+ Trị số được ghi trên điện trở.

+ Trị số được trình bày bằng các vòng màu sơn trên điện trở (4 vòng màu).

VI- CÔNG SUẤT ĐIỆN

1) Công suất điện: Công suất điện trong một đoạn mạch bằng tích hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch với cường độ dòng điện qua nó.

– Công thức:

Trong đó: P công suất (W);

U hiệu điện thế (V);

I cường độ dòng điện (A)

– Đơn vị: Oắt

 2) Hệ quả: Nếu đoạn mạch cho điện trở R thì công suất điện cũng có thể tính bằng công thức:

3) Chú ý

– Số oát ghi trên mỗi dụng cụ điện cho biết công suất định mức của dụng cụ đó, tức là công suất điện của dụng cụ lúc nó hoạt động phổ biến.

– Trên mỗi dụng cụ điện thường có ghi: trị giá hiệu điện thế định mức và công suất định mức.Trên mỗi dụng cụ điện thường có ghi: trị giá hiệu điện thế định mức và công suất định mức.

Ví dụ: Trên một bòng đèn có ghi 220V – 75W tức là: đèn điện sáng phổ biến lúc đựơc sử dụng với nguồn điện có hiệu điện thế 220V thì công suất điện qua đèn điện là 75W.

– Dù mạch mắc song song hay tiếp nối thì Pm = P1+ P2+…+Pn

VII- ĐIỆN NĂNG – CÔNG DÕNG ĐIỆN

1) Điện năng
* Điện năng là gì?
– Dòng điện có mang năng lượng vì nó có thể thực hiện công, cũng như có thể làm thay đổi nhiệt năng của một vật. Năng lượng
dòng điện được gọi là điện năng.
* Sự chuyển hóa điện năng thành các dạng năng lƣợng khác
– Điện năng có thể chuyển hóa thành các dạng năng lượng khác: Cơ năng, quang năng, nhiệt năng, năng lượng từ, hóa năng…

Ví dụ:
– Đèn điện dây tóc: điện năng chuyển đổi thành nhiệt năng và quang năng.
– Đèn LED: điện năng chuyển đổi thành quang năng và nhiệt năng.
– Nồi cơn điện, bàn là: điện năng chuyển đổi thành nhiệt năng và quang năng.
– Quạt máy, máy bơn nước: điện năng chuyển đổi thành cơ năng và nhiệt năng.
* Hiệu suất sử dụng điện
– Tỷ số giữa phần năng lượng có ích được chuyển hóa từ điện năng và toàn thể điện năng tiêu thụ được gọi là hiệu suất sử dụng
điện năng.

Công thức:

Trong đó: A1: năng lượng có ích được chuyển hóa từ điện năng.
A: điện năng tiêu thụ.

2) Công dòng điện (điện năng tiêu thụ)
* Công dòng điện
– Công dòng điện sinh ra trong một đoạn mạch là số đo lượng điện năng chuyển hóa thành các dạng năng lượng khác tại đoạn
mạch đó.
– Công thức:

Trong đó:A: công doàng điện (J)
P: công suất điện (W)
t: thời kì (s)
U: hiệu điện thế (V)
I: cường độ dòng điện (A)
– Ngoài ra còn được tính bởi công thức:

Đo điện năng tiêu thụ
– Lượng điện năng được sử dụng được đo bằng công tơ điện. Mỗi số đếm trên công tơ điện cho biết lượng điện năng sử dụng là 1
kilôoat giờ (kW.h). 1 kW.h = 3 600kJ =3 600 000J

VIII- ĐỊNH LUẬT JUN-LENXƠ (Tính nhiệt lƣợng tỏa ra trên dây dẫn lúc có dòng điện chạy qua)

* Định luật: Nhiệt lượng tỏa ra trên dây dẫn lúc có dòng điện chạy qua tỉ lệ thuận với bình phương cường độ dòng điện, tỉ lệ thuận
với điện trở và thời kì dòng điện chạy qua
* Công thức: Q = I2.R.t Trong đó: Q: nhiệt lượng tỏa ra (J)
I: cường độ dòng điện (A)
R: điện trở ( Ω )
t: thời kì (s)
* Chú ý:
– Nếu nhiệt lượng Q tính bằng đơn vị calo (cal) thì ta có công thức: Q=0,24I2Rt

– Ngoài ra Q còn được tính bởi công thức : Q=UIt hoặc

– Công thức tính nhiệt lượng: Q=m.c.Δt Trong đó: m khối lượng (kg)
c nhiệt dung riêng (JkgK)
Δt độ chênh lệch nhiệt độ (C)

IX Sử dụng an toàn điện và tiết kiệm điện

* Một số quy tắc an toàn điện:
– Thực hành, làm thí nghiệm với hiệu điện thế an toàn: U – Sử dụng dây dẫn có vỏ bọc cách điện tốt và thích hợp
– Cần mắc cầu chì, cầu dao…cho mỗi dụng cụ điện
– Lúc xúc tiếp với mạng điện 220V cần cẩn thận, đảm bảo cách điện
– Lúc sửa chửa các dụng cụ điện cần: Ngắt nguồn điện, phải đảm bảo cách điện

* Cần phải sử dụng tiết kiệm điện năng :
– Giảm chi phí cho gia đình
– Các dụng cụ và thiết bị điện được sử dụng lâu bền hơn
– Cắt bớt các sự cố gây tổn hại chung do hệ thống phân phối bị quá tải
– Dành phần điện năng tiết kiệm cho sản xuất
– Bảo vệ môi trường
– Tiết kiệm ngân sách nhà nước
* Các giải pháp sử dụng tiết kiệm điện năng:
– Cần phải lựa chọn các thiết bị có công suất thích hợp
– Ko sử dụng các thiết bị trong những lúc ko cần thiết vì tương tự sẽ gây lãng phí điện
* Những hệ quả:

CHƯƠNG II: ĐIỆN TỪ

1. Nam châm vĩnh cửu.
* Đặc điểm:
– Hút sắt hoặc bị sắt hút (ngoài ra còn hút niken, coban…)
– Luôn có hai cực, cực Bắc (N) sơn đỏ và cực Nam (S) sơn xanh hoặc trắng
– Nếu để hai nam châm lại gần nhau thì các cực cùng tên đẩy nhau, các cực khác tên hút nhau.
* Kim nam châm: Luôn chỉ hướng Bắc-Nam địa lý (la bàn).
* Ứng dụng: Kim nam châm, labàn, Đi-na-mô xe đạp, Loa điện (loa điện có cả hai loại nam châm), động cơ điện đơn giản, máy
phát điện đơn giản…

2: Tác dụng từ của dòng điện – Từ trường

  • Thí nghiệm ơxtet: Đặt dây dẫn song song với kim nam châm. Cho dòng điện chạy qua dây dẫn, kim nam châm bị lệch khỏi vị trí
    lúc đầu  có lực tác dụng lên kim nam châm (lực từ)
  • Kết luận: Dòng điện chạy qua dây dẫn thẳng hay dây dẫn có hình dạng bất kì đều gây ra tác dụng lực (lực từ) lên kim NC đặt
    gần nó. Ta nói dòng điện có tác dụng từ.
  • Từ trường: là ko gian xung quanh NC, xung quanh dòng điện có khả năng tác dụng lực từ lên kim NC đặt trong nó.
  • Cách nhận diện từ trƣờng: Nơi nào trong ko gian có lực từ tác dụng lên kim NC (làm kim nam châm lệch khỏi hướng BắcNam) thì nơi đó có từ trường
    3) Từ phổ – đƣờng sức từ
    a. Từ phổ: là hình ảnh cụ thể về các đường sức từ, có thể thu được từ phổ bằng rắc mạt sắt lên tấm nhựa trong đặt trong từ trường
    và gõ nhẹ

b. Đường sức từ (ĐST):

  • Mỗi ĐST có 1 chiều xác định. Bên ngoài NC, các ĐSTcó chiều đi ra từ cực Bắc (N), đi vào cực Nam (S) của NC
  • Nơi nào từ trường càng mạnh thì ĐST dày, nơi nào từ trường càng yếu thì ĐST thưa.
  1. Từ trƣờng của ống dây có dòng điện chạy qua.
    a. Từ phổ, Đƣờng sức từ của ống dây có dòng điện chạy qua:

– Từ phổ ở bên ngoài ống dây có dòng điện chạy qua và bên ngoài thanh NC là giống nhau
– Trong lòng ống dây cũng có các đường mạt sắt được sắp xếp gần như song song với nhau.
b. Quy tắc nắm tay phải: Nắm bàn tay phải, rồi đặt sao cho bốn ngón tay hướng theo chiều dòng điện chạy qua các vòng dây thì
ngón tay cái choãi ra chỉ chiều của ĐST trong lòng ống dây.
5. Sự nhiễm từ của sắt, thép – Nam châm điện.
a. Sự nhiễm từ của sắt thép:
* Sắt, thép, niken, côban và các vật liệu từ khác đặt trong từ trường, đều bị nhiễm từ.
* Sau bị đã bị nhiễm từ, sắt non ko giữ được từ tính trong khoảng thời gian dài, còn thép thì giữ được từ tính trong khoảng thời gian dài
b. Nam châm điện:
– Cấu tạo: Cuộn dây dẫn, lõi sắt non
– Các cách làm tăng lực từ của nam châm điện:

+ Tăng cường độ dòng điện chạy qua các vòng dây
+ Tăng số vòng dây của cuộn dây
6. Ứng dụng của NC điện: Ampe kế, rơle điện từ, rơle dòng, loa điện (loa điện có cả hai loại nam châm), máy phát điện kĩ thuật, động cơ điện trong kĩ thuật, cần cẩu, thiết bị thu thanh, chuông điện…
a. Loa điện:
– Cấu tạo: Bộ phận chính của loa điện : Ống dây L, nam châm chữ E, màng loa M. Ống dây có thể dao động dọc theo khe nhỏ giữa hai từ cực của NC
– Hoạt động: Trong loa điện, lúc dòng điện có cường độ thay đổi được truyền từ micrô qua bộ phận tăng âm tới ống dây thì ống dây dao động.Phát ra âm thanh .Biến dao động điện thành âm thanh

b. Rơle điện từ:

  • Rơle điện từ là một thiết bị tự động đóng, ngắt mạch điện, bảo vệ và điều khiển sự làm việc của mạch điện.
  • Bộ phận chủ yếu của rơle gồm một nam châm điện) và một thanh sắt non
    c. Rơ le dòng
  • Rơle dòng là một thiết bị tự động ngắt mạch điện bảo vệ động cơ, thường mắc tiếp nối với động cơ.
  1. Lực điện từ.
    a. .Tác dụng của từ trường lên dây dẫn có dòng điện:
  • Dây dẫn có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường, ko song song với ĐST thì chịu tác dụng của lực điện từ
    b. Quy tắc bàn tay trái
  • Đặt bàn tay trái sao cho các ĐST hướng vào lòng bàn tay, chiều từ cổ tay tới tay giữa hướng theo chiều dòng điện thì ngón tay
    cái choãi ra 900 chỉ chiều của lực điện từ.
    8: Động cơ điện 1 chiều.
    a. Cấu tạo động cơ điện một chiều đơn giản
  • ĐCĐ có hai bộ phận chính là NC tạo ra từ trường (Bộ phận đứng yên – Stato) và khung dây dẫn cho dòng điện chạy qua (Bộ phận quay – Rôto)
  • Chuyển hóa năng lượng: Điện năng -> cơ năng.
    b. Động cơ điện một chiều trong KT:
  • Trong ĐCĐ kĩ thuật, bộ phận tạo ra từ trường là NC điện (Stato)
  • Bộ phận quay (Rôto) của ĐCĐ kĩ thuật gồm nhiều cuộn dây đặt lệch nhau và song song với trục của một khối trụ làm bằng các lá thép kĩ thuật ghép lại.
    9: Hiện tƣợng chạm màn hình điện từ:
    a. Cấu tạo và hoạt động của đinamô ở xe đạp
  • Cấu tao: Nam châm và cuộn dây dẫn
  • Hoạt động: Lúc núm quay thì nam châm quay theo, xuất hiện dòng điện trong cuộn dây làm đèn sáng
    b. Dùng NC để tạo ra dòng điện:
  • Dùng NC vĩnh cửu: Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín lúc ta đưa một cực của nam châm lại gần hay ra xa một đầu cuộn dây đó hoặc trái lại
  • Dùng NC điện: Dòng điện xuất hiện ở cuộn dây dẫn kín trong thời kì đóng hoặc ngắt mạch điện của NC điện, tức là trong thời kì dòng điện của NC điện biến thiên.

c. Hiện tượng chạm màn hình điện từ:
– Lúc số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây biến thiên, trong cuộn dây xuất hiện dòng điện. Dòng điện đó gọi là dòng điện chạm màn hình. Hiện tượng xuất hiện dòng điện chạm màn hình gọi là hiện tượng chạm màn hình điện từ
– Có thể dùng 2 đèn LED mắc song song ngược chiều vào 2 đầu cuộn dây để phát hiện sự đổi chiều của dòng điện chạm màn hình, vì đèn LED chỉ sáng lúc dòng điện chạy qua đèn theo 2 chiều xác định.
10- Dòng điện xoay chiều:
– Dòng điện chạm màn hình trong cuộn dây dẫn kín đổi chiều lúc số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây đang tăng nhưng mà chuyển sang giảm hoặc trái lại đang giảm chuyển sang tăng. Dòng điện luân phiên đổi chiều gọi là dòng điện xoay chiều.
– Lúc cho cuộn dây dẫn kín quay trong từ trường của nam châm hay cho nam châm quay trước cuộn dây dẫn thì trong cuộn dây xuất hiện dòng điện chạm màn hình xoay chiều

11 Máy phát điện xoay chiều:
– Máy phát điện xoay chiều có hai bộ phận chính là nam châm và cuộn dây dẫn. Một trong hai bộ phận đó đứng yên gọi là stato, bộ phận còn lại quay gọi là rôto.
– Có hai loại máy phát điện xoay chiều:
+ Loại 1: Khung dây quay (Rôto) thì có thêm bộ góp (hai vành khuyên nối với hai đầu dây, hai vành khuyên tì lên hai thanh
quét, lúc khung dây quay thì vành khuyên quay còn thanh quét đứng yên). Loại này chỉ khác động cơ điện một chiều ở bộ góp (cổ góp). Ở máy phát điện một chiều là hai bán khuyên tì lên hai thanh quét.
+ Loại 2: Nam châm quay (nam châm này là nam châm điện)_Rôto
– Lúc rôto của máy phát điện xoay chiều quay được 1vòng thì dòng điện do máy sinh ra đổi chiều 2 lần. Dòng điện ko thay đổi lúc đổi chiều quay của rôto.
– Máy phát điện quay càng nhanh thì HĐT ở 2 đầu cuộn dây của máy càng lớn. Tần số quay của máy phát điện ở nước ta là 50Hz.
12-Các tác dụng của dòng điện xoay chiều – Đo cƣờng độ dòng điện và hiệu điện thế xoay chiều.
– Dòng điện xoay chiều có tác dụng như dòng điện một chiều: tác dụng nhiệt, tác dụng phát sáng, tác dụng từ …
– Lực điện từ (tác dụng từ) đổi chiều lúc dòng điện đổi chiều.
– Dùng ampe kế và vôn kế xoay chiều có kí hiệu AC (hay ~) để đo trị giá hiệu dụng của CĐDĐ và HĐT xoay chiều. Lúc mắc
ampe kế và vôn kế xoay chiều vào mạch điện xoay chiều ko cần phân biệt chốt (+) hay (-)..
– Các công thức của dòng điện một chiều có thể vận dụng cho các trị giá hiệu dụng của cường độ và HĐT của dòng điện xoay chiều
13-Truyền tải điện năng đi xa:
– Lúc truyền tải điện năng đi xa bằng đường dây dẫn sẽ có một phần điện năng hao tổn do hiện tượng tỏa nhiệt trên đường dây.
– Công suất hao tổn do tỏa nhiệt trên đường dây dẫn tỉ lệ nghịch với bình phương hiệu điện thế đặt vào hai đầu dây dẫn  

– Để giảm hao tổn trên đường dây truyền tải điện năng đi xa ta có các phương án sau:
+ Tăng tiết diện dây dẫn (tốn kém)
+ Chọn dây có điện trở suất nhỏ (tốn kém)
+ Tăng hiệu điện thế (thường dùng)
– Lúc truyền tải điện năng đi xa phương án làm giảm hao tổn hữu hiệu nhất là tăng hiệu điện thế đặt vào hai đầu dây dẫn bằng các
máy biến thế.
14. Máy biến thế
– Lúc đặt một hiệu điện thế xoay chiều vào hai đầu cuộn dây sơ cấp của một máy biến thế thì ở hai đầu của cuộn dây thứ cấp xuất
hiện một hiệu điện thế xoay chiều.
– Ko thể dùng dòng điện một chiều ko đổi (dòng điện một chiều) để chạy máy biến thế được.
– Tỉ số hiệu điện thế ở hai đầu các cuộn dây của máy biến thế bằng tỉ số giữa số vòng của các cuộn dây đó.

– Nếu số vòng dây ở cuộn sơ cấp (đầu vào) lớn hơn số vòng dây ở cuộn thứ cấp (đầu ra) máy gọi là máy hạ thế. Nếu số vòng dây ở
cuộn sơ cấp nhỏ hơn số vòng dây ở cuộn thứ cấp thì gọi là máy tăng thế.
– Ở 2 đầu đường dây tải điện về phía nhà máy điện đặt máy tăng thế để giảm hao tổn về nhiệt trên đường dây tải, ở nơi tiêu thụ đặt
máy hạ thế xuống bằng HĐT định mức của các dụng cụ tiệu thụ điện

CHƯƠNG III: QUANG HỌC

1- Hiện tượng khúc xạ ánh sáng.
– Hiện tượng khúc xạ là hiện tượng tia sáng truyền từ môi trường trong suốt này sang môi trường trong suốt khác bị gãy khúc tại
mặt phân cách giữa hai môi trường.
Trong hình vẽ:
– SI là tia tới
– IK là tia khúc xạ
– PQ là mặt phân cách
– NN’ là pháp tuyến

– SIN =i là góc tới
– KIN ‘=r là góc khúc xạ

– Lúc tia sáng truyền từ ko khí sang các môi trường trong suốt rắn, lỏng không giống nhau thì góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới. Trái lại, lúc tia sáng truyền từ các môi trường trong suốt khác sang ko khí thì góc khúc xạ lớn hơn góc tới.
– Lúc tăng (hoặc giảm) góc tới thì góc khúc xạ cũng tăng (hoặc giảm).
– Góc tới 0o (tia sáng vuông góc với mặt phân cách) thì tia sáng ko bị khúc xạ.
– Lúc một tia sáng truyền từ nước sang ko khí nếu góc tới i lớn hơn 48030’ thì có hiện tượng phản xạ toàn phần.
2- Thấu kính tụ hội:
a) Đặc điểm của thấu kính tụ hội:

c) Ảnh của vật tạo bởi thấu kính tụ hội:
– Nếu d– Nếu d=f ko cho ảnh
– Nêu f– Nếu d=2f cho ảnh thật ngược chiều với vật và bằng vật
– Nếu d>2f cho ảnh thật ngược chiều với vật và nhỏ hơn vật.
d) Dựng ảnh tạo bởi thấu kính tụ hội:
– Muốn dựng ảnh A’B’ của AB qua thấu kính (AB vuông góc với trục chính, A nằm trên trục chính), chỉ cần dựng ảnh B’ của B
bằng cách vẽ đường truyền của hai trong ba tia sáng đặc thù, sau đó từ B’ hạ vuông góc xuống trục chính là ta có ảnh A’ của A.
e) Công thức của thấu kính tụ hội

– Trong đó: d là khoảng cách từ vật tới thấu kính
d’ là khoảng cách từ ảnh tới thấu kính

f là tiêu cự của thấu kính
h là chiều cao của vật
h’ là chiều cao của ảnh
3- Thấu kính phân kì:
a) Đặc điểm của thấu kính phân kì:

c) Ảnh của vật tạo bởi thấu kính phân kì:
– Vật sáng đặt ở mọi vị trí trước thấu kính phân kì luôn cho ảnh ảo, cùng chiều, nhỏ hơn vật và luôn nằm trong vòng tiêu cự của
thấu kính.
– Vật đặt rất xa thấu kính, ảnh ảo của vật có vị trí cách thấu kính một khoảng bằng tiêu cự.
– Nếu đưa vật ra xa thấu kính nhưng theo phương song song với trục chính thì ảnh nhỏ dần và xa thấu kính dần.
– Vật đặt sát thấu kính cho ảnh ảo bằng vật.
d) Dựng ảnh tạo bởi thấu kính phân kì:Tương tự như dựng ảnh tạo bởi thấu kính tụ hội.
e) Công thức của thấu kính phân kì  

– Trong đó: d là khoảng cách từ vật tới thấu kính
d’ là khoảng cách từ ảnh tới thấu kính
f là tiêu cự của thấu kính
h là chiều cao của vật
h’ là chiều cao của ảnh
4- Máy ảnh
* Cấu tạo:
– Gồm hai bộ phận chính: vật kính, buồng tối. Ngoài ra trong máy ảnh còn có cửa điều chỉnh độ sáng và cửa sập, chỗ đặt phim.
– Vật kính của máy ảnh là một thấu kính tụ hội.
* Sự tạo ảnh trên phim:
– Ảnh trên phim của máy ảnh là ảnh thật, nhỏ hơn vật và ngược chiều với vật.
– Để điều chỉnh ảnh rõ nét trên phim người thợ ảnh điều chỉnh khoảng cách từ vật kính tới phim. Vật càng gần ống kính thì ảnh trên phim càng to 

5- Mắt:
* Cấu tạo:
– Hai bộ phận quan trọng nhất của mắt là : thể thủy tinh và mạng lưới (còn gọi là võng mạc).
– Thủy tinh thể vào vai trò như vật kính trong máy ảnh nhưng có tiêu cự thay đổi được, còn mạng lưới như phim nhưng khoảng cách từ mạng lưới tới thể thủy tinh ko thay đổi được.
* Sự tạo ảnh trên màng lƣới:
– Để nhìn rõ các vật ở các vị trí xa gần không giống nhau thì mắt phải điều tiết để ảnh hiện rõ trên mạng lưới bằng cách giãn nở thể thủy tinh (thay đổi tiêu cự của thể thủy tinh)
– Ảnh của vật nhưng mà ta nhìn hiện trên mạng lưới có đặc điểm là ảnh thật, ngược chiều và nhỏ hơn vật.
– Điểm xa nhất nhưng mà mắt có thể nhìn rõ được lúc ko điều tiết gọi là điểm cực viễn (kí hiệu CV), khoảng cách từ điểm Cv tới mắt là khoảng cực viễn. Lúc nhìn vật ở điểm cực viễn thì tiêu cự của thể thủy tinh nằm trên mạng lưới, lúc này thể thủy tinh có tiêu cự dài nhất.

– Điểm gần nhất nhưng mà mắt có thể nhìn thấy được gọi là điểm cực cận (kí hiệu CC), khoảng cách từ điểm Cc tới mắt là khoảng cực cận. Lúc nhìn vật ở điểm cực cận mắt phải điều tiết lớn nhất (thể thủy tinh phồng lớn nhất và có tiêu cự ngắn nhất)
– Mắt nhìn rõ vật nếu vật ở trong vòng từ điểm Cc tới điểm Cv.

* Mắt cận thị:
– Mắt cận thị là mắt có thể nhìn rõ những vật ở gần, nhưng ko nhìn rõ những vật ở xa.
– Kính cận là kính phân kì. Mắt cận phải đeo kính phân kì để nhìn rõ những vật ở xa. Kính cận thị thích hợp có tiêu điểm F trùng với điểm cực viễn (CV) của mắt (tiêu cự của kính bằng khoảng cực viễn)
– Mắt bị cận lúc ko phải điều tiết tiêu điểm của thể thủy tinh nằm trước mạng lưới, điểm cực cận (Cc) và điểm cực viễn (Cv) của mắt cận gần hơn điểm cực cận và điểm cực viễn của mắt người phổ biến.
* Mắt lão:
– Mắt lão nhìn rõ những vật ở xa, nhưng ko nhìn rõ những vật ở gần.
– Kính lão là kính tụ hội. Mắt lão phải đeo kính tụ hội để nhìn rõ những vật ở gần.
– Mắt lão lúc ko điều tiết tiêu điểm của thể thủy tinh nằm trên mạng lưới, điểm cực viễn của mắt lão như người phổ biến.
6- Kính lúp:
– Kính lúp là thấu kính tụ hội có tiêu cự ngắn. Người ta dùng kính lúp để quan sát các vật nhỏ.
– Mỗi kính lúp có độ bội giác (kí hiệu G) được ghi trên vành kính bằng các con số như 2x, 3x, 5x … kính lúp có độ bội giác càng lớn thì quan sát ảnh càng lớn.
– Giữa độ bội giác và tiêu cự f (đo bằng cm) có hệ thức:

– Vật cần quan sát phải đặt trong vòng tiêu cự của kính. Mắt nhìn thấy ảnh ảo cùng chiều lớn hơn vật.
7- Ánh sáng trắng và ánh sáng màu:
– Nguồn sáng trắng: Ánh sáng Mặt trời (trừ lúc rạng đông và hoàng hôn) và các đèn dây tóc nóng sáng (đèn pin, đèn pha oto…).
– Nguồn sáng màu:Có một số nguồn sáng phát ra trực tiếp ánh sáng màu (đèn LED, đèn Laze, đèn ống quảng cáo). Cũng có thể tạo ra ánh sáng màu bằng cách chiếu chùm sáng trắng qua tấm lọc màu.
– Tấm lọc màu: Trong suốt (rắn, lỏng, màng mỏng) có màu. Tấm lọc màu nào thì cho màu đó đi qua và hấp thụ nhiều ánh sáng màu khác.
2- Sự phân tích ánh sáng trắng:
– Có thể phân tích một chùm sáng trắng thành những chùm sáng màu không giống nhau bằng cách cho chùm sáng trắng đi qua một lăng kính hoặc phản xạ trên mặt ghi của một dĩa CD.
– Lăng kính là một khối trong suốt hình lăng trụ tam giác. Chiếu ánh sáng từ nguồn sáng trắng qua lăng kính ta thu được một dải ánh sáng màu xếp liền nhau: Đỏ – da cam – vàng – lục – lam – chàm – tím. (tuân theo định luật khúc xạ).
– Trong chùm sáng trắng có chứa nhiều chùm sáng màu không giống nhau.

– Hiện tượng cầu vồng, ánh sáng màu trên váng dầu, bong bóng xà phòng cũng là hiện tượng phân tích ánh sáng.
* Chú ý: Nếu sau lăng kính chỉ có một màu duy nhất thì chùm sáng chiếu vào lăng kính là chùm sáng đơn sắc.
3- Sự trộn các ánh sáng màu:
– Lúc chiếu 2 hay nhiều màu vào cùng một chỗ trên màn trắng thì ở chỗ màn trắng đó là màu ta thu được lúc trộn.
– Trộn hai ánh sáng màu với nhau ta thu được ánh sáng màu khác.
– Có nhiều ánh sáng màu với nhau để được màu mới.
– Đặc trưng, có thể trộn các ánh sáng đỏ, xanh lục và xanh lam với nhau để được ánh sáng trắng. Ba màu đó là ba màu cơ bản của
ánh sáng.
+ Lúc trộn các ánh sáng đỏ với ánh sáng xanh lục ta được màu vàng.
+ Lúc trộn ánh sáng đỏ với ánh sáng xanh lam ta được màu đỏ đen sậm.
+ Lúc trộn các ánh sáng xanh lục với ánh sáng xanh lam ta được màu xanh hòa bình thẫm.
+ Lúc trộn các ánh sáng có màu từ đỏ tới tím lại với nhau ta cũng được ánh sáng trắng.
4- Màu sắc các vật dƣới ánh sáng trắng và dƣới ánh sáng màu:
– Lúc nhìn một vật có màu nào thì có ánh sáng màu đó từ vật tới mắt ta.
– Vật có màu trắng có khả năng tán xạ tất cả các ánh sáng màu.
– Vật có màu nào thì tán xạ mạnh ánh sáng màu đó, nhưng tán xạ kém ánh sáng các màu khác.
– Vật màu đen ko có khả năng tán xạ bất kì ánh sáng màu nào.   

5- Tác dụng của ánh sáng:
– Ánh sáng có các tác dụng nhiệt, tác dụng sinh vật học và tác dụng quang điện. Điều đó chứng tỏ ánh sáng có năng lượng.
– Trong các tác dụng trên, năng lượng áng sáng được chuyển đổi thành các năng lượng không giống nhau.
– Ánh sáng có tác dụng sinh vật học. Con người, các động vật và các loại cây xanh nhu yếu ánh sáng để duy trì sự sống.
– Ánh sáng có tác dụng quang điện. Ánh sáng chiếu vào pin quang điện làm cho pin phát ra được dòng điện.
– Ánh sáng mang năng lượng.
– Trong các tác dụng nêu trên, quang năng đã chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác như: nhiệt năng, điện năng và năng
lượng cần thiết cho sự sống.
CHƯƠNG V: SỰ BẢO TOÀN VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƢỢNG
1. Sự chuyển hóa năng lượng:
– Ta nhận diện được 1 vật có năng lượng lúc vật đó có khả năng thực hiện công (cơ năng) hay làm nóng các vật khác ( nhiệt năng)
– Ta nhận diện được hoá năng, điện năng, quang năng lúc chúng chuyển hoá thành cơ năng hay nhiệt năng.
– Nói chung mọi quá trình chuyển đổi trong tự nhiên đều kèm theo sự chuyển hóa năng lượng từ dạng này sang dạng khác hay truyền từ vật này sang vật khác.

– Cơ năng của một vật là tổng động năng và thế năng của nó. Thế năng quyến rũ của vật có khối lượng càng lớn và ở càng cao.
Động năng của vật càng lớn lúc vật có khối lượng càng lớn và chuyển động càng nhanh.
2. Định luật bảo toàn năng lƣợng:
– Năng lượng ko tự nhiên sinh ra hoặc tự nhiên mất đi nhưng mà chỉ chuyển đổi từ dạng này qua dạng khác hoặc truyền từ vật này sang vật khác. Định luật này dùng cho mọi lĩnh vực của tự nhiên.
3. Sự chuyển hóa năng lƣợng trong các nhà máy phát điện
– Nhiệt điện: năng lượng của nhiên liệu bị đốt cháy được chuyển hóa thành cơ năng rồi thành điện năng.
– Thủy điện: thế năng của nước trên hồ chứa được chuyển đổi thành động năng rồi thành điện năng.
– Điện gió: động năng của gió được chuyển đổi thành điện năng.
– Pin mặt trời: chuyển đổi trực tiếp quang năng thành điện năng.
– Điện hạt nhân: năng lượng hạt nhân được chuyển đổi thành nhiệt năng rồi thành cơ năng cuối cùng thành điện năng.
Trong nhà máy nhiệt điện, thủy điện, điện hạt nhân, đều có máy phát điện trong đó cơ năng được chuyển hóa thành điện
năng.
4. Sự chuyển hóa năng lƣợng trong các dụng cụ tiêu thụ điện:

– Trong các dụng cụ tiêu thụ điện, điện năng được chuyển hóa thành các dạng năng lượng thường dùng như cơ năng, nhiệt năng, quang năng.

  

Đăng bởi: https://chinphu.vn/

Phân mục: Giáo dục


Xem thêm chi tiết: Công thức Vật Lý lớp 9

Công thức Vật Lý lớp 9

Hình Ảnh về: Công thức Vật Lý lớp 9

Video về: Công thức Vật Lý lớp 9

Wiki về Công thức Vật Lý lớp 9

Công thức Vật Lý lớp 9 -

Công thức điện học lớp 9

Định luật ôm

I = U / R, Trong đó:

  • I: Cường độ dòng điện (A)
  • U: Hiệu điện thế (V)
  • R: Điện trở (Ω)

Điện trở

Một số công thức điện trở cần thiết cần chú ý:

  • R = U / I
  • Điện trở mạch tiếp nối: Rtd = R1 + R2 +…+ Rn
  • Điện trở mạch song song: Rtd= 1 / R1+1 / R2+…+ 1 / Rn
  • Điện trở của dây dẫn: R = ρl / s

Trong đó:

Bạn đang xem: Công thức Vật Lý lớp 9

  • l: chiều dài dây (m)
  • S: tiết diện của dây (m2 )
  • ρ điện trở suất (Ωm)
  • R điện trở (Ω)

Cường độ dòng điện và hiệu điện thế

  • Trong mạch tiếp nối: I = I1 = I2 =…= In và U = U1 + U2 +…+ Un
  • Trong mạch song song: I = I1 + I2 +…+ In và U = U1 = U2 =…= Un

Công suất điện

P = U.I, trong đó:

  • P: công suất (W)
  • U: hiệu điện thế (V)
  • I: cường độ dòng điện (A)

Nếu trong mạch có điện trở thì chúng ta cũng có thể vận dụng công thức được suy ra từ định luật ôm:

Công của dòng điện

A = P.t = U.I.t, trong đó:

  • A: công dòng điện (J)
  • P: công suất điện (W)
  • t: thời kì (s)
  • U: hiệu điện thế (V)
  • I: cường độ dòng điện (A)

Hiệu suất sử dụng điện

H = A1 / A * 100%. Trong đó:

  • A1: năng lượng có ích được chuyển hóa từ điện năng.
  • A: điện năng tiêu thụ.

Định luật Jun – Lenxơ

Q = I2.R.t, trong đó ta có:

  • Q: nhiệt lượng tỏa ra (J)
  • I: cường độ dòng điện (A)
  • R: điện trở ( Ω )
  • t: thời kì (s)

Công thức tính nhiệt lượng

Q=m.c.Δt, trong đó ta có:

  • m: khối lượng (kg)
  • c: nhiệt dung riêng (JkgK)
  • Δt: độ chênh lệch nhiệt độ (0C)

Công thức điện từ lớp 9

Hao tổn tỏa nhiệt trên dây dẫn được tính bằng công thức.

Trong đó:

  • P: công suất (W)
  • U: hiệu điện thế (V)
  • R: Điện trở (Ω)

Công thức quang học lớp 9

Công thức của thấu kính tụ hội

  • Tỉ lệ chiều cao của vật và ảnh: h/h’= d/d’
  • Mối quan hệ giữa d và d’: 1/f= 1/d+ 1/d’

Trong đó:

  • d: Khoảng cách từ vật tới thấu kính
  • d’: Khoản cách từ ảnh tới thấu kính
  • f là tiêu cự của thấu kính
  • h là chiều cao của vật
  • h’ là chiều cao của ảnh

Công thức của thấu kính phân kỳ

Tỉ lệ chiều cao vật và ảnh: h/h’= d/d’

Quan hệ giữa d, d’ và f: 1/f= 1/d – 1/d’

Trong đó:

  • d là khoảng cách từ vật tới thấu kính
  • d’ là khoảng cách từ ảnh tới thấu kính
  • f là tiêu cự của thấu kính
  • h là chiều cao của vật
  • h’ là chiều cao của ảnh

Để nhớ rõ hơn công thức về thấu kính tụ hội và phân kì thì chúng ta cần phải so sánh sự giống và không giống nhau giữa chúng, từ đó có thể đưa ra được cách học thuộc nhớ lâu và hiệu quả nhất.

Công thức về sự tạo ảnh trong phim

Công thức: h/h’= d/d’

Trong đó:

  • d là khoảng cách từ vật tới vật kính
  • d’ là khoảng cách từ phim tới vật kính
  • h là chiều cao của vật
  • h’ là chiều cao của ảnh trên phim

Trắc nghiệm ghi nhớ công thức

Câu 1: Cho biết hiệu điện thế giữa hai đầu một dây dẫn tăng lên gấp 2 lần thì lúc đó cường độ dòng điện qua dây sẽ như thế nào?

A. tăng lên 2 lần

B. giảm đi 2 lần

C. tăng lên 4 lần

D. giảm đi 4 lần

Đáp án: A. Tăng lên hai lần

Câu 2: Đặt U1= 6V vào hai đầu dây dẫn. Lúc đó ta có cường độ dòng điện qua dây là 0,5A. Nếu tăng hiệu điện thế đó lên thêm 3V thì cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn sẽ là bao nhiêu?

A. tăng thêm 0,25A

B. giảm đi 0,25A

C. tăng thêm 0,50A

D. giảm đi 0,50A

Đáp án A. Tăng thêm 0,25A

Câu 3: Mắc một dây có điện trở R= 24Ω vào hiệu điện thế có U= 12V thì cường độ dòng điện đi qua dây dẫn như thế nào?

A. I = 2A

B. I = 1A

C. I = 0,5A

D. I = 0,25A

Đáp án: C. I = 0,5A

Bài toán này giải được nhờ vận dụng định luật ôm khá đơn giản.

Câu 4: Đặt vào hai đầu dây dẫn một hiệu điện thế U = 6V nhưng mà dòng điện qua nó cường độ là 0,2A thì điện trở của dây là bao nhiêu? Chọn đáp án chuẩn xác:

A. 3

B. 12

C. 15

D. 30

Đáp án D. R = 30

Câu 5. Tìm nhận xét sai trong các nhận xét dưới đây?

A. Có thể tạo ra chùm sáng song song từ chùm sáng tụ hội.

B. Có thể tạo ra chùm sáng phân kì từ chùm sáng phân kì.

C. Có thể tạo ra chùm sáng tụ hội từ chùm sáng song song.

D. Có thể tạo ra chùm sáng tụ hội từ chùm sáng tụ hội.

Đáp án: D. Có thể tạo ra chùm sáng tụ hội từ chùm sáng tụ hội.

Tổng hợp tri thức môn Vật lý lớp 9

I. ĐỊNH LUẬT ÔM – ĐIỆN TRỞ CỦA DÂY DẪN

1- Định luật Ôm: Cường độ dòng điện qua dây dẫn tỉ lệ thuận với hiệu điện thế đặt vào hai đầu dây và tỉ lệ nghịch với điện trở của dây

Trong đó: I: Cường độ dòng điện (A),

U Hiệu điện thế (V)

R Điện trở

Ta có: 1A = 1000mA và 1mA = 10-3A

*Chú ý:

– Đồ thị trình diễn sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế giữa hai dầu dây dẫn là đường thẳng đi qua gốc tọa độ (U = 0; I = 0)

Với cùng một dây dẫn (cùng một điện trở) thì:

2- Điện trở dây dẫn:

Chú ý:

– Điện trở của một dây dẫn là đại lượng đặc trưng cho tính cản trở dòng điện của dây dẫn đó.

Điện trở của dây dẫn chỉ phụ thuộc vào bản thân dây dẫn.

II- ĐỊNH LUẬT ÔM CHO ĐOẠN MẠCH CÓ CÁC ĐIỆN TRỞ MẮC NỐI TIẾP

1/ Cường độ dòng điện và hiệu điện thế trong đoạn mạch mắc tiếp nối

– Cường độ dòng điện có trị giá như nhau tại mọi điểm:

– Hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch bằng tổng hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở thành phần:

2/ Điện trở tƣơng đƣơng của đoạn mạch tiếp nối

a.  Điện trở tương đương (Rtđ) của một đoạn mạch là điện trở có thể thay thế cho các điện trở trong mạch, sao cho trị giá của hiệu điện thế và cường độ dòng điện trong mạch ko thay đổi.

b. Điện trở tương đương của đoạn mạch tiếp nối bằng tổng các điện trở hợp thành:

3/ Hệ quả: Trong đoạn mạch mắc tiếp nối (cùng I) hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở tỉ lệ thuận với điện trở đó

III- ĐỊNH LUẬT ÔM CHO ĐOẠN MẠCH CÓ CÁC ĐIỆN TRỞ MẮC SONG SONG

1/ Cường độ dòng điện và hiệu điện thế trong đoạn mạch mắc song song

– Cường độ dòng điện trong mạch chính bằng tổng cường độ dòng điện trong các mạch rẽ:

– Hiệu điện thế hai đầu đoạn mạch song song bằng hiệu điện thế hai đầu mỗi đoạn mạch rẽ

2/ Điện trở tương đương của đoạn mạch song song

– Nghịch đảo điện trở tương đương của đoạn mạch song song bằng tổng các nghịch đảo điện trở các đoạn mạch rẽ:

3/ Hệ quả

Mạch điện gồm hai điện trở mắc song thì

– Cường độ dòng điện chạy qua mỗi điện trở (cùng U) tỉ lệ nghịch với điện trở đó:

IV- ĐIỆN TRỞ DÂY DẪN PHỤ THUỘC VÀO CÁC YẾU TỐ CỦA DÂY

Điện trở dây dẫn tỉ lệ thuận với chiều dài của dây, tỉ lệ nghịch với tiết diện của dây và phụ thuộc vào vật liệu làm dây dẫn

Công thức tính điện trở của dây dẫn (điện trở thuần)

Trong đó: l là chiều dài dây dẫn

S tiết diện của dây

rho

 điện trở suất

R điện trở suất

* Ý nghĩa của điện trở suất

– Điện trở suất của một vật liệu (hay một chất liệu) có trị số bằng điện trở của một đoạn dây dẫn hình trụ được làm bằng vật liệu đó có chiều dài là 1m và tiết diện là 1 m.2

– Điện trở suất của vật liệu càng nhỏ thì vật liệu đó dẫn điện càng tốt.

*Chú ý:

– Hai dây dẫn cùng chất liệu, cùng tiết diện

– Đổi đơn vị:

quad 1 mathrm{m}=100 mathrm{cm}=1000 mathrm{mm}

1 mathrm{mm}=10^{-1} mathrm{cm}=10^{-3} mathrm{m}

1 mathrm{mm}^{2}=10^{-2} mathrm{cm}^{2}=10^{-6} mathrm{m}^{2}

V- BIẾN TRỞ – ĐIỆN TRỞ DÙNG TRONG KỸ THUẬT

1/ Biến trở

Được dùng để thay đổi cường độ dòng điện trong mạch.

– Các loại biến trở được sử dụng là: biến trở con chạy, biến trở tay quay, biến trở than (chiết áp). Biến trở là điện trở có thể thay đổi trị số và dùng để điều chỉnh cường độ dòng điện trong mạch.

– Kí hiệu trong mạch vẽ:

2/ Điện trở dùng trong kỹ thuật

– Điện trở dùng trong kỹ thuật thường có trị số rất lớn.

– Được chế tạo bằng lớp than hoặc lớp kim loại mỏng phủ ngoài một lớp cách điện

– Có hai cách ghi trị số điện trở dùng trong kỹ thuật là:

+ Trị số được ghi trên điện trở.

+ Trị số được trình bày bằng các vòng màu sơn trên điện trở (4 vòng màu).

VI- CÔNG SUẤT ĐIỆN

1) Công suất điện: Công suất điện trong một đoạn mạch bằng tích hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch với cường độ dòng điện qua nó.

– Công thức:

Trong đó: P công suất (W);

U hiệu điện thế (V);

I cường độ dòng điện (A)

– Đơn vị: Oắt

 2) Hệ quả: Nếu đoạn mạch cho điện trở R thì công suất điện cũng có thể tính bằng công thức:

3) Chú ý

– Số oát ghi trên mỗi dụng cụ điện cho biết công suất định mức của dụng cụ đó, tức là công suất điện của dụng cụ lúc nó hoạt động phổ biến.

– Trên mỗi dụng cụ điện thường có ghi: trị giá hiệu điện thế định mức và công suất định mức.Trên mỗi dụng cụ điện thường có ghi: trị giá hiệu điện thế định mức và công suất định mức.

Ví dụ: Trên một bòng đèn có ghi 220V – 75W tức là: đèn điện sáng phổ biến lúc đựơc sử dụng với nguồn điện có hiệu điện thế 220V thì công suất điện qua đèn điện là 75W.

– Dù mạch mắc song song hay tiếp nối thì Pm = P1+ P2+…+Pn

VII- ĐIỆN NĂNG – CÔNG DÕNG ĐIỆN

1) Điện năng
* Điện năng là gì?
– Dòng điện có mang năng lượng vì nó có thể thực hiện công, cũng như có thể làm thay đổi nhiệt năng của một vật. Năng lượng
dòng điện được gọi là điện năng.
* Sự chuyển hóa điện năng thành các dạng năng lƣợng khác
– Điện năng có thể chuyển hóa thành các dạng năng lượng khác: Cơ năng, quang năng, nhiệt năng, năng lượng từ, hóa năng…

Ví dụ:
– Đèn điện dây tóc: điện năng chuyển đổi thành nhiệt năng và quang năng.
– Đèn LED: điện năng chuyển đổi thành quang năng và nhiệt năng.
– Nồi cơn điện, bàn là: điện năng chuyển đổi thành nhiệt năng và quang năng.
– Quạt máy, máy bơn nước: điện năng chuyển đổi thành cơ năng và nhiệt năng.
* Hiệu suất sử dụng điện
– Tỷ số giữa phần năng lượng có ích được chuyển hóa từ điện năng và toàn thể điện năng tiêu thụ được gọi là hiệu suất sử dụng
điện năng.

Công thức:

Trong đó: A1: năng lượng có ích được chuyển hóa từ điện năng.
A: điện năng tiêu thụ.

2) Công dòng điện (điện năng tiêu thụ)
* Công dòng điện
– Công dòng điện sinh ra trong một đoạn mạch là số đo lượng điện năng chuyển hóa thành các dạng năng lượng khác tại đoạn
mạch đó.
– Công thức:

Trong đó:A: công doàng điện (J)
P: công suất điện (W)
t: thời kì (s)
U: hiệu điện thế (V)
I: cường độ dòng điện (A)
– Ngoài ra còn được tính bởi công thức:

Đo điện năng tiêu thụ
– Lượng điện năng được sử dụng được đo bằng công tơ điện. Mỗi số đếm trên công tơ điện cho biết lượng điện năng sử dụng là 1
kilôoat giờ (kW.h). 1 kW.h = 3 600kJ =3 600 000J

VIII- ĐỊNH LUẬT JUN-LENXƠ (Tính nhiệt lƣợng tỏa ra trên dây dẫn lúc có dòng điện chạy qua)

* Định luật: Nhiệt lượng tỏa ra trên dây dẫn lúc có dòng điện chạy qua tỉ lệ thuận với bình phương cường độ dòng điện, tỉ lệ thuận
với điện trở và thời kì dòng điện chạy qua
* Công thức: Q = I2.R.t Trong đó: Q: nhiệt lượng tỏa ra (J)
I: cường độ dòng điện (A)
R: điện trở ( Ω )
t: thời kì (s)
* Chú ý:
– Nếu nhiệt lượng Q tính bằng đơn vị calo (cal) thì ta có công thức: Q=0,24I2Rt

– Ngoài ra Q còn được tính bởi công thức : Q=UIt hoặc

– Công thức tính nhiệt lượng: Q=m.c.Δt Trong đó: m khối lượng (kg)
c nhiệt dung riêng (JkgK)
Δt độ chênh lệch nhiệt độ (C)

IX Sử dụng an toàn điện và tiết kiệm điện

* Một số quy tắc an toàn điện:
– Thực hành, làm thí nghiệm với hiệu điện thế an toàn: U – Sử dụng dây dẫn có vỏ bọc cách điện tốt và thích hợp
– Cần mắc cầu chì, cầu dao…cho mỗi dụng cụ điện
– Lúc xúc tiếp với mạng điện 220V cần cẩn thận, đảm bảo cách điện
– Lúc sửa chửa các dụng cụ điện cần: Ngắt nguồn điện, phải đảm bảo cách điện

* Cần phải sử dụng tiết kiệm điện năng :
– Giảm chi phí cho gia đình
– Các dụng cụ và thiết bị điện được sử dụng lâu bền hơn
– Cắt bớt các sự cố gây tổn hại chung do hệ thống phân phối bị quá tải
– Dành phần điện năng tiết kiệm cho sản xuất
– Bảo vệ môi trường
– Tiết kiệm ngân sách nhà nước
* Các giải pháp sử dụng tiết kiệm điện năng:
– Cần phải lựa chọn các thiết bị có công suất thích hợp
– Ko sử dụng các thiết bị trong những lúc ko cần thiết vì tương tự sẽ gây lãng phí điện
* Những hệ quả:

CHƯƠNG II: ĐIỆN TỪ

1. Nam châm vĩnh cửu.
* Đặc điểm:
– Hút sắt hoặc bị sắt hút (ngoài ra còn hút niken, coban…)
– Luôn có hai cực, cực Bắc (N) sơn đỏ và cực Nam (S) sơn xanh hoặc trắng
– Nếu để hai nam châm lại gần nhau thì các cực cùng tên đẩy nhau, các cực khác tên hút nhau.
* Kim nam châm: Luôn chỉ hướng Bắc-Nam địa lý (la bàn).
* Ứng dụng: Kim nam châm, labàn, Đi-na-mô xe đạp, Loa điện (loa điện có cả hai loại nam châm), động cơ điện đơn giản, máy
phát điện đơn giản…

2: Tác dụng từ của dòng điện – Từ trường

  • Thí nghiệm ơxtet: Đặt dây dẫn song song với kim nam châm. Cho dòng điện chạy qua dây dẫn, kim nam châm bị lệch khỏi vị trí
    lúc đầu  có lực tác dụng lên kim nam châm (lực từ)
  • Kết luận: Dòng điện chạy qua dây dẫn thẳng hay dây dẫn có hình dạng bất kì đều gây ra tác dụng lực (lực từ) lên kim NC đặt
    gần nó. Ta nói dòng điện có tác dụng từ.
  • Từ trường: là ko gian xung quanh NC, xung quanh dòng điện có khả năng tác dụng lực từ lên kim NC đặt trong nó.
  • Cách nhận diện từ trƣờng: Nơi nào trong ko gian có lực từ tác dụng lên kim NC (làm kim nam châm lệch khỏi hướng BắcNam) thì nơi đó có từ trường
    3) Từ phổ – đƣờng sức từ
    a. Từ phổ: là hình ảnh cụ thể về các đường sức từ, có thể thu được từ phổ bằng rắc mạt sắt lên tấm nhựa trong đặt trong từ trường
    và gõ nhẹ

b. Đường sức từ (ĐST):

  • Mỗi ĐST có 1 chiều xác định. Bên ngoài NC, các ĐSTcó chiều đi ra từ cực Bắc (N), đi vào cực Nam (S) của NC
  • Nơi nào từ trường càng mạnh thì ĐST dày, nơi nào từ trường càng yếu thì ĐST thưa.
  1. Từ trƣờng của ống dây có dòng điện chạy qua.
    a. Từ phổ, Đƣờng sức từ của ống dây có dòng điện chạy qua:

– Từ phổ ở bên ngoài ống dây có dòng điện chạy qua và bên ngoài thanh NC là giống nhau
– Trong lòng ống dây cũng có các đường mạt sắt được sắp xếp gần như song song với nhau.
b. Quy tắc nắm tay phải: Nắm bàn tay phải, rồi đặt sao cho bốn ngón tay hướng theo chiều dòng điện chạy qua các vòng dây thì
ngón tay cái choãi ra chỉ chiều của ĐST trong lòng ống dây.
5. Sự nhiễm từ của sắt, thép – Nam châm điện.
a. Sự nhiễm từ của sắt thép:
* Sắt, thép, niken, côban và các vật liệu từ khác đặt trong từ trường, đều bị nhiễm từ.
* Sau bị đã bị nhiễm từ, sắt non ko giữ được từ tính trong khoảng thời gian dài, còn thép thì giữ được từ tính trong khoảng thời gian dài
b. Nam châm điện:
– Cấu tạo: Cuộn dây dẫn, lõi sắt non
– Các cách làm tăng lực từ của nam châm điện:

+ Tăng cường độ dòng điện chạy qua các vòng dây
+ Tăng số vòng dây của cuộn dây
6. Ứng dụng của NC điện: Ampe kế, rơle điện từ, rơle dòng, loa điện (loa điện có cả hai loại nam châm), máy phát điện kĩ thuật, động cơ điện trong kĩ thuật, cần cẩu, thiết bị thu thanh, chuông điện…
a. Loa điện:
– Cấu tạo: Bộ phận chính của loa điện : Ống dây L, nam châm chữ E, màng loa M. Ống dây có thể dao động dọc theo khe nhỏ giữa hai từ cực của NC
– Hoạt động: Trong loa điện, lúc dòng điện có cường độ thay đổi được truyền từ micrô qua bộ phận tăng âm tới ống dây thì ống dây dao động.Phát ra âm thanh .Biến dao động điện thành âm thanh

b. Rơle điện từ:

  • Rơle điện từ là một thiết bị tự động đóng, ngắt mạch điện, bảo vệ và điều khiển sự làm việc của mạch điện.
  • Bộ phận chủ yếu của rơle gồm một nam châm điện) và một thanh sắt non
    c. Rơ le dòng
  • Rơle dòng là một thiết bị tự động ngắt mạch điện bảo vệ động cơ, thường mắc tiếp nối với động cơ.
  1. Lực điện từ.
    a. .Tác dụng của từ trường lên dây dẫn có dòng điện:
  • Dây dẫn có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường, ko song song với ĐST thì chịu tác dụng của lực điện từ
    b. Quy tắc bàn tay trái
  • Đặt bàn tay trái sao cho các ĐST hướng vào lòng bàn tay, chiều từ cổ tay tới tay giữa hướng theo chiều dòng điện thì ngón tay
    cái choãi ra 900 chỉ chiều của lực điện từ.
    8: Động cơ điện 1 chiều.
    a. Cấu tạo động cơ điện một chiều đơn giản
  • ĐCĐ có hai bộ phận chính là NC tạo ra từ trường (Bộ phận đứng yên – Stato) và khung dây dẫn cho dòng điện chạy qua (Bộ phận quay – Rôto)
  • Chuyển hóa năng lượng: Điện năng -> cơ năng.
    b. Động cơ điện một chiều trong KT:
  • Trong ĐCĐ kĩ thuật, bộ phận tạo ra từ trường là NC điện (Stato)
  • Bộ phận quay (Rôto) của ĐCĐ kĩ thuật gồm nhiều cuộn dây đặt lệch nhau và song song với trục của một khối trụ làm bằng các lá thép kĩ thuật ghép lại.
    9: Hiện tƣợng chạm màn hình điện từ:
    a. Cấu tạo và hoạt động của đinamô ở xe đạp
  • Cấu tao: Nam châm và cuộn dây dẫn
  • Hoạt động: Lúc núm quay thì nam châm quay theo, xuất hiện dòng điện trong cuộn dây làm đèn sáng
    b. Dùng NC để tạo ra dòng điện:
  • Dùng NC vĩnh cửu: Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín lúc ta đưa một cực của nam châm lại gần hay ra xa một đầu cuộn dây đó hoặc trái lại
  • Dùng NC điện: Dòng điện xuất hiện ở cuộn dây dẫn kín trong thời kì đóng hoặc ngắt mạch điện của NC điện, tức là trong thời kì dòng điện của NC điện biến thiên.

c. Hiện tượng chạm màn hình điện từ:
– Lúc số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây biến thiên, trong cuộn dây xuất hiện dòng điện. Dòng điện đó gọi là dòng điện chạm màn hình. Hiện tượng xuất hiện dòng điện chạm màn hình gọi là hiện tượng chạm màn hình điện từ
– Có thể dùng 2 đèn LED mắc song song ngược chiều vào 2 đầu cuộn dây để phát hiện sự đổi chiều của dòng điện chạm màn hình, vì đèn LED chỉ sáng lúc dòng điện chạy qua đèn theo 2 chiều xác định.
10- Dòng điện xoay chiều:
– Dòng điện chạm màn hình trong cuộn dây dẫn kín đổi chiều lúc số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây đang tăng nhưng mà chuyển sang giảm hoặc trái lại đang giảm chuyển sang tăng. Dòng điện luân phiên đổi chiều gọi là dòng điện xoay chiều.
– Lúc cho cuộn dây dẫn kín quay trong từ trường của nam châm hay cho nam châm quay trước cuộn dây dẫn thì trong cuộn dây xuất hiện dòng điện chạm màn hình xoay chiều

11 Máy phát điện xoay chiều:
– Máy phát điện xoay chiều có hai bộ phận chính là nam châm và cuộn dây dẫn. Một trong hai bộ phận đó đứng yên gọi là stato, bộ phận còn lại quay gọi là rôto.
– Có hai loại máy phát điện xoay chiều:
+ Loại 1: Khung dây quay (Rôto) thì có thêm bộ góp (hai vành khuyên nối với hai đầu dây, hai vành khuyên tì lên hai thanh
quét, lúc khung dây quay thì vành khuyên quay còn thanh quét đứng yên). Loại này chỉ khác động cơ điện một chiều ở bộ góp (cổ góp). Ở máy phát điện một chiều là hai bán khuyên tì lên hai thanh quét.
+ Loại 2: Nam châm quay (nam châm này là nam châm điện)_Rôto
– Lúc rôto của máy phát điện xoay chiều quay được 1vòng thì dòng điện do máy sinh ra đổi chiều 2 lần. Dòng điện ko thay đổi lúc đổi chiều quay của rôto.
– Máy phát điện quay càng nhanh thì HĐT ở 2 đầu cuộn dây của máy càng lớn. Tần số quay của máy phát điện ở nước ta là 50Hz.
12-Các tác dụng của dòng điện xoay chiều – Đo cƣờng độ dòng điện và hiệu điện thế xoay chiều.
– Dòng điện xoay chiều có tác dụng như dòng điện một chiều: tác dụng nhiệt, tác dụng phát sáng, tác dụng từ …
– Lực điện từ (tác dụng từ) đổi chiều lúc dòng điện đổi chiều.
– Dùng ampe kế và vôn kế xoay chiều có kí hiệu AC (hay ~) để đo trị giá hiệu dụng của CĐDĐ và HĐT xoay chiều. Lúc mắc
ampe kế và vôn kế xoay chiều vào mạch điện xoay chiều ko cần phân biệt chốt (+) hay (-)..
– Các công thức của dòng điện một chiều có thể vận dụng cho các trị giá hiệu dụng của cường độ và HĐT của dòng điện xoay chiều
13-Truyền tải điện năng đi xa:
– Lúc truyền tải điện năng đi xa bằng đường dây dẫn sẽ có một phần điện năng hao tổn do hiện tượng tỏa nhiệt trên đường dây.
– Công suất hao tổn do tỏa nhiệt trên đường dây dẫn tỉ lệ nghịch với bình phương hiệu điện thế đặt vào hai đầu dây dẫn  

– Để giảm hao tổn trên đường dây truyền tải điện năng đi xa ta có các phương án sau:
+ Tăng tiết diện dây dẫn (tốn kém)
+ Chọn dây có điện trở suất nhỏ (tốn kém)
+ Tăng hiệu điện thế (thường dùng)
– Lúc truyền tải điện năng đi xa phương án làm giảm hao tổn hữu hiệu nhất là tăng hiệu điện thế đặt vào hai đầu dây dẫn bằng các
máy biến thế.
14. Máy biến thế
– Lúc đặt một hiệu điện thế xoay chiều vào hai đầu cuộn dây sơ cấp của một máy biến thế thì ở hai đầu của cuộn dây thứ cấp xuất
hiện một hiệu điện thế xoay chiều.
– Ko thể dùng dòng điện một chiều ko đổi (dòng điện một chiều) để chạy máy biến thế được.
– Tỉ số hiệu điện thế ở hai đầu các cuộn dây của máy biến thế bằng tỉ số giữa số vòng của các cuộn dây đó.

– Nếu số vòng dây ở cuộn sơ cấp (đầu vào) lớn hơn số vòng dây ở cuộn thứ cấp (đầu ra) máy gọi là máy hạ thế. Nếu số vòng dây ở
cuộn sơ cấp nhỏ hơn số vòng dây ở cuộn thứ cấp thì gọi là máy tăng thế.
– Ở 2 đầu đường dây tải điện về phía nhà máy điện đặt máy tăng thế để giảm hao tổn về nhiệt trên đường dây tải, ở nơi tiêu thụ đặt
máy hạ thế xuống bằng HĐT định mức của các dụng cụ tiệu thụ điện

CHƯƠNG III: QUANG HỌC

1- Hiện tượng khúc xạ ánh sáng.
– Hiện tượng khúc xạ là hiện tượng tia sáng truyền từ môi trường trong suốt này sang môi trường trong suốt khác bị gãy khúc tại
mặt phân cách giữa hai môi trường.
Trong hình vẽ:
– SI là tia tới
– IK là tia khúc xạ
– PQ là mặt phân cách
– NN’ là pháp tuyến

– SIN =i là góc tới
– KIN ‘=r là góc khúc xạ

– Lúc tia sáng truyền từ ko khí sang các môi trường trong suốt rắn, lỏng không giống nhau thì góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới. Trái lại, lúc tia sáng truyền từ các môi trường trong suốt khác sang ko khí thì góc khúc xạ lớn hơn góc tới.
– Lúc tăng (hoặc giảm) góc tới thì góc khúc xạ cũng tăng (hoặc giảm).
– Góc tới 0o (tia sáng vuông góc với mặt phân cách) thì tia sáng ko bị khúc xạ.
– Lúc một tia sáng truyền từ nước sang ko khí nếu góc tới i lớn hơn 48030’ thì có hiện tượng phản xạ toàn phần.
2- Thấu kính tụ hội:
a) Đặc điểm của thấu kính tụ hội:

c) Ảnh của vật tạo bởi thấu kính tụ hội:
– Nếu d– Nếu d=f ko cho ảnh
– Nêu f– Nếu d=2f cho ảnh thật ngược chiều với vật và bằng vật
– Nếu d>2f cho ảnh thật ngược chiều với vật và nhỏ hơn vật.
d) Dựng ảnh tạo bởi thấu kính tụ hội:
– Muốn dựng ảnh A’B’ của AB qua thấu kính (AB vuông góc với trục chính, A nằm trên trục chính), chỉ cần dựng ảnh B’ của B
bằng cách vẽ đường truyền của hai trong ba tia sáng đặc thù, sau đó từ B’ hạ vuông góc xuống trục chính là ta có ảnh A’ của A.
e) Công thức của thấu kính tụ hội

– Trong đó: d là khoảng cách từ vật tới thấu kính
d’ là khoảng cách từ ảnh tới thấu kính

f là tiêu cự của thấu kính
h là chiều cao của vật
h’ là chiều cao của ảnh
3- Thấu kính phân kì:
a) Đặc điểm của thấu kính phân kì:

c) Ảnh của vật tạo bởi thấu kính phân kì:
– Vật sáng đặt ở mọi vị trí trước thấu kính phân kì luôn cho ảnh ảo, cùng chiều, nhỏ hơn vật và luôn nằm trong vòng tiêu cự của
thấu kính.
– Vật đặt rất xa thấu kính, ảnh ảo của vật có vị trí cách thấu kính một khoảng bằng tiêu cự.
– Nếu đưa vật ra xa thấu kính nhưng theo phương song song với trục chính thì ảnh nhỏ dần và xa thấu kính dần.
– Vật đặt sát thấu kính cho ảnh ảo bằng vật.
d) Dựng ảnh tạo bởi thấu kính phân kì:Tương tự như dựng ảnh tạo bởi thấu kính tụ hội.
e) Công thức của thấu kính phân kì  

– Trong đó: d là khoảng cách từ vật tới thấu kính
d’ là khoảng cách từ ảnh tới thấu kính
f là tiêu cự của thấu kính
h là chiều cao của vật
h’ là chiều cao của ảnh
4- Máy ảnh
* Cấu tạo:
– Gồm hai bộ phận chính: vật kính, buồng tối. Ngoài ra trong máy ảnh còn có cửa điều chỉnh độ sáng và cửa sập, chỗ đặt phim.
– Vật kính của máy ảnh là một thấu kính tụ hội.
* Sự tạo ảnh trên phim:
– Ảnh trên phim của máy ảnh là ảnh thật, nhỏ hơn vật và ngược chiều với vật.
– Để điều chỉnh ảnh rõ nét trên phim người thợ ảnh điều chỉnh khoảng cách từ vật kính tới phim. Vật càng gần ống kính thì ảnh trên phim càng to 

5- Mắt:
* Cấu tạo:
– Hai bộ phận quan trọng nhất của mắt là : thể thủy tinh và mạng lưới (còn gọi là võng mạc).
– Thủy tinh thể vào vai trò như vật kính trong máy ảnh nhưng có tiêu cự thay đổi được, còn mạng lưới như phim nhưng khoảng cách từ mạng lưới tới thể thủy tinh ko thay đổi được.
* Sự tạo ảnh trên màng lƣới:
– Để nhìn rõ các vật ở các vị trí xa gần không giống nhau thì mắt phải điều tiết để ảnh hiện rõ trên mạng lưới bằng cách giãn nở thể thủy tinh (thay đổi tiêu cự của thể thủy tinh)
– Ảnh của vật nhưng mà ta nhìn hiện trên mạng lưới có đặc điểm là ảnh thật, ngược chiều và nhỏ hơn vật.
– Điểm xa nhất nhưng mà mắt có thể nhìn rõ được lúc ko điều tiết gọi là điểm cực viễn (kí hiệu CV), khoảng cách từ điểm Cv tới mắt là khoảng cực viễn. Lúc nhìn vật ở điểm cực viễn thì tiêu cự của thể thủy tinh nằm trên mạng lưới, lúc này thể thủy tinh có tiêu cự dài nhất.

– Điểm gần nhất nhưng mà mắt có thể nhìn thấy được gọi là điểm cực cận (kí hiệu CC), khoảng cách từ điểm Cc tới mắt là khoảng cực cận. Lúc nhìn vật ở điểm cực cận mắt phải điều tiết lớn nhất (thể thủy tinh phồng lớn nhất và có tiêu cự ngắn nhất)
– Mắt nhìn rõ vật nếu vật ở trong vòng từ điểm Cc tới điểm Cv.

* Mắt cận thị:
– Mắt cận thị là mắt có thể nhìn rõ những vật ở gần, nhưng ko nhìn rõ những vật ở xa.
– Kính cận là kính phân kì. Mắt cận phải đeo kính phân kì để nhìn rõ những vật ở xa. Kính cận thị thích hợp có tiêu điểm F trùng với điểm cực viễn (CV) của mắt (tiêu cự của kính bằng khoảng cực viễn)
– Mắt bị cận lúc ko phải điều tiết tiêu điểm của thể thủy tinh nằm trước mạng lưới, điểm cực cận (Cc) và điểm cực viễn (Cv) của mắt cận gần hơn điểm cực cận và điểm cực viễn của mắt người phổ biến.
* Mắt lão:
– Mắt lão nhìn rõ những vật ở xa, nhưng ko nhìn rõ những vật ở gần.
– Kính lão là kính tụ hội. Mắt lão phải đeo kính tụ hội để nhìn rõ những vật ở gần.
– Mắt lão lúc ko điều tiết tiêu điểm của thể thủy tinh nằm trên mạng lưới, điểm cực viễn của mắt lão như người phổ biến.
6- Kính lúp:
– Kính lúp là thấu kính tụ hội có tiêu cự ngắn. Người ta dùng kính lúp để quan sát các vật nhỏ.
– Mỗi kính lúp có độ bội giác (kí hiệu G) được ghi trên vành kính bằng các con số như 2x, 3x, 5x … kính lúp có độ bội giác càng lớn thì quan sát ảnh càng lớn.
– Giữa độ bội giác và tiêu cự f (đo bằng cm) có hệ thức:

– Vật cần quan sát phải đặt trong vòng tiêu cự của kính. Mắt nhìn thấy ảnh ảo cùng chiều lớn hơn vật.
7- Ánh sáng trắng và ánh sáng màu:
– Nguồn sáng trắng: Ánh sáng Mặt trời (trừ lúc rạng đông và hoàng hôn) và các đèn dây tóc nóng sáng (đèn pin, đèn pha oto…).
– Nguồn sáng màu:Có một số nguồn sáng phát ra trực tiếp ánh sáng màu (đèn LED, đèn Laze, đèn ống quảng cáo). Cũng có thể tạo ra ánh sáng màu bằng cách chiếu chùm sáng trắng qua tấm lọc màu.
– Tấm lọc màu: Trong suốt (rắn, lỏng, màng mỏng) có màu. Tấm lọc màu nào thì cho màu đó đi qua và hấp thụ nhiều ánh sáng màu khác.
2- Sự phân tích ánh sáng trắng:
– Có thể phân tích một chùm sáng trắng thành những chùm sáng màu không giống nhau bằng cách cho chùm sáng trắng đi qua một lăng kính hoặc phản xạ trên mặt ghi của một dĩa CD.
– Lăng kính là một khối trong suốt hình lăng trụ tam giác. Chiếu ánh sáng từ nguồn sáng trắng qua lăng kính ta thu được một dải ánh sáng màu xếp liền nhau: Đỏ – da cam – vàng – lục – lam – chàm – tím. (tuân theo định luật khúc xạ).
– Trong chùm sáng trắng có chứa nhiều chùm sáng màu không giống nhau.

– Hiện tượng cầu vồng, ánh sáng màu trên váng dầu, bong bóng xà phòng cũng là hiện tượng phân tích ánh sáng.
* Chú ý: Nếu sau lăng kính chỉ có một màu duy nhất thì chùm sáng chiếu vào lăng kính là chùm sáng đơn sắc.
3- Sự trộn các ánh sáng màu:
– Lúc chiếu 2 hay nhiều màu vào cùng một chỗ trên màn trắng thì ở chỗ màn trắng đó là màu ta thu được lúc trộn.
– Trộn hai ánh sáng màu với nhau ta thu được ánh sáng màu khác.
– Có nhiều ánh sáng màu với nhau để được màu mới.
– Đặc trưng, có thể trộn các ánh sáng đỏ, xanh lục và xanh lam với nhau để được ánh sáng trắng. Ba màu đó là ba màu cơ bản của
ánh sáng.
+ Lúc trộn các ánh sáng đỏ với ánh sáng xanh lục ta được màu vàng.
+ Lúc trộn ánh sáng đỏ với ánh sáng xanh lam ta được màu đỏ đen sậm.
+ Lúc trộn các ánh sáng xanh lục với ánh sáng xanh lam ta được màu xanh hòa bình thẫm.
+ Lúc trộn các ánh sáng có màu từ đỏ tới tím lại với nhau ta cũng được ánh sáng trắng.
4- Màu sắc các vật dƣới ánh sáng trắng và dƣới ánh sáng màu:
– Lúc nhìn một vật có màu nào thì có ánh sáng màu đó từ vật tới mắt ta.
– Vật có màu trắng có khả năng tán xạ tất cả các ánh sáng màu.
– Vật có màu nào thì tán xạ mạnh ánh sáng màu đó, nhưng tán xạ kém ánh sáng các màu khác.
– Vật màu đen ko có khả năng tán xạ bất kì ánh sáng màu nào.   

5- Tác dụng của ánh sáng:
– Ánh sáng có các tác dụng nhiệt, tác dụng sinh vật học và tác dụng quang điện. Điều đó chứng tỏ ánh sáng có năng lượng.
– Trong các tác dụng trên, năng lượng áng sáng được chuyển đổi thành các năng lượng không giống nhau.
– Ánh sáng có tác dụng sinh vật học. Con người, các động vật và các loại cây xanh nhu yếu ánh sáng để duy trì sự sống.
– Ánh sáng có tác dụng quang điện. Ánh sáng chiếu vào pin quang điện làm cho pin phát ra được dòng điện.
– Ánh sáng mang năng lượng.
– Trong các tác dụng nêu trên, quang năng đã chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác như: nhiệt năng, điện năng và năng
lượng cần thiết cho sự sống.
CHƯƠNG V: SỰ BẢO TOÀN VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƢỢNG
1. Sự chuyển hóa năng lượng:
– Ta nhận diện được 1 vật có năng lượng lúc vật đó có khả năng thực hiện công (cơ năng) hay làm nóng các vật khác ( nhiệt năng)
– Ta nhận diện được hoá năng, điện năng, quang năng lúc chúng chuyển hoá thành cơ năng hay nhiệt năng.
– Nói chung mọi quá trình chuyển đổi trong tự nhiên đều kèm theo sự chuyển hóa năng lượng từ dạng này sang dạng khác hay truyền từ vật này sang vật khác.

– Cơ năng của một vật là tổng động năng và thế năng của nó. Thế năng quyến rũ của vật có khối lượng càng lớn và ở càng cao.
Động năng của vật càng lớn lúc vật có khối lượng càng lớn và chuyển động càng nhanh.
2. Định luật bảo toàn năng lƣợng:
– Năng lượng ko tự nhiên sinh ra hoặc tự nhiên mất đi nhưng mà chỉ chuyển đổi từ dạng này qua dạng khác hoặc truyền từ vật này sang vật khác. Định luật này dùng cho mọi lĩnh vực của tự nhiên.
3. Sự chuyển hóa năng lƣợng trong các nhà máy phát điện
– Nhiệt điện: năng lượng của nhiên liệu bị đốt cháy được chuyển hóa thành cơ năng rồi thành điện năng.
– Thủy điện: thế năng của nước trên hồ chứa được chuyển đổi thành động năng rồi thành điện năng.
– Điện gió: động năng của gió được chuyển đổi thành điện năng.
– Pin mặt trời: chuyển đổi trực tiếp quang năng thành điện năng.
– Điện hạt nhân: năng lượng hạt nhân được chuyển đổi thành nhiệt năng rồi thành cơ năng cuối cùng thành điện năng.
Trong nhà máy nhiệt điện, thủy điện, điện hạt nhân, đều có máy phát điện trong đó cơ năng được chuyển hóa thành điện
năng.
4. Sự chuyển hóa năng lƣợng trong các dụng cụ tiêu thụ điện:

– Trong các dụng cụ tiêu thụ điện, điện năng được chuyển hóa thành các dạng năng lượng thường dùng như cơ năng, nhiệt năng, quang năng.

  

Đăng bởi: https://chinphu.vn/

Phân mục: Giáo dục

[rule_{ruleNumber}]

#Công #thức #Vật #Lý #lớp

[rule_3_plain]

#Công #thức #Vật #Lý #lớp

[rule_1_plain]

#Công #thức #Vật #Lý #lớp

[rule_2_plain]

#Công #thức #Vật #Lý #lớp

[rule_2_plain]

#Công #thức #Vật #Lý #lớp

[rule_3_plain]

#Công #thức #Vật #Lý #lớp

[rule_1_plain]

Nguồn:chinphu.vn
Phân mục: Tin tức

#Công #thức #Vật #Lý #lớp

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button