Tin Tức

Phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

Có phải bạn đang tìm kiếm chủ đề về => Phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương phải ko?Nếu đúng tương tự thì mời bạn xem nó ngay tại đây. Xem thêm các bài viết hay khác tại đây => Tin tức

Huong dan phan tich bai tho Tu tinh 2 cua Ho Xuan Huong

    Tài liệu hướng dẫn phân tích bài thơ Tự tình 2 do https://chinphu.vn/ tổng hợp và biên soạn giúp phân tích đề, lập dàn ý và sơ đồ tư duy cùng một số mẫu bài văn tham khảo hay. Tham khảo ngay để có một bài văn hay và đạt điểm cao nhé!

I. Hướng dẫn phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

Đề bài: Phân tích bài thơ Tự tình (bài II) của nữ sĩ Hồ Xuân Hương.

1. Phân tích đề

– Yêu cầu: phân tích bài thơ Tự tình (bài II).

– Nhân vật, phạm vi đề bài: các câu thơ, từ ngữ, cụ thể tiêu biểu trong bài thơ Tự tình (bài II) của Hồ Xuân Hương.

– Phương pháp lập luận chính: Phân tích.

2. Hệ thống luận điểm

Luận điểm 1: Nỗi niềm buồn tủi, ngao ngán (2 câu đề)

Luận điểm 2: Tình cảnh lẻ loi và nỗi niềm buồn tủi càng rõ nét hơn (2 câu thực)

Luận điểm 3: Nỗi niềm phẫn uất, sự phản kháng của tác giả (2 câu luận)

Luận điểm 4: Tâm trạng chán trường, buồn tủi và khát khao hạnh phúc (2 cấu kết)

>>> Tham khảo hướng dẫn soạn bài Tự tình 2 để lựa chọn ra những ý chính cần triển khai trong bài viết

II. Lập dàn ý phân tích Tự tình 2

1. Mở bài phân tích Tự tình 2

– Giới thiệu vài nét về Hồ Xuân Hương:

+ Hồ Xuân Hương (1772 – 1822) là một trong hai thi sĩ nữ nổi tiếng nhất của nền thơ trung đại Việt Nam, được mệnh danh là “Bà chúa thơ Nôm” và một đỉnh cao của trào lưu nhân đạo thời kì này.

– Giới thiệu nói chung bài thơ Tự tình 2:

+ Bài thơ Tự tình (bài II) là một trong số ba bài thơ thuộc chùm thơ Tự tình đã cất lên tiếng nói đồng cảm với số phận nhiều đắng cay thống khổ của người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

2. Thân bài phân tích bài thơ Tự tình 2

2.1 Giảng giải nhan đề bài thơ

– “Tự tình” là tự bộc lộ tâm tình. Ở đây có thể hiểu là thi sĩ tự đối diện với chính mình để tự vấn, xót thương.

=> Ý nghĩa nhan đề:

+ Tự tình là tự bộc lộ, thổ lộ tâm trạng, tình cảm của mình. Hay nói cách khác là sự hé mở nỗi lòng khó nói của tác giả Hồ Xuân Hương.

+ Là tiếng nói thương cảm đối với số phận hẩm hiu của người phụ nữ Việt Nam thời phong kiến, đồng thời đề cao vẻ đẹp và khát vọng sống của họ.

Bạn đang xem: Phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

2.2 Luận điểm 1: Nỗi niềm buồn tủi, ngao ngán (2 câu đề)

“Đêm khuya vang vọng trống canh dồn”

Đêm khuya: lúc nửa đêm về sáng, lúc vạn vật chìm trong bóng tối.

– “vang vọng trống canh dồn” : âm thanh tiếng trống điểm canh. -> nhịp gấp gáp, liên miên của tiếng trống trình bày bước đi thời kì gấp gáp, vội vã.

+ “vang vọng”: từ láy tượng thanh – những âm thanh nhỏ từ xa vọng tới – càng gợi cái im vắng của ko gian (lấy động tả tĩnh)

+ “dồn”: đối lập tương phản – âm thanh dồn dập gấp gáp như hối thúc, dội vào lòng người.

=> Câu thơ mở ra với khoảng thời kì, ko gian đặc thù trình bày nỗi niềm bất an của con người, trở thành nhỏ nhỏ, lạc lõng, độc thân giữa ko gian rộng lớn nhưng tĩnh vắng.

“Trơ cái hồng nhan với nước non”

– Các từ ngữ gây ấn tượng mạnh:

+ “trơ”: trơ trọi, độc thân, có gì như vô duyên, vô phận, rất bẽ bàng và đáng thương -> trình bày khả năng thử thách, đối đầu với những bất công ngang trái.

+ “Cái hồng nhan“: cụm từ mang sắc thái trái ngược

  • cái“: suồng sã
  • “hồng nhan“: trang trọng

-> Liên kết từ lạ trình bày sự rẻ rúng.

+ “Với nước non“: gợi cốt cách cứng cỏi, tư thế tự hào của người phụ nữ độc thân buồn tủi…

=> Hai vế đối lập “cái hồng nhan” và “với nước non” diễn tả thảm kịch người phụ nữ trong xã hội.

2.3 Luận điểm 2: Tình cảnh lẻ loi và nỗi niềm buồn tủi càng rõ nét hơn (2 câu thực)

“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh”

– “Chén rượu hương đưa“: Tình cảnh lẻ loi, mượn rượu để giải sầu

– “Say lại tỉnh“: vòng luẩn quẩn ko lối thoát, cuộc rượu say rồi tỉnh cũng như cuộc tình vướng vít cũng nhanh tan, để lại sự rời rã.

-> Nỗi độc thân buồn tủi chồng chất, phải tìm tới chén rượu mong có sự khuây khỏa nhưng kết cuộc “say lại tỉnh” – lúc tỉnh ra thì nỗi độc thân buồn tủi lại càng trĩu nặng.

=> Hình ảnh người phụ nữ độc thân trong đêm khuya vắng lặng với bao xót xa, duyên tình đã trở thành trò đùa của số phận.

“Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn.”

– “Vầng trăng bóng xế“: Trăng đã sắp tàn -> Tuổi xuân đã trôi qua

– “Khuyết chưa tròn“: Nhân duyên chưa trọn vẹn, chưa tìm được hạnh phúc viên mãn, tròn đầy -> Sự muộn màng dở dang của con người. Hướng tới vầng trăng mong tìm thấy một người bạn tri ân giữa đất trời nhưng càng thêm vô vọng.

-> Con người chới với giữa một toàn cầu mênh mông hoang vắng – bất lực trước nỗi độc thân trơ trọi của chính mình.

=> Niềm mong mỏi thoát khỏi hoàn cảnh thực tại nhưng ko tìm được lối thoát.

2.4 Luận điểm 3: Nỗi niềm phẫn uất, sự phản kháng của tác giả (2 câu luận)

“Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám,

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn”

– “rêu từng đám”: sự vật yếu ớt, hèn mọn

– “đá mấy hòn”: sự ít ỏi, nhỏ nhoi, im lìm

-> Ẩn dụ cho thân phận lẻ loi, độc thân của chủ thể trữ tình.

– “xiên ngang; đâm toạc”: sự ngang bướng, ngang ngạnh.

-> Cảnh tự nhiên qua cảm nhận của tác giả mang niềm phẫn uất và bộc lộ phong cách mạnh mẽ

=> Sự phản kháng mạnh mẽ dữ dội, quyết liệt của người phụ nữ, khát vọng “nổi loạn” phá tung, đạp đổ tất cả những trói buộc đang đè nặng lên thân phận mình…

2.5 Luận điểm 4: Tâm trạng chán trường, buồn tủi và khát khao hạnh phúc (2 cấu kết)

“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại.”

– “ngán”: tâm tình chán trường, bất mãn, ngán ngẩm

– “xuân đi“: tuổi xanh của con người cứ trôi qua, thời kì thì ko hy vọng.

– “xuân lại lại“: vòng tuần hoàn của thời kì vô tận – cứ mỗi mùa xuân tới cũng là lúc tuổi xuân của con người mất đi, quy luật khắc nghiệt của tạo hóa.

=> Ý thức của con người về bản thân mình với tư cách tư nhân, ý thức về trị giá của tuổi thanh xuân và sự sống: Mùa xuân đi rồi trở lại theo nhịp tuần hoàn còn tuổi xuân của con người cứ qua đi nhưng ko bao giờ trở lại.

“Mảnh tình san sẻ tí con con!”

– “Mảnh tình“: chút tình cảm nhỏ nhoi, ko trọn vẹn

– “Tí con con“: sự nhỏ nhỏ, ko đáng kể

– “Mảnh tình san sẻ“: mảnh tình vốn đã ko được trọn vẹn lại còn phải san sẻ

-> Số phận oái oăm, ngang trái của người phụ nữ trong xã hội phong kiến, phải chịu thân phận làm lẽ.

=> Ẩn sâu trong những dòng thơ này là niềm khát khao hạnh phúc tình yêu – một tình yêu nồng thắm, một hạnh phúc trọn vẹn, đủ đầy.

3. Kết bài phân tích Tự tình 2

3.1 Khát quát trị giá nội dung và nghệ thuật của bài thơ

+ Nội dung: Bài thơ nói lên thảm kịch tình yêu, gia đình của người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa, khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của Hồ Xuân Hương nói riêng, của tất cả những người phụ nữ trong xã hội phong kiến nói chung.

+ Rực rỡ nghệ thuật: Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật Việt hóa một cách thông minh; sử dụng từ ngữ giản dị, giàu sức biểu cảm với những động từ mạnh, từ láy tượng thanh; sử dụng những hình ảnh giàu sức gợi; nghệ thuật tiểu đối, tăng tiến

3.2 Liên hệ: So sánh, liên hệ bài thơ cùng chủ đề về số phận người phụ nữ xưa.

>>> Tổng hợp đề đọc hiểu Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

// Sau lúc đã xây dựng được một hệ thống dàn ý cụ thể và đầy đủ, các em có thể tham khảo trước một số bài văn mẫu phân tích bài thơ Tự tình 2 để nắm được hình thức trình diễn cũng như mở rộng vốn từ ngữ cho bài viết của mình sắp viết. Dưới đây là 3 bài văn hay do https://chinphu.vn/ tổng hợp gửi tới các em tham khảo:

III. Top 5 bài văn hay phân tích bài thơ Tự tình 2

1. Bài phân tích Tự tình 2 của học trò giỏi

Hồ Xuân Hương là một trong những nữ thi sĩ xuất sắc của Việt Nam, số lượng tác phẩm bà để lại khá nhiều, và phong cách sáng tác thơ chủ yếu của bà là tả cảnh ngụ tình. Bà còn được biết tới với hình ảnh của một nữ thi sĩ viết nhiều về thân phận người phụ nữ, là người dũng cảm đề cao vẻ đẹp, sự hi sinh và tiết hạnh của người phụ nữ, đồng thời lên tiếng bênh vực cho họ và phê phán lên án gay gắt cơ chế xã hội cũ. Tự tình 2 là một trong những bài thơ hay, chứa đựng nhiều cung bậc xúc cảm của chính tác giả và cũng là của người phụ nữ nói chung.

Bài thơ mở đầu với hai câu thơ vừa tả cảnh nhưng cũng tả hình ảnh của một ngươi phụ nữ hay có thể gọi là hồng nhan. Nhưng tiếc thay, hồng nhan đó lại rơi vào hoàn cảnh độc thân trống vắng, giữa đêm khuya u tịch.

“Đêm khuya vang vọng trống canh dồn

Trơ cái hồng nhan với nước non”

Từ láy “vang vọng” được tác giả sử dụng để mô tả thứ âm thanh từ xa vang lại, mặc dù ko biết nó xuất phát từ đâu hoặc dù ở xa nhưng nghe mỗi lúc một gần một rõ hơn. Thời kì được nhắc tới là “đêm khuya” – thời khắc khiến con người dễ rơi vào các cung bậc xúc cảm trạng thái khó tả nhất, cũng chính thời kì này có một người phụ nữ vẫn ngồi đó, ko yên lòng nhưng ngủ được vẫn ngồi đó nghĩ ngợi về mọi thứ xung quanh đặc thù về con người cuộc đời của mình. Là một người phụ nữ có nhan sắc, nhưng lại được mô tả “trơ với nước non”.  Trước cuộc đời rộng lớn, người phụ nữ đó trông thấy thân phận của mình lẻ loi đơn chiếc, và âm thanh của trống cầm canh lại càng điểm thêm một nỗi buồn, trống vắng khó tả. Người phụ nữ đấy đã tìm tới rượu để giải sầu:

“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh

Vầng trăng xế bóng khuyết chưa tròn”

Mỗi lúc có chuyện gì đó sầu muộn, người xưa thường tìm tới trăng tới rượu để trút bầu tâm tình. Chỉ muốn uống thật say, hương rượu thật nồng để quên đi tất cả, nhưng nghịch lí thay, chén rượu đưa lên mũi, hương nồng vào mũi người muốn say nhưng tâm và suy nghĩ vẫn đang rất tĩnh. Ko có nỗi buồn nào mất tích ở đây nhưng càng làm hiện hữu rõ nỗi lòng của người phụ nữ lúc này. Hình ảnh vầng trăng xuất hiện nhưng khuyết chưa tròn phải chăng ngụ ý cho thân phận, cho hạnh phúc của chính tác giả. Là người tài giỏi nhưng duyên phậm hẩm hiu chưa một lần trọn vẹn. Tuổi xuân dần đi qua nhưng hạnh phúc vẫn chưa tới bến đỗ:

“Xiên ngang mặt đất rêu từng đám

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn”

Hình ảnh rêu được đưa ra đây nhưng mang những dụ ý sâu xa của tác giả Hồ Xuân Hương. Rêu là loài mỏng manh nhỏ nhỏ nhưng lại có sức sống vô cùng mạnh mẽ, ko ngừng lại đó, ở bất kỳ một điều kiện nào thì nó vẫn có thể xanh tươi, dù là điều kiện sống như thế nào đi chăng nữa. Hình ảnh “rêu từng đám” đâm xuyên ngang mặt đất gợi ra cho chúng ta những liên tưởng mạnh mẽ về sự phản kháng mạnh mẽ cũng như sự chống đối của nó với thứ có thể mạnh hơn nó.

Hình ảnh “đá mấy hòn” cũng vậy, đối lập với sự nhỏ nhỏ của những viên đá với sự rộng lớn của trời đất, nó lại càng làm nổi trội sức mạnh của những viên đá, quả thực nó ko tầm thường một tí nào. Sự đồng điệu của người và tự nhiên, luôn đương đầu với khó khăn thử thách nhưng chưa bao giờ đi tới thành công. Kiếp làm vợ lẽ, dù cố thoát ra nhưng vẫn ko được. Cho nên mới có hai câu cuối:

“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại

Mảnh tình san sẻ tí con con”

Tự nhiên thuận theo đất trời, xuân đi rồi xuân lại tới, nhưng con người lại khác, với người phụ nữ tuổi xuân trôi đi nhưng chẳng bao giờ quay lại thêm một lần nào nữa. Lại càng đáng buồn hơn cho những số phận hẩm hiu, đợi mong cả tuổi xuân, chờ có một niềm hạnh phúc trọn vẹn nhưng nào đâu có được. Trước sự lẻ loi, ngao ngán nhưng Hồ Xuân Hương đã sử dụng” ngán” phần nào nói lên được nỗi lòng của thi sĩ hiện giờ. Mảnh tình đã nhỏ lại còn phải san sẻ, chia nhỏ ra. Ko được lợi một tình yêu một hạnh phúc trọn vẹn, tới lúc tìm tới với hạnh phúc lại phải san sẻ, thật quả là đáng thương. Qua đây cũng ngầm ngụ ý về những số phận của người phụ nữ, chịu cảnh thê thiếp, dưới cơ chế cũ ko được coi trọng và ko có quyền lên tiếng.

Tự tình 2 là một bài thơ tiêu biểu cho hồn thơ và phong cách cũng như tư tưởng của Hồ Xuân Hương đặc thù là những vấn đề xoay quanh người phụ nữ. Qua đây chúng ta cũng thấy được một Hồ Xuân Hương vừa yếu mềm nhưng cũng thật ngang tàng mạnh mẽ lúc dám bộc lộ những suy nghĩ của chính mình.

2. Phân tích bài thơ Tự tình 2 – Mẫu số 1:

Hồ Xuân Hương là nữ sĩ tài hoa ở nước ta vào cuối thế kỉ XVIII – đầu thế kỉ XIX. Ngoài tập “Lưu Hương kí” bà còn để lại khoảng 50 bài thơ Nôm, phần lớn là thơ đa nghĩa, vừa có nghĩa thanh vừa có nghĩa tục. Một số bài thơ trữ tình thắm thiết, thiết tha, buồn tủi… trình bày thâm thúy thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ, với bao khát khao sống và hạnh phúc tơ duyên. Chùm thơ “Tự tình” phản ánh tâm tư tình cảm của Hồ Xuân Hương, của một người phụ nữ lỡ thời quá lứa, duyên phận hẩm hiu,… Bài thơ này là bài thứ hai trong chùm thơ “Tự tình” ba bài.

Thi sĩ Xuân Diệu trong bài “Hồ Xuân Hương bà chúa thơ Nôm” đã viết: “Bộ ba bài thơ trữ tình này cùng với bài “Khóc vua Quang Trung” của công chúa Ngọc Hân làm một khóm riêng lẻ, làm tiếng lòng chân thực của người nữ giới tự nói về tình cảm bản thân của đời mình trong văn học cổ điển Việt Nam…”. Ông lại nhận xét thêm về điệu thơ, giọng thơ: “…trong bộ ba bài thơ tâm tình này, kế bên bài thơ vần “ênh” nổi nênh và bài thơ vần “om” oán hờn, thì bài thơ vần “on” này mong đợi, chót vót”.

“Canh khuya vang vọng trống canh dồn,

Trơ cái hồng nhan với nước non.

Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn.

Xiên ngang mặt đất rêu từng đám,

Đâm toạc chân trời, đá mấy hòn.

Ngán nỗi xuân đi, xuân lại lại,

Mảnh tình san sẻ tí con con !”.

Hai trong ba bài thơ, nữ sĩ đều nói về đêm khuya, canh khuya. “Tự tình I” bà viết: “Tiếng gà vang vọng gáy trên bom – Oán hờn trông ra khắp mọi chòm”. Ở bài thơ này cũng vậy, bà tỉnh dậy lúc canh khuya, hay thao thức suốt đêm khuya, tâm trạng ngổn ngang phiền muộn. Âm thanh “vang vọng” của tiếng trống từ một chòi canh xa đưa lại như thúc giục thời kì trôi nhanh, tuổi đời người nữ giới trôi nhanh: “Đêm khuya vang vọng trống canh dồn”. “Hồng nhan” là sắc mặt hồng, chỉ người phụ nữ. “Trơ” tức là lì ra, trơ ra, chai đi, mất hết cảm giác. “Nước non”: chỉ cả toàn cầu tự nhiên và xã hội. Cả câu thơ: “Trơ cái hồng nhan với nước non” nói lên một tâm trạng: con người đau buồn nhiều nỗi, nay nét mặt vì vậy trơ đi trước cảnh vật, trước cuộc đời, tựa như gỗ đá, mất hết cảm giác. Nỗi đau buồn đã tới tột bực.

Từ “cái” gắn liền với chữ “hồng nhan” làm cho giọng thơ trĩu xuống, làm nổi trội cái thân phận, cái duyên phận, cái duyên số đã quá hẩm hiu rồi. Ta có cảm giác tiếng trống dồn canh khuya, thời kì như cơn gió lướt qua cuộc đời, lướt qua số phận và thể xác thi sĩ. Con người đang than thân trách phận đấy đã có một thời son trẻ tự hào: “Thân em vừa trắng lại vừa tròn”, có phẩm hạnh với “tấm lòng son” trọn vẹn, có tài năng, thế nhưng nay đang trải qua những đêm dài đắng cay. Qua đó, ta thấy cái xã hội phong kiến buổi đấy mới gớm ghê đã làm xơ xác, khô héo phận hồng nhan.

Đằng sau hai câu đề là những tiếng thở dài ngao ngán. Cố vẫy vùng để thoát ra, bươn ra cái nghịch cảnh nhưng đâu dễ! Tiếp theo là hai câu thực:

“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn”.

Nghệ thuật đối rất thần tình: “Chén rượu” với “vầng trăng”, trên thì “hương đưa”, dưới lại có “bóng xế”, đặc thù 3 chữ “say lại tỉnh” với “khuyết chưa tròn” đăng đối, hô ứng nhau làm nổi trội thảm kịch về thân phận người nữ giới dang dở, độc thân. Muốn mượn chén rượu để khuây khỏa lòng mình, nhưng vừa nâng chén rượu lên môi mùi hương phả vào mặt, đưa vào mũi. Tưởng uống rượu cho say để quên đi bao nỗi buồn, nhưng càng uống càng tỉnh. “Say lại tỉnh” để rồi tỉnh lại say, cái vòng luẩn quẩn đấy về duyên phận của nhiều phụ nữ, trong đó có Hồ Xuân Hương như một oan trái.

Buồn tủi cho thân phận, bao đêm dài thao thức đợi chờ, nhưng tuổi đời ngày một “bóng xế”. Bao hi vọng đợi chờ. Tới bao giờ vầng trăng mới “tròn” ? Tới bao giờ hạnh phúc tới trong tầm tay, được trọn vẹn, đầy đủ ? Sự đợi mong gắn liền với nỗi niềm khát khao. Càng độc thân càng đợi mong, càng đợi mong càng đau buồn, đó là thảm kịch của những người nữ giới quá lứa lỡ thời, tơ duyên ngang trái, trong đó có Hồ Xuân Hương.

Hai câu trong phần luận, tác giả lấy cảnh để ngụ tình. Đây là hai câu thơ tả cảnh “lạ lùng” được viết ra giữa đêm khuya trong một tâm trạng chán ngán, buồn tủi:

“Xiên ngang mặt đất rêu từng đám,

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn”.

Ý thơ cấu trúc tương phản để làm nổi trội cái dữ dội, cái quyết liệt của sự phản kháng. Từng đám rêu yếu mềm thế nhưng cũng “xiên ngang mặt đất” được ! Chỉ có lơ thơ “đá mấy hòn” nhưng cũng có thể “đâm toạc chân trời” một cách kì lạ ! Hai câu thơ, trước hết cho ta thấy một tự nhiên tiềm tàng một sức sống đang bị nén xuống đã khởi đầu bật lên mạnh mẽ vô cùng. Tự nhiên trong thơ Hồ Xuân Hương ko chỉ mang màu sắc, đường nét, hình khối nhưng còn có gương mặt, có thái độ, có hành động, cũng “xiên ngang…”, cũng “đâm toạc”… mọi trở ngại, thế lực,…

Xuân Hương vốn tự tin và yêu đời. Con người đấy đang trải qua nhiều thảm kịch vẫn quyết tâm gượng gạo với đời. Phản ứng mạnh mẽ, dữ dội nhưng thực tại vẫn đau xót. Đêm đã về khuya, giữa cái tự nhiên dào dạt, bốn bề mịt mùng rộng lớn đấy, người nữ giới hẩm hiu càng cảm thấy độc thân hơn bao giờ hết. Chẳng thế nhưng trong bài “Tự tình I”, nữ sĩ đã buồn tủi viết:

“Mõ thảm ko khua nhưng cũng cốc,

Chuông sầu chẳng đánh cớ sao om ?”.

Cả nỗi đau trần thế như dồn tụ lại đáy lòng một người nữ giới độc thân. Khát khao được sống trong hạnh phúc, được làm vợ, làm mẹ như mọi người nữ giới khác. Nhưng “hồng nhan bạc phận” rồi ! Đêm càng về khuya, người nữ giới ko thể nào chợp mắt được, trằn trọc buồn tủi thân đơn chiếc, thiếu thốn mến thương, xuân đi rồi xuân có trở về, nhưng tình yêu chỉ được “san sẻ tí con con”, phải cam chịu hoàn cảnh:

“Ngán nỗi xuân đi, xuân lại lại,

Mảnh tình san sẻ tí con con”.

Hết mùa xuân này đi qua, mùa xuân khác lại trở lại, “mỗi năm mỗi tuổi như đuổi xuân đi”… Chữ “ngán” nói lên nỗi đau, nỗi buồn tủi của người nữ giới lỡ thời quá lứa, đang trải qua sự mòn mỏi, đợi chờ. Tơ duyên, tình yêu như bị tan vỡ, tan tành thành nhiều “mảnh”, thế nhưng chua chát thay chỉ được “san sẻ tí con con”. Câu thơ là tiếng than thân trách phận. Phải chăng đây là lần thứ hai Hồ Xuân Hương chịu cảnh làm lẽ ? Tình đã vỡ ra thành “mảnh” lại còn bị “san sẻ”, đã “tí” lại “con con”. Mỗi chữ như rưng rưng những giọt khóc. Câu thơ này, tâm trạng này được nữ sĩ nói rõ thêm trong bài “Lấy chồng chung”:

“Kẻ đắp chăn bông, kẻ lạnh lùng,

Chém cha cái kiếp lấy chồng chung,

Năm thì mười hoạ hay chăng chớ,

Một tháng đôi lần có cũng ko !…”.

Tóm lại, cảm nhận về bài thơ Tự tình 2 ta thấy bài thơ là lời tự than, tự thương xót, buồn tủi cho duyên số, duyên phận hẩm hiu của mình. Càng thao thức độc thân càng buồn tủi. Càng buồn tủi càng khát khao sống, sống trong hạnh phúc trọn vẹn, đầy đủ. Thực tại nặng nề, đắng cay như bủa vây, cái hồng nhan như “trơ” ra với nước non, với cuộc đời. Người đọc vô cùng thông cảm với nỗi lòng khát khao sống, khát khao hạnh phúc của nữ sĩ và người phụ nữ trong xã hội. Trị giá nhân văn là nội dung thâm thúy nhất của chùm thơ “Tự tình” của Hồ Xuân Hương.

Cách dùng từ rất rực rỡ, lạ mắt trình bày phong cách nghệ thuật Hồ Xuân Hương: “trơ cái hồng nhan”, “say lại tỉnh”, “khuyết chưa tròn”, “xiên ngang”, “đâm toạc”, “ngán nỗi”, “lại lại”, “tí con con”,… Chữ dùng sắc nhọn, trong cảnh chứa tình, diễn tả mọi thống khổ thảm kịch về duyên số… Qua bài thơ này, ta càng thấy rõ Hồ Xuân Hương đã đưa tiếng nói dân gian, tiếng nói đời thường vào lời ca, bình dị hoá và Việt hoá thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Bà xứng đáng là “Bà chúa thơ Nôm” của nền thi ca dân tộc.

Tham khảo thêm:

  • Phân tích hình ảnh người phụ nữ trong Tự tình 2
  • Tâm tư của nữ sĩ Hồ Xuân Hương trong bài Tự tình 2

3. Phân tích Tự tình 2 – Mẫu số 2:

Hồ Xuân Hương là một trong những nữ sĩ tài hoa hàng đầu của văn học Trung đại Việt Nam. Bà để lại sự nghiệp sáng tác khổng lồ, giàu trị giá trên cả mảng thơ chữ Nôm và chữ Hán. Nổi trội trong tác phẩm của bà là tiếng nói thương cảm với số phận người phụ nữ và bài thơ Tự Tình (bài II) là một trong những bài thơ tương tự.

Bài thơ nằm trong chùm thơ Tự tình, gồm có tất cả ba bài, được viết theo thể thơ Đường luật. Tác phẩm là nỗi thương mình trong sự độc thân lúc phải chịu cảnh làm lẽ, khát khao hạnh phúc mãnh liệt. Đồng thời bài thơ cũng trình bày thái độ bứt phá, vùng vẫy, muốn thoát khỏi hoàn cảnh oái oăm để có thể đạt được hạnh phúc, nhưng cuối cùng thảm kịch vẫn hoàn thảm kịch.

Bài thơ mở đầu là thời khắc canh khuya, lúc con người đối diện thật nhất với chính mình, nhưng cũng chính lúc đó Xuân Hương tự trông thấy tình cảnh đáng thương của chính mình:

Đêm khuya vang vọng trống canh dồn

Trơ cái hồng nhan với nước non.

Trong đêm khuya thanh vắng, nhịp gấp gáp của tiếng trống “dồn” càng trở thành vội vã, gấp gã hơn. Đó cũng chính là những bước đi thời kì vội vã đang chảy trôi trước mắt người con gái. Đồng thời tiếng trống đó cũng chính là sự rối bời trong tâm trạng của nhân vật trữ tình. Đối diện với nhịp thời kì vội vã, gấp gáp là hình ảnh “trơ cái hồng nhan”. Chữ “trơ” được đặt ngay ở đầu câu nhấn mạnh nỗi độc thân, trơ trọi của người phụ nữ. Nhưng kế bên nỗi đớn đau, xót tủi cho thân phận lại trình bày một Xuân Hương thật khả năng. “Trơ” ko chỉ là sự bẽ bàng nhưng còn là thử thách với xã hội, với cuộc đời. Hai câu thơ đầu là tiếng than cho số phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến, hồng nhan nhưng bạc phận.

Trong cái độc thân, tội nghiệp tới tột cùng đấy, con người tìm tới rượu để khuây khỏa nỗi niềm:

Chén rượu đưa hương say lại tỉnh

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn

Nhưng rượu cũng ko thể làm cho nhân vật vơi đi nỗi độc thân, sầu muộn. Chén rượu uống vào nhưng lại càng tỉnh hơn, để nhân vật trữ tình càng thấm thía hơn nỗi độc thân, lẻ bóng của mình. Tìm tới trăng làm bạn, để tâm tình trò truyện thì lại trông thấy thực tại phũ phàng. Nỗi niềm chất chứa đã thấm dần và lan vào cảnh vật. Quả thực “Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu/ Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”. Hai câu thơ tác giả sử dụng rất thành công cụm từ: “say lại tỉnh” cho thấy cái vòng luẩn quẩn, tơ duyên trở thành trò đùa của tạo hóa, càng uống lại càng tỉnh, lại càng trông thấy sự hẩm hiu duyên phận của chính mình; “khuyết chưa tròn” vầng trăng là ngoại cảnh nhưng cũng chính là tâm trạng, tạo nên sự tương đồng giữa cảnh vật và con người. Trăng sắp tàn nhưng vẫn khuyết cũng như con người tuổi xuân vội vã trôi qua nhưng tơ duyên vẫn chưa trọn vẹn. Bốn câu thơ đầu đã khắc họa thâm thúy nỗi đau, thảm kịch của người phụ nữ trong xã hội cũ.

Xiên ngang mặt đất rêu từng đám

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn”.

Các động từ mạnh “xiên, đâm” liên kết với “ngang, toạc” đã trình bày sự ngang ngạnh, phẫn uất tới tột cùng của nhân vật trữ tình. Nếu như người phụ nữ trung đại nổi trội lên với tính cách cam chịu, khuất phục trước số phận thì ở đây lại xuất hiện một người phụ nữ hoàn toàn khác. Những sinh vật nhỏ nhỏ dường kia ko chịu yếu mềm trước hoàn cảnh thực tại, phải mọc xiên, đâm ngang để tìm sự sống. Đá phải kiên cường, rắn chắc để có thể đâm toạc chân trời. Giải pháp đảo ngữ trong hai câu thơ đã cho thấy sự phẫn uất của cỏ cây, đá đó đồng thời cũng chính là nỗi niềm của con người trước thực tại cuộc sống. Bởi vậy, hình ảnh rêu xiên ngang, đá đâm toạc chân trời cũng chính là sự phản kháng của người phụ nữ trước thực tại nhiều bất công, ngang trái.

Ngán nỗi xuân đi, xuân lại lại

Mảnh tình san sẻ tí con con.

Trong câu thơ có hai chữ “xuân” xuất hiện, chữ “xuân” thứ nhất là tuổi xuân của con người, “xuân” thứ hai là mùa xuân của vạn vật. Hai chữ xuân này liên kết với từ “lại” đã nhấn mạnh tuổi xuân của con người một đi ko trở lại, trái ngược với mùa xuân của tự nhiên đất trời, mỗi lúc xuân của đất trời quay lại đồng nghĩa với tuổi xuân của con người ngày một rút ngắn, nỗi chán ngán lại càng ngày càng tăng. Thủ pháp nghệ thuật tăng tiến, nhấn mạnh vào sự nhỏ nhỏ dần, làm cho hoàn cảnh càng trở thành oái oăm hơn: “Mảnh tình san sẻ tí con con”. Mảnh tình vốn đã nhỏ, đã nhỏ nay lại phải san sẻ lại càng trở thành ít ỏi, hạn hẹp hơn. Tình cảnh đó thật xót xa, tội nghiệp. Hai câu thơ kết trình bày nỗi lòng sâu kín của người phụ nữ trong xã hội cũ: với họ tình yêu, hạnh phúc thật mỏng manh, nhỏ nhỏ.

Hồ Xuân Hương là bậc thầy trong sử dụng tiếng nói, thông qua khả năng diễn tả tư tưởng, tình cảm của nhân vật trữ tình: tả âm thanh (vang vọng), tả cảm giác (trơ, say, lại tỉnh, ngán), tả động thái (xiên ngang, đâm toạc),… Nghệ thuật đảo ngữ tài tình (xiên ngang, đâm toạc). Giọng điệu thơ phẫn uất, tủi hờn. Tất cả đã hòa quyện với nhau để diễn tả sự độc thân, thân phận nhỏ nhỏ của người phụ nữ trong xã hội cũ.

Với tiếng nói giản dị, giàu sức gợi cảm, sử dụng thành công phép đối, tác phẩm vừa nói lên số phận rẻ rúng, thảm kịch người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Đồng thời còn cho thấy khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của Hồ Xuân Hương nói riêng và của người phụ nữ trong xã hội cũ nói chung.

4. Phân tích bài thơ Tự tình 2 – Mẫu số 3

    Tự tình là một trong những tác phẩm nổi tiếng của Hồ Xuân Hương, đây là bài thơ tự bộc bạch lòng mình. Như chúng ta cũng biết Hồ Xuân Hương sống vào cuối thế kỉ XVIII – đầu thế kỷ XIX , bà xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo, cha làm nghề dạy học. Thế nhưng, Hồ Xuân Hương ko chịu gò bó vào cái xã hội hạn hẹp, tù túng nhưng bà là một người phóng khoáng, đa tài, đa tình, giao thiệp với những nhà văn, tài tử, đi rất nhiều nơi. Nhưng oái oăm thay, người xưa thường có câu “Hồng nhan bạc phận”, bà cũng phải chịu kiếp số long đong, oái oăm, đầy ngang trái trong trục đường tơ duyên. Các tác phẩm của bà chủ yếu được viết bằng chữ Hán và chữ Nôm. Người ta thường gọi bà là “Bà chúa thơ Nôm”. Hồ Xuân Hương – hiện tượng lạ mắt trong lịch sử văn học Việt Nam.

    Bài thơ Tự Tình được viết dưới dạng Đường luật thất ngôn bát cú. Với lối viết sắc xảo và cũng chính là lời tự bộc bạch lòng mình nên chủ đề bài thơ được hiện lên là một nghịch đối: duyên phận muộn màng, lỡ làng trong lúc tác giả cứ lạnh lùng trôi qua. Điều này dẫn tới tâm trạng vừa buồn vừa phẫn uất, nhưng cuối cùng vẫn đọng lại trong tâm trí của bà.

    Để thấy rõ được nội dung chính, ta sẽ đi vào tìm hiểu sâu qua các câu thơ. Bài thơ được viết theo thể thơ đường luật bát cú ngôn nên bố cục gồm 4 phần: 2 câu đề, 2 câu thực, 2 câu luận và 2 cấu kết.

    Trước hết, tác giả mở đầu với hai câu đề:

“Đêm khuya vang vọng bóng canh dồn

Trơ cái hồng nhan với nước non.”

    Quang cảnh được hiện lên là một đêm khuya, lúc con người chìm sâu vào giấc ngủ, nhưng cũng chính là lúc người ta đối diện với chính mình và đây cũng là lúc Hồ Xuân Hương trông thấy được cảnh đáng thương của mình. Sự độc thân, lẻ bóng một mình gắn liền với thời kì, tạo cho người ta một cảm giác thật đáng thương cho thân phận người phụ nữ. Tác giả đã rất tinh tế lúc sử dụng nghệ thuật lấy động nói tĩnh: âm thanh “vang vọng” của tiếng trống cầm canh để nói lên một ko gian yên ắng, vắng vẻ. Chính cái khoảnh khắc đấy, tự soi vào mình, tác giả thấy “trơ” nhưng đặc thù nó còn được đặt ở đầu câu, càng thêm nhấn mạnh nỗi đau, xấu số về đường tơ duyên, số kiếp “hồng nhan bạc phận” của chính tác giả.

“Trơ” ở đây có thể được hiểu là tủi nhục, bẽ bàng. Tiếp theo nó là “cái hồng nhan” ý nói tới nhan sắc của người phụ nữ, thường được dùng trong xã hội xưa. Nhưng điều đáng chú ý ở đây, một phẩm giá, vẻ đẹp của người phụ nữ lại gọi là “cái” gợi cho người đọc thấy được sự rẻ rúng, mỉa mai. “Cái hồng nhan” trơ với nước non ko chỉ là sự đắng cay, tủi nhục nhưng còn là nỗi xót xa, thấm thía, càng ngẫm càng thương thân. Nhưng chữ “trơ” ở đây một phần cũng có thể hiểu được đó chính là sự gan góc của Xuân Hương, là sự thử thách.  Để nhấn mạnh điều này, tác giả đã dùng nhịp thơ: 1/3/3 để nhấn mạnh vào sự bẽ bàng.

    Tiếp nối hai câu đề, tác giả viết:

“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tàn”

    Với hai câu thơ thực trên, hoàn cảnh và tâm trạng của thi sĩ được hiện lên rõ hơn. Lúc sầu, người ta thường làm bạn với rượu, để có thể quên đi mọi thứ ko vui, những nỗi đau. Thế nhưng “say lại tỉnh” làm nỗi buồn ko thể nguôi được. Đây chính là một vòng quay luẩn quẩn, tơ duyên đã trở thành một trò đùa, càng say càng tỉnh, càng cảm nhận nỗi đau của thân phận. Câu thơ là ngoại cảnh nhưng cũng là tâm trạng. Vì vậy, tạo nên sự tương đồng giữa tâm trạng và cảnh “ trăng” sắp tàn “bóng xế” và vẫn “khuyết chưa tròn”. Tuổi xuân, cái tuổi đẹp nhất của người con gái đã trôi qua nhưng nhân duyên vẫn chưa trọn vẹn gợi lên một nỗi sầu lẻ bóng.

    Tiếp tục hướng về ngoại cảnh, lấy tự nhiên để bộc bạch tâm trạng, nỗi lòng của mình, Hồ Xuân Hương viết:

“Xiên ngang mặt đất rêu từng đám

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn”

    Hai câu luận ở trên được tác giả sử dụng nghệ thuật đảo ngữ để nhấn mạnh trạng thái của tự nhiên, nhưng đó cũng chính là tâm trạng của con người. Rêu và đá là hai hình ảnh được hiện lên là những vật yếu mềm, ko chịu chấp nhận sự thấp nhỏ đấy, đã vươn lên bằng mọi cách, vượt qua những cản trở (mặt đất, chân trời) để chứng tỏ mình. Các động từ mạnh: xiên, đâm liên kết với bổ ngữ ngang, toạc gợi cho người ta thấy sự ngang ngạnh, phẫn uất. Nó ko chỉ thể sự phẫn uất nhưng còn nói lên một phần của sự phản kháng. Cũng có thể cho người đọc ngầm hiểu Hồ Xuân Hương với sức sống mãnh liệt ngay cả lúc đau buồn nhất.

Xem thêm bài viết hay:   Dàn ý bài hoàn cảnh sáng tác truyện ngắn Người trong bao

    Khép lại bài thơ với hai cấu kết:

“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại

Mảnh tình san sẻ tý con con”

    Hồ Xuân Hương đã có cách dùng từ rất lạ mắt “xuân” tức là mùa xuân, tuổi xuân, “ngán” tức là ngao ngán, chán. Tuy nhiên từ “lại” chỉ sự trở lại một cách nhanh, sợ sự quay trở lại. Theo quy luật của tạo hóa, mùa xuân qua rồi sẽ trở lại. Nhưng mỗi mùa xuân qua đi lại mang theo tuổi xuân của con người và mãi ko trở lại. Sự trở lại của mùa xuân chính là sự ra đi của tuổi xuân. Tác giả đã quá ngán ngẩm với cuộc đời oái oăm. Với lối nghệ thuật tăng tiến, nhấn mạnh vào những điều nhỏ nhỏ, làm cho nghịch cảnh oái oăm hơn. Mảnh tình đã nhỏ nhỏ lại còn phải san sẻ “tý con con” tạo nên một cảm giác xót thương. Đây cũng chính là nỗi lòng của người phụ nữ trong xã hội xưa. Hạnh phúc luôn là chiếc chăn quá hẹp.

    Tương tự, bài thơ Tự tình đã hiện lên với những hình ảnh giản dị nhưng rực rỡ, hình ảnh giàu sức gợi cảm, tinh tế từ đó nói lên tâm trạng của chủ thể. Bài thơ hiện lên cả thảm kịch và khát vọng sống hạnh phúc của Hồ Xuân Hương. Trong những lúc buồn tủi, thất vọng, người phụ nữ cố vươn lên nhưng lại vẫn bị rơi vào cái vòng quay luẩn quẩn, tù túng của xã hội đương thời.

5. Phân tích Tự tình 2 – Mẫu số 4:

Hồ Xuân Hương là một trong những thi sĩ nữ tiêu biểu của nền văn học trung đại Việt Nam, được mệnh danh là “bà chúa thơ Nôm”. Bà là một “thiên tài kì nữ” nhưng cuộc đời đầy oái oăm, xấu số. Thơ Hồ Xuân Hương là thơ của phụ nữ viết về phụ nữ, trào phúng nhưng vẫn rất trữ tình. Một trong những bài thơ tiêu biểu viết về tâm trạng, nỗi niềm của người phụ nữ trước duyên phận, cuộc đời mình là “Tự tình” (II).

“Tự tình” (II) là bài thơ thuộc chùm thơ “Tự tình” gồm ba bài của bà. Đây là chùm thơ nữ sĩ viết để tự kể nỗi lòng, tâm tình của mình. Tác phẩm được viết bằng chữ Nôm, tuân theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật với bố cục bốn phần: đề, thực, luận, kết. Bài thơ trình bày thái độ, tâm trạng vừa đớn đau, vừa phẫn uất trước thực tại đau buồn, tuy vậy, bà vẫn gắng gượng gạo vươn lên, nhưng rồi vẫn rơi vào thảm kịch. Dựa vào nội dung bài thơ, ta có thể đoán bài thơ được sáng tác lúc bà đã gặp phải những oái oăm, xấu số trong tơ duyên.

Mở đầu bài thơ là hình ảnh người phụ nữ ko ngủ, một mình ngồi giữa đêm khuya:

“Đêm khuya vang vọng trống canh dồn

Trơ cái hồng nhan với nước non.”

Giữa đêm khuya, người phụ nữ thao thức ko ngủ được và nàng nghe âm thanh tiếng trống canh dồn dập. “Đêm khuya” là thời kì của hạnh phúc lứa đôi, của sum họp gia đình, vậy nhưng ở đây, trớ trêu thay, người phụ nữ lại đơn độc một mình. Nàng độc thân quá nên thao thức ko ngủ, nàng nghe âm thanh tiếng trống canh “vang vọng”. Từ láy này mô tả âm thanh từ xa vọng lại. Với nghệ thuật lấy động tả tĩnh, người đọc cảm thu được ko gian đêm khuya yên ắng, im lìm và người phụ nữ thật độc thân, tội nghiệp. Trong xã hội xưa, tiếng trống canh là âm thanh dùng báo hiệu thời kì một canh giờ trôi qua.

Nữ sĩ nghe âm thanh tiếng trống canh “dồn” – tiếng trống dồn dập, khẩn trương – có nhẽ là vì nàng đang ngồi đếm thời kì và lo lắng thấy nó trôi qua một cách dồn dập, tàn nhẫn. Nó chẳng cần biết tuổi xuân của nàng sắp vuột mất nhưng nàng thì vẫn đang phải “trơ cái hồng nhan” ra giữa “nước non”. Hình như, nỗi độc thân, xót xa đấy luôn dày vò nữ sĩ nên thời kì trở thành nỗi ám ảnh ko nguôi trong tâm hồn bà. Trong chùm “Tự tình”, nỗi ám ảnh về thời kì còn hiện hữu trong âm thanh “tiếng gà”. Người phụ nữ đấy cũng trằn trọc cho tới sáng để rồi nghe âm thanh “tiếng gà vang vọng gáy trên bom” nhưng đớn đau, nhưng oán hờn.

Ở đây, “hồng nhan” là nhan sắc của người phụ nữ vẫn còn ở độ mặn nhưng, cái nhưng bất kỳ người nào cũng trân trọng. Thế nhưng, nó lại liên kết với từ “cái” – một danh từ chỉ loại thường gắn với những thứ vật chất nhỏ nhỏ, tầm thường. Nàng tự thấy nhan sắc của mình quá nhỏ nhỏ, rẻ rúng bởi nó chẳng khác gì một thứ đồ ít trị giá, lại chẳng được người nào đoái hoài tới. Nó phải “trơ” ra, phô ra, bày ra một cách vô duyên, vô nghĩa lí giữa đất trời. Từ “trơ” đứng đầu câu cho ta cảm thu được nỗi xót xa, đớn đau, tủi nhục, bẽ bàng của người phụ nữ một mình giữa đêm khuya, ko người nào quan tâm, đoái hoài. Tuy có bẽ bàng, tủi nhục nhưng ta vẫn thấy ẩn khuất trong câu thơ một nữ sĩ mạnh mẽ, phong cách dám đem cái tôi tư nhân để đối lập với cả “nước non” rộng lớn.

Hồ Xuân Hương là thế, ko bao giờ chịu nhỏ nhỏ, yếu mềm. Hai câu đầu bằng cách khắc họa thời kì, ko gian nghệ thuật và cách liên kết từ lạ mắt đã trình bày rõ nỗi độc thân, đớn đau, tủi nhục bẽ bàng trước tơ duyên hẩm hiu của chính mình. Hai câu thực khắc họa thâm thúy sự phẫn uất trước tình cảnh oái oăm:

“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,

Vầng trăng bóng xế, khuyết chưa tròn”.

Giữa đêm khuya, độc thân và buồn tủi, nàng tìm tới rượu để quên đi tất cả nhưng nào quên được “say lại tỉnh”. Say, có thể quên đi được một chốc, nhưng đâu có thể say mãi, rồi sẽ lại “tỉnh” ra. Tỉnh ra lại càng ý thức thâm thúy hơn nỗi độc thân, xót xa, lại càng buồn hơn. Ẩn sau cái hành động tìm tới rượu để xả stress nỗi sầu là cả niềm phẫn uất thâm thúy trước số phận xấu số. Cụm từ “say lại tỉnh” cho thấy cái thất vọng, quanh quẩn trong nỗi buồn, độc thân của người phụ nữ.

Nàng độc thân nên tìm tới vầng trăng bên ngoài kia mong sự đồng cảm. Nàng thấy vầng trăng đã “xế” bóng “khuyết chưa tròn”. Nàng nhìn thấy số phận xấu số của mình trong hình ảnh vầng trăng: nàng cũng đã ở tuổi “xế” chiều nhưng tơ duyên vẫn hẩm hiu, long đong, “chưa tròn”. Ở hai câu này, bằng phép đối, nghệ thuật tả cảnh ngụ tình, nữ sĩ đã khắc họa nên tâm trạng thất vọng và nỗi phẫn uất thâm thúy trước duyên phận hẩm hiu, lỡ làng.

Sang hai câu luận, dường như sự phẫn uất đấy trở thành sự chống trả kịch liệt:

“Xiên ngang mặt đất rêu từng đám,

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn.”

Hai câu thơ được cấu tạo đặc thù: đảo vị ngữ là những động từ mạnh lên đầu câu. “Xiên ngang” và “đâm toạc” là hành động của những vật vô tri vô giác. Trong tự nhiên, rêu là sự vật nhỏ nhỏ, yếu mềm, thế nhưng ở đây dường như nó mạnh mẽ hơn, cứng cỏi thêm để “xiên ngang mặt đất”. “Đá” là vật bất động, thế nhưng ở đây cũng đang to hơn, nhọn hơn, đang nhúc nhích, “nổi loạn” phá tan ko gian tù túng bị giới hạn bởi “chân trời”. Hình ảnh tự nhiên động, tự nhiên “nổi loạn” này ko chỉ xuất hiện một lần nhưng còn có trong nhiều những tác phẩm khác của bà.

Lí giải cho sự xuất hiện những hình ảnh tự nhiên như thế là ở phong cách mạnh mẽ của nữ sĩ. Tự nhiên được mô tả trình bày rõ tâm trạng con người, như đại thi hào Nguyễn Du từng đúc kết về mối quan hệ giữa cảnh và tình: “Cảnh buồn người có vui đâu bao giờ”. Cảnh được mô tả là “nổi loạn”, là “phá thối” trình bày tâm trạng người phụ nữ lúc này cũng muốn “nổi loạn”, quẫy đạp để phá tan số phận xấu số, tơ duyên hẩm hiu của mình. Hình như, người phụ nữ đang gồng mình lên để chống trả kịch liệt số phận. Đó chính là thái độ phản kháng mạnh mẽ của nữ sĩ trước thực tại đau buồn. Đằng sau sự phản kháng mạnh mẽ đấy là khát khao sống, khát khao hạnh phúc lứa đôi mãnh liệt của nữ sĩ.

Hai câu thơ, với phép đối, phép đảo nhấn mạnh hai động từ mạnh đầu câu và nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đã cho thấy sự quyết tâm vươn lên đấu tranh với số phận, đồng thời cho thấy khát khao sống, khát khao hạnh phúc lứa đôi mãnh liệt ở nữ sĩ xinh đẹp, tài năng nhưng cuộc đời ko ưu ái. Người đọc thật sự khâm phục trước khả năng cứng cỏi, ko chịu đầu hàng số phận của người phụ nữ phong cách đấy.

Tới hai câu cuối bài thơ, tuy nàng đã quyết tâm vươn lên nhưng ko thoát khỏi cái thở dài ngán ngẩm trước thảm kịch:

“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại,

Mảnh tình san sẻ tí con con”.

Nàng thở dài “ngán nỗi”. Nàng chán ngán bởi “xuân đi xuân lại lại”. Mùa xuân và vẻ đẹp của nó phai đi nhưng rồi sẽ quay trở lại theo quy luật của tạo hóa. Nhưng “xuân” của người phụ nữ, tuổi xanh và sắc đẹp của nàng thì ko thể nào trở lại được, nhưng cứ mỗi một mùa xuân trôi đi là lại thêm một lần nữa tuổi xuân của đời người ra đi, thế nên nàng “ngán”. Cụm từ “lại lại” như một sự thở dài ngao ngán trước sự trôi chảy tàn nhẫn của thời kì. Nó cứ trôi đi, ko thèm quan tâm tới cái thảm kịch đang cướp đi tuổi xanh của nàng: “mảnh tình san sẻ”.

Tình yêu của nàng vốn dĩ mỏng manh, nhỏ nhỏ, chỉ là một “mảnh”, thế nhưng còn phải san sẻ”, chia năm sẻ bảy ra thật tội nghiệp. Bởi vậy nhưng nó chỉ còn là một “tí con con”. Nghệ thuật tăng tiến theo chiều giảm dần khiến người đọc thấy rõ cái thảm kịch xót xa của nữ sĩ và cảm thương cho con người tài hoa nhưng bạc phận. Thảm kịch đấy đeo đẳng lấy người phụ nữ khiến nàng ko chỉ thốt lên ngao ngán một lần.

Trong “Tự tình” (III) nàng cũng từng thở dài:

“Ngán nỗi ôm đàn những tấp tênh”.

Đây cũng là một cách nói khác của thảm kịch tình yêu bị chia năm sẻ bảy. Nàng có chồng – “ôm đàn” – nhưng lấy chồng nhưng vẫn “tấp tênh” như chẳng có, “một tháng đôi lần có cũng như ko”. Hai cấu kết bài thơ với những từ ngữ giản dị, tự nhiên và nghệ thuật tăng tiến, người đọc cảm thu được cái chán ngán lúc rơi vào thảm kịch của nữ sĩ. Tuy vậy, dư vang của cái khát khao sống, khát khao hạnh phúc lứa đôi mãnh liệt ở hai câu trước vẫn khiến người đọc cảm phục khả năng cứng cỏi của “bà chúa thơ Nôm”.

Với tiếng nói thơ Nôm giản dị, tự nhiên nhưng cũng sắc nhọn, với các giải pháp nghệ thuật đảo, đối, dùng động từ mạnh, tả cảnh ngụ tình… bài thơ trình bày tâm trạng vừa đớn đau, vừa phẫn uất trước duyên phận, nhưng vẫn quyết tâm vươn lên với khát khao sống, khát khao hạnh phúc mãnh liệt, tuy vẫn rơi vào thảm kịch.

Tóm lại, “Tự tình” (II) trình bày khả năng Hồ Xuân Hương qua tâm trạng đầy thảm kịch: vừa buồn tủi, phẫn uất trước tình cảnh oái oăm, vừa cháy bỏng khát khao được sống hạnh phúc. Đọc bài thơ, ta vừa thương xót cho số phận xấu số, vừa khâm phục khả năng cứng cỏi của nữ sĩ. Bài thơ là minh chứng tiêu biểu cho tài năng tiếng nói của “bà chúa thơ Nôm”.

6. Phân tích bài thơ Tự tình 2 – Mẫu số 5

Một nhà phê bình văn học nổi tiếng đã từng đưa ra một quy luật : “Văn học, thơ ca là tấm gương phản chiếu của tâm hồn, là tiếng nói tình cảm của nhân loại, là những rung động của trái tim trước cuộc đời tươi đẹp. Những trị giá ý thức nhưng văn học, thơ ca đem lại, đã thoát khỏi cái quy luật băng hoại của thời kì, để trường tồn mãi mãi”. Ko nằm ngoài quy luật đó, Nữ sĩ Hồ Xuân Hương cũng muốn để lại cho hậu thế những tác phẩm hoàn mỹ, đạt tới sự xuất sắc về cả nội dung và nghệ thuật. Tiêu biểu nhất, rực rỡ nhất là bài thơ Tự Tình II – Là tiếng nói thương cảm đối với số phận hẩm hiu của người phụ nữ Việt Nam thời phong kiến, đồng thời để cao vẻ đẹp và khát vọng sống của họ.

“Đêm khuya vang vọng trống canh dồn,

Trơ cái hồng nhan với nước non.

Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn,

Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám.

Đâm toạc chân trời, đá mấy hòn.

Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại,

Mảnh tình san sẻ tí con con!”

Với thể thơ Thất ngôn bát cú Đường luật được viết theo tiếng nói Nôm thuần Việt, bài thơ có nhẽ đã được nữ sĩ viết về cuộc đời của chính bản thân mình, torng một phút suy tư. Nữ sĩ đã cảm nhận cuộc sống qua những âm thanh, quang cảnh lạnh buồn, vắng lặng và tự cảm thương cho số phận hẩm hiu của bà. Đó cũng là số phận chung của những người phụ nữ trong Xã hội đương thời..

“Đêm khuya vang vọng trống canh dồn,

Trơ cái hồng nhan với nước non”

Hai câu thơ mở đầu trên còn được gọi là hai câu thơ ĐỀ trong thể thơ lạ mắt này. Nhắm mắt nhắm mũi suy nghĩ về cuộc sống, từng nhịp thở của người phụ nữ trong đêm khuya lạnh tanh hoà theo tiếng trống thông báo dồn dập, diễn tả sự qua đi nhanh chóng của thời kì. Đêm nay, người phụ nữ đang lẻ loi, cô độc một mình. Ko còn một âm vang nào khác, ko còn những tiếng ồn ĩ náo nhiệt của một ngày dài, chỉ còn tiếng trống canh cùng người phụ nữ. Từ “Trơ” – một trong những từ ngữ trình bày sự chua chát của cuộc đời và sự đối lập giữa vẻ đẹp “Hồng nhan” – “Nước non”. Vì sao nữ sĩ Hồ Xuân Hương lại đặt mình vào trong nhân vật với một ko gian buồn bực, tàn lụi tới tương tự? Đối với riêng nữ sĩ lúc đương đầu với cái thực tiễn đó, tâm trạng bà thế nào? Phải chăng bà muốn diễn tả thân phận ko chỉ của riêng bà, nhưng còn là của những người phụ nữ khác trong cái quy luật hủ lậu, vô nhân đạo “Hồng nhan bạc phận” ? Hay cái thân phận phải đi làm “Vợ lẽ” – Ko được tôn trọng cả về phẩm giá và tâm hồn ? Thật đớn đau …

Bước qua hai câu thơ kế, cũng là hai câu thực, liệu rằng ta có cảm thu được diều gì trong sáng hơn, tươi đẹp hơn hay ko ?

“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn”

Trong cái ko gian cô quạnh ko bóng người của bầu trời đêm, người phụ nữ tìm tới những chén rượu để giải thoát mình khỏi nỗi sầu não của cuộc đời. Thật lạ mắt lúc sử dụng nghệ thuật “Mượn cảnh ngụ tình” trong hai câu thực này. Nỗi đau buồn, tụi nhục – như đã nhắc đến ở trên, có thể là thân phận làm vợ lẽ, phải chịu sự ghen tuông ghét, đay nghiến của người vợ cả ? Một tẹo hương rượu nồng có thể đã đưa người phụ nữ tới những giấc mơ trong cơn mê để xoa dịu những nỗi đau trong khoảnh khắc thực tại. Nhưng… Càng về khuya, lúc tiếng trống canh dãn dài ra, thời kì khởi đầu chậm lại, thì cũng là lúc mùi hương nhè nhẹ của những chén rượu ko còn tác dụng. Người phụ nữ chợt bừng tỉnh về phút giây hiện nay ngập tràn nỗi buồn. Ba từ : “Say lại tỉnh” đã chứng minh được điều đó. Càng uống càng tỉnh, cảng tỉnh lại càng suy nghĩ. Trong cái “Bóng xế khuyết chưa tròn” của Vầng trăng tưởng hình như êm đềm, phải chăng tác giả đang nghĩ về nhan sắc của mình đang tàn phai theo năm tháng, nhưng tơ duyên vẫn chưa thể vẹn toàn? Ánh trăng đêm là ánh trăng của kỷ niệm, của hứa ước yêu đương, của bao đôi tình nhân. Ánh trăng cũng là biểu tượng của sự thuỷ chung của bao tình yêu lứa đôi. Giờ đây, ánh trăng đó sắp tàn và đang dần khuất núi sau những rặng dừa cao, người phụ nữ vẫn chưa thể chìm sâu vào giấc ngủ. Trăng chưa thể tròn, như cuộc tình dang dở của người phụ nữ. Có nhẽ, nữ sĩ Hồ Xuân Hương muốn đưa cái sự suy nghĩ về lẽ đời, về sự hạnh phúc nhưng tác giả đang mong đợi vào chính tâm trạng của nhân vật.

Trong lúc suy tư đó, nhưng đối với những bạn trẻ đang hạnh phúc là vầng trăng cổ tích, còn đối với người phụ nữ là ánh trăng suy tư, tác giả đã đánh động người đọc ra khỏi sự suy nghĩ về nỗi đau của phái đẹp trong xã hội phong kiến lỗi thời bằng hai câu thơ luận :

“Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám.

Đâm toạc chân trời, đá mấy hòn”

Ánh mắt ngước nhìn bầu trời đêm có trăng, có sao, có mây trôi, có gió thổi tự lúc “Trống canh dồn”, giờ đây người phụ nữ lạc lõng đó đang ngắm nhìn những sự vật xung quanh mình. Có nhẽ nào người phụ nữ đấy đang dạo quanh đâu đó trong quang cảnh lúc rạng đông chưa ló dạng, và phát xuất hiện một sự thực hiển nhiên nhưng lâu nay ko một người nào quan tâm tới? Những động từ mạnh mẽ như “Xiên ngang” – “Đâm toạc” được sử dụng trong phép đảo ngữ đã toát lên được sức mạnh của sự sống sót từ trong những sự vật nhỏ nhỏ. Giữa mặt đất đầy đất và đá, đâu đó mọc lên một nhành cây con con, xanh tươi. Cũng đâu đó dưới khung trời rộng lớn nhưng trống vắng, những hòn đá tuy nhỏ nhỏ thôi, cũng đủ làm quang cảnh trở thành sinh động… Ta đang cảm thu được sức mạnh của tự nhiên. Những ngọn cỏ tí hon hay những sự vật vô tri như hòn đá kia, đã được tác giả tô điểm bằng nghệ thuật vô cùng lạ mắt. Chính điều đó đã đánh thức người đọc ra khỏi tâm trạng u uẩn của người phụ nữ độc thân trong bóng đêm. Ta cũng cảm thu được sức sống mãnh liệt để sống sót, dù trước mắt hiện nay đang rất rất khó khăn của từng sự vật tự nhiên. Nếu như thế, phải chăng tác giả đang hướng người đọc tới sự hạnh phúc, niềm tin ở tương lai, dù khó khăn, xấu số ở phút hiện nay, đối với nhân vật trong bài thơ, với tác giả hay toàn thể những người phụ nữ trong Xã hội phong kiến? Dưới góc nhìn của chúng ta ở thời này, có thể cho là tương tự. Với hai câu Luận này, khát vọng sống và được sống, yêu và được yêu của nữ sĩ được trình bày vô cùng quyết liệt ! Thật là một người phụ nữ có ý chí và niềm tin

Tưởng hình như cảnh cửa cuộc đời đang mở ra cho người phụ nữ và toàn thể phái đẹp trong Xã hội phong kiến một hạnh phúc và niềm tin mới, nữ sĩ Hồ Xuân Hương đã kéo chúng ta về suy nghĩ hiện nay, cũng chính là hai câu thơ kết, vừa đau xót, vừa đắng cay của cuộc đời :

“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại,

Mảnh tình san sẻ tí con con!”

Tâm trạng mong mỏi hy vọng của người phụ nữ lại trở về lúc ngày mới khởi đầu. Quy luật của thời kì chính là chỉ trôi theo một chiều chứ ko tương tác song song. Xuân tới rồi Xuân lại đi. Ngày xuân hôm qua cũng chẳng giống ngày xuân hôm nay. Mùa xuân năm sau cũng khác hẳn mùa xuân năm nay. Chẳng có sự vật gì có thể thoát khỏi quy luật chung đó. Thế nhưng Xuân thì có thể tới, chứ người thì ko thể trường tồn mãi nhưng ko già đi. Tuổi xuân – là nhan sắc nhưng mỗi ngày một phai tàn của những “Hồng nhan”. Người phụ nữ đấy vẫn mong đợi một ngày nào đó được cảm nhận hạnh phúc trọn vẹn thật sự, bằng cả trái tim nồng thắm của người đối diện, để nàng có thể trao đi tất cả những gì được gọi là sự thuỷ chung, sự vẹn toàn của tình yêu. Đó cũng là nỗi uất ức lúc “Tình đã nhỏ, nhưng còn xé nhỏ hơn” thì cũng tương tự việc chia cắt trái tim. Thật ko còn gì có thể diễn tả được nỗi đau đó. Bằng nghệ thuật tăng tiến giảm dần, ta thấy được sự ít ỏi, nhỏ nhỏ của hạnh phúc trong cảnh cái cảnh chồng chung đáng phê phán, chê trách đấy…

Có nhẽ lúc đọc tới đây, chúng ta mới cảm thu được nỗi thống khổ đau đáu cũng những người phụ nữ thầm lặng, hi sinh cho chồng cho con, hay những số phận hẩm hiu khác trong xã hội đương thời. Bài thơ “Bánh trôi nước” của thi sĩ cũng từng trình bày được nội dung tương tự. Thế nhưng trong cái xã hội này, ta cũng thấy được những người phụ nữ được sống trong hạnh phúc, được sự quan tâm, mến thương của chồng con, dù cuộc đời có bôn ba vất vả. Tiêu điểm cho nhận định này chính là bài thơ “Thương vợ” của Tú Xương. Nói cho cùng thì bất kỳ người nào, sống trong thời kỳ nào thì cũng có nỗi khổ riêng của chính họ nhưng thôi…

Thi sĩ Hồ Xuân Hương với tác phẩm Tự Tình là một trong những bản thơ Nôm hay nhất, diễn tả thực thực đời sống xấu số của người Phụ nữ Việt Nam xưa, đồng thời trình bày được tài năng, sự ngang tàng của bà chúa thơ Nôm này. Tác phẩm xứng đáng đứng trong bộ thơ Nôm hay nhất nền văn học trung đại Việt Nam. Ngoài ra tác phẩm cũng trình bày được ước nguyện cháy bỏng của tất cả phụ nữ của mọi thời đại. Trị giá của bản thơ vẫn còn, thậm chí là rất được giám định cao sau hơn 200 năm sáng tác. Hi vọng xã hội này sẽ ko còn người phụ nữ nào phải chịu nỗi đau, nhục nhã, để ko còn người nào phải viết lên những nỗi đau thương về số phận đáng thương, như thi sĩ Hồ Xuân Hương cách đây 200 năm nữa …

Nguồn: Page Cùng học văn

7. Phân tích bài thơ Tự tình 2 – Mẫu số 6

Văn học trung đại Việt Nam xuất hiện nhiều tác giả nổi trội, nhưng hiếm có thi sĩ nào lại để lại dấu ấn sâu đậm trong tâm trí độc giả về một giọng thơ phong cách, lạ mắt quăng thẳng vào cơ chế phong kiến những lời lên án sắc lạnh, đó là kì nữ kì tài Hồ Xuân Hương với những câu thơ khiến người đọc phải lưu tâm:

Quả cau nho nhỏ miếng trầu hôi

Này của Xuân Hương mới quệt rồi

Có phải duyên nhau thì thắm lại

Đừng xanh như lá bạc như vôi

Giọng thơ phong cách, sắc sảo của Hồ Xuân Hương khiến người đọc phải suy ngẫm, trong số những tác phẩm để lại cho đời, bài thơ Tự tình II là một trong những bài thơ nổi trội, nêu rõ tâm trạng ngao ngán, độc thân lạnh lẽo của kiếp hồng nhan bạc phận.

Bài thơ như sau:

Đêm khuya vang vọng trống canh dồn

Trơ cái hồng nhan với nước non

Chén rượu hương đưa say lại tỉnh

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn

Xiên ngang mặt đất rêu từng đám

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn

Ngán nỗi xuân  đi xuân lại lại

Mảnh tình san sẻ tí con con

Mở đầu bài thơ tác giả nhắc đến tới ko gian vắng lặng, yên tĩnh, trong vòng ko giaN đấy vẳng lên tiếng trống dồn dập từ xa vọng lại, tiếng trống đấy phá tan sự yên tĩnh của đêm, làm cho người đọc có dự cảm chẳng lành. Thủ pháp lấy động tả tĩnh đã hé lộ cho người đọc biết được tâm tình của một người con gái độc thân, trơ trọi giữa cuộc đời. Tác giả viết tiếp: Trơ cái hồng nhan với nước  non, bằng giải pháp đảo ngữ tác giả đã làm nổi trội hình ảnh một người con gái tài sắc vẹn toàn nhưng lại phải chịu cảnh độc thân một mình. Người con gái này mang trong mình tâm tình trĩu lòng. Ko biết thổ lộ cùng người nào, nàng đành mượn rượu giải sầu. Tác giả sử dụng cụm từ cái hồng nhan, có ý ám chỉ người con gái đẹp chỉ là một món đồ, món hàng để sắm vui, bởi từ cái được dùng gắn liền với những đồ vật, ở đây tác giả đã sử dụng từ ngữ đấy lột tả tình cảnh của người con gái, là thú vui của người đàn ông ko hơn ko kém dù là tài sắc vẹn toàn. Nhận thức được điều đó, người con gái đấy thống khổ, độc thân vô vọng cùng cực nhưng ko biết san sớt điều này với người nào, nàng đành mượn rượu để bộc bạch lòng mình: Chén rượu hương đưa say lại tỉnh/ Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn. Chén rượu nồng cứ đưa lên nhấc xuống thành một vòng luẩn quẩn ko thể hoàn thành được tình trạng này của người con gái. Thời kì cứ trôi đi ko ngừng lại, mỗi khoảnh khắc trôi qua lòng người con gái trĩu nặng vì những bộn bề toan lo của cuộc đời, hình ảnh vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn cho thấy cuộc đời ko trọn vẹn còn nhiều dở dang, hình ảnh vầng trăng nói về sự muộn màng dang dở của thi sĩ. Cuộc đời của Hồ Xuân Hương ko phải là cuộc đời trọn vẹn, nhưng bà gặp rất nhiều biến số thăng trầm trong cuộc sống, càng tài giỏi, càng xinh đẹp thì bà lại càng độc thân, thống khổ, suốt cuộc đời mình bà ko có lấy một tấm chồng trọn vẹn nhưng phải chịu kiếp  san sẻ tình yêu của mình cho người khác, vì thế trong thơ bà đã từng thốt lên: Chém cha cái kiếp lấy chồng chung, câu thơ là tiếng thở dài, là lời vọng từ trái tim và tâm can của một người thấu hiểu lẽ đời và trải qua nhiều biến cố thăng trầm trong cuộc sống. Dù xinh đẹp, tài giỏi nhưng Hồ Xuân Hương vẫn ko tránh khỏi số mệnh thống khổ, phũ phàng bị đọa đầy về thể xác lẫn tâm hồn. Nỗi lòng đấy người đời ko hề thấu hiểu, người chồng cũng ko hay nên bà dồn tất cả những điều đó vào những câu thơ tâm tình, mong rằng hậu thế sẽ hiểu rõ tâm tình của mình, tình cảnh của mình nhưng thông cảm nhưng xót thương và tìm thấy tấm lòng tri kỉ tri kỉ. Bốn câu thơ trên đã tô đậm tình cảnh lẻ loi độc thân, quạnh quẽ của người phụ nữ có chồng cũng như ko, và những câu thơ tiếp theo người đọc sẽ cùng nhau chứng kiến sự bừng tỉnh của một tâm hồn một phong cách sắc sảo ko chịu khuất phục những bất công ở cuộc đời, nhưng chỉ muốn vươn lên khẳng định phong cách, thực chất của mình:

Xiên ngang mặt đất rêu từng đám

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn

Bằng việc sử dụng những động từ mạnh: Xiên ngang, đâm toạc, người đọc thấy được sự bất lực của tác giả bị dồn nén đã lâu nay bột phát muốn đứng lên để tự khẳng định chính mình. Nghệ thuật đối và nghệ thuật đảo ngữ góp phần làm rõ hơn ý thức phản kháng của Hồ Xuân Hương, người con gái đấy muốn thoát khỏi những ràng buộc của hoàn cảnh của lễ giáo phong kiến để có thể tự khẳng định chính mình, tự làm mình được mọi người nể sợ biết tới. Nhưng sự thực cuộc đời đâu như nàng mong muốn, nàng càng quyết tâm thoát khỏi cái lồng chật hẹp đang vương vào mình bao nhiêu thì lại càng bị đè nén bấy nhiêu, cuộc đời ko dành cho Xuân Hương nhiều ưu ái nhưng dường như đã cột chặt nàng vào số mệnh hẩm hiu, đắng cay tột cùng, để tới cuối bài thơ chúng ta chỉ còn nghe thấy tiếng thở than ngao ngán choa cuộc đời, cũng là tiếng thở dài cho một thân phận buồn tủi, độc thân:

Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại

Mảnh tình san sẻ tí con con

Xuân là mùa đẹp nhất trong năm, cũng là mùa chỉ sức sống của một người con gái, rất nhiều thi sĩ đã thử bút mình về mùa xuân, nhưng mùa xuân trong thơ Hồ Xuân Hương ko đem lại sự tươi trẻ, hạnh phúc nhưng chỉ để lại nỗi chán ngán, mùa xuân tuổi xuân của nàng trôi đi một cách vô nghĩa ko mục tiêu, ko ý nghĩa, chỉ để lại tiếng thở dài cho số phận hẩm hiu, xấu số. Và theo dòng đời xô đẩy, Hồ Xuân Hương ko thể cưỡng lại số phận nhưng đành chấp nhận thực tại thống khổ của mình để tiếp tục sống, tiếp tục chịu đựng. Là một người phụ nữ phong cách sắc sảo nhưng ko vì những biến thiên dâu bể của cuộc đời nhưng Hồ Xuân Hương đánh mất đi khả năng, phong cách của mình, dường như cuộc đời càng khe khắt với nàng thì nàng lại càng mạnh mẽ, trưởng thành để tiến lên để vượt qua những trắc trở tủi cực nhưng đời tặng thưởng. Chính vì thế trong mỗi bài thơ của Xuân Hương chúng ta nhìn thấy một phong cách ko dễ gì bị khuất phục nhưng trái lại luôn muốn vươn lên để khẳng định mình, khẳng định ý chí, những nỗ lực của chính mình. Bài thơ tự tình II như tiếng thở dài não nuột về tình cảnh của những người phụ nữ trong xã hội xưa, nhưng đồng thời là tiếng nói tìm kiếm những tâm hồn đồng cảm với số phận tình cảnh của những người phụ nữ trong xã hội cũ. Cùng với Tự tình tình 1, hai bài thơ đã phần nào phản ánh số phận và hình ảnh người phụ nữ trong xã hội xưa, đồng thời những câu từ trong bài thơ như thúc giục những người phụ nữ hãy bừng tỉnh nhận rõ những thống khổ của mình để vươn lên khẳng định chính bản thân mình:

TỰ TÌNH (BÀI 1)

Tiếng gà vang vọng gáy trên bom,

Oán hờn trông ra khắp mọi chòm.

Mõ thảm ko khua nhưng cũng cốc

Chuông sầu chẳng đánh cớ sao om?

Trước nghe những tiếng thêm rền rĩ,

Sau giận vì duyên để mõm mòm.

Tài tử văn nhân người nào đó tá?

Thân này đâu đã chịu già tom!

Bằng ngôn từ lạ mắt, sắc nhọn bằng những hình ảnh bình dị đời thường được đưa vào thơ, bài thơ đã khẳng định khả năng sống của Hồ Xuân Hương dù phải ở trong hoàn cảnh oái oăm buồn tủi và ẩn đằng sau đó là tâm hồn người phụ nữ khát khao được vươn lên, được tự khẳng định mình trong cuộc đời. Hồ Xuân Hương đã để lại dấu ấn đậm sâu trong lòng độc giả.

Nguồn: Sưu tầm & tổng hợp

IV. Sơ đồ tư duy phân tích Tự tình 2

Để ghi nhớ và phân tích bài thơ Tự tình 2 tốt nhất thì việc sử dụng sơ đồ tư duy là vô cùng cần thiết. Nó giúp em ghi nhớ nhanh hơn và xây dựng dàn ý thông qua các luận điểm chính của bài:

– Nỗi niềm buồn tủi, ngao ngán

– Tình cảnh lẻ loi

– Nỗi niềm phẫn uất, sự phản kháng

– Lời thờ dài, và bộc bạch nỗi lòng khát khao hạnh phúc….

Mong rằng với sơ đồ tư duy phân tích Tự tình 2 ở trên, các em sẽ hoàn thành dễ dàng bài văn của riêng mình.

V. Tri thức mở rộng – Nhận định về bài thơ Tự tình 2

– Một số nhận định về Tự tình 2 và thơ Hồ Xuân Hương nhưng các em có thể tham khảo để làm mở bài một cách gián tiếp, gây ấn tương:

    “Bài thơ “Tự tình 2” của Hồ Xuân Hương vừa nói lên thảm kịch duyên phận, vừa cho thấy khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của tác giả.”

   “Tứ thơ dồi dào nhưng vẫn tỏ ra vui nhưng ko buông tuồng; buồn nhưng ko đau thương; khốn khổ nhưng ko lo phiền; cùng nhưng ko bức bách. Thật là do tính tình nghiêm túc nhưng ra. Cho nên, lúc hát lên, ngâm lên những lời thơ đấy, thì tay cứ muốn múa, châm cứ muốn dậm nhưng ko tự biết. Lưu Hương Ký tuy đầy vẻ gió, mây, trăng, móc, nhưng đều tự đáy lòng nhưng phát ra, biểu lộ thành lời nói, lại cũng đều đúng với cái ý trên kia là xuất phát từ mối tình nhưng biết ngừng lại trên ân nghĩa.”

(Tốn Phong)

   “Cổ Nguyệt Ðường Xuân Hương học rộng nhưng thuần thục, dùng chữ ít nhưng đầy đủ, từ mới lạ nhưng đẹp tươi, thơ đúng phép nhưng văn hoa. Thức là một bậc tài nữ.”

(Cư Đình)

   “Một người thẩm phán về mặt hình thức văn thái (Cư Ðình), một người xét về mặt ý tứ văn (Tốn Phong). Cả hai lời phẩm bình đều đúng. Riêng về mặt thơ Nôm, ta nhận thấy có kỹ thuật chắc, lời nghiêm nghị nhưng bóng bảy, từ thiết tha.  Nhưng thơ trữ tình nhưng ko có gì lơi lả hay đùa bỡn, trái với hồ hết những thơ Nôm nhưng ta thường đọc trong các sách báo dưới mục “Thơ Hồ Xuân Hương”.

(GS Hoàng Xuân Hãn)

   “Xuân Hương có mấy bài thơ than thân, làm thành một bộ ba song song nhau, bài nào cũng tiêu tao, cũng nói ra tự đáy lòng của một phụ nữ”.

(Xuân Diệu)

   “Thơ Hồ Xuân Hương là tiếng nói tâm tình của người phụ nữ, trình bày một khả năng sông mạnh mẽ khác thường”.

(Lê Trí Viễn)

Một số đề văn khác có thể tham khảo:

  • Cảm nhận về bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương
  • Phân tích trị giá nội dung và nghệ thuật của Tự tình 2

Qua việc tham khảo những gợi ý làm bài và bài văn mẫu hay phân tích bài thơ Tự tình 2 trên đây, hi vọng các em đã nắm được cách làm một bài văn phân tích thật hay và lôi cuốn, phục vụ yêu cầu của đề bài. Chúc các em làm bài tốt và đạt kết quả cao !

 

Hướng dẫn phân tích Tự tình 2, lập dàn ý cụ thể, sơ đồ tư duy và những bài văn mẫu hay phân tích nội dung bài thơ Tự tình (bài số II) của Hồ Xuân Hương.

Xem thêm bài viết hay:   Công thức tính từ thông lớp 11

Đăng bởi: https://chinphu.vn/

Phân mục: Giáo dục


Xem thêm chi tiết: Phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

Phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

Hình Ảnh về: Phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

Video về: Phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

Wiki về Phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

Phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương -

Huong dan phan tich bai tho Tu tinh 2 cua Ho Xuan Huong

    Tài liệu hướng dẫn phân tích bài thơ Tự tình 2 do https://chinphu.vn/ tổng hợp và biên soạn giúp phân tích đề, lập dàn ý và sơ đồ tư duy cùng một số mẫu bài văn tham khảo hay. Tham khảo ngay để có một bài văn hay và đạt điểm cao nhé!

I. Hướng dẫn phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

Đề bài: Phân tích bài thơ Tự tình (bài II) của nữ sĩ Hồ Xuân Hương.

1. Phân tích đề

– Yêu cầu: phân tích bài thơ Tự tình (bài II).

– Nhân vật, phạm vi đề bài: các câu thơ, từ ngữ, cụ thể tiêu biểu trong bài thơ Tự tình (bài II) của Hồ Xuân Hương.

– Phương pháp lập luận chính: Phân tích.

2. Hệ thống luận điểm

Luận điểm 1: Nỗi niềm buồn tủi, ngao ngán (2 câu đề)

Luận điểm 2: Tình cảnh lẻ loi và nỗi niềm buồn tủi càng rõ nét hơn (2 câu thực)

Luận điểm 3: Nỗi niềm phẫn uất, sự phản kháng của tác giả (2 câu luận)

Luận điểm 4: Tâm trạng chán trường, buồn tủi và khát khao hạnh phúc (2 cấu kết)

>>> Tham khảo hướng dẫn soạn bài Tự tình 2 để lựa chọn ra những ý chính cần triển khai trong bài viết

II. Lập dàn ý phân tích Tự tình 2

1. Mở bài phân tích Tự tình 2

– Giới thiệu vài nét về Hồ Xuân Hương:

+ Hồ Xuân Hương (1772 – 1822) là một trong hai thi sĩ nữ nổi tiếng nhất của nền thơ trung đại Việt Nam, được mệnh danh là “Bà chúa thơ Nôm” và một đỉnh cao của trào lưu nhân đạo thời kì này.

– Giới thiệu nói chung bài thơ Tự tình 2:

+ Bài thơ Tự tình (bài II) là một trong số ba bài thơ thuộc chùm thơ Tự tình đã cất lên tiếng nói đồng cảm với số phận nhiều đắng cay thống khổ của người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

2. Thân bài phân tích bài thơ Tự tình 2

2.1 Giảng giải nhan đề bài thơ

– “Tự tình” là tự bộc lộ tâm tình. Ở đây có thể hiểu là thi sĩ tự đối diện với chính mình để tự vấn, xót thương.

=> Ý nghĩa nhan đề:

+ Tự tình là tự bộc lộ, thổ lộ tâm trạng, tình cảm của mình. Hay nói cách khác là sự hé mở nỗi lòng khó nói của tác giả Hồ Xuân Hương.

+ Là tiếng nói thương cảm đối với số phận hẩm hiu của người phụ nữ Việt Nam thời phong kiến, đồng thời đề cao vẻ đẹp và khát vọng sống của họ.

Bạn đang xem: Phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

2.2 Luận điểm 1: Nỗi niềm buồn tủi, ngao ngán (2 câu đề)

“Đêm khuya vang vọng trống canh dồn”

Đêm khuya: lúc nửa đêm về sáng, lúc vạn vật chìm trong bóng tối.

– “vang vọng trống canh dồn” : âm thanh tiếng trống điểm canh. -> nhịp gấp gáp, liên miên của tiếng trống trình bày bước đi thời kì gấp gáp, vội vã.

+ “vang vọng”: từ láy tượng thanh – những âm thanh nhỏ từ xa vọng tới – càng gợi cái im vắng của ko gian (lấy động tả tĩnh)

+ “dồn”: đối lập tương phản – âm thanh dồn dập gấp gáp như hối thúc, dội vào lòng người.

=> Câu thơ mở ra với khoảng thời kì, ko gian đặc thù trình bày nỗi niềm bất an của con người, trở thành nhỏ nhỏ, lạc lõng, độc thân giữa ko gian rộng lớn nhưng tĩnh vắng.

“Trơ cái hồng nhan với nước non”

– Các từ ngữ gây ấn tượng mạnh:

+ “trơ”: trơ trọi, độc thân, có gì như vô duyên, vô phận, rất bẽ bàng và đáng thương -> trình bày khả năng thử thách, đối đầu với những bất công ngang trái.

+ “Cái hồng nhan“: cụm từ mang sắc thái trái ngược

  • cái“: suồng sã
  • “hồng nhan“: trang trọng

-> Liên kết từ lạ trình bày sự rẻ rúng.

+ “Với nước non“: gợi cốt cách cứng cỏi, tư thế tự hào của người phụ nữ độc thân buồn tủi…

=> Hai vế đối lập “cái hồng nhan” và “với nước non” diễn tả thảm kịch người phụ nữ trong xã hội.

2.3 Luận điểm 2: Tình cảnh lẻ loi và nỗi niềm buồn tủi càng rõ nét hơn (2 câu thực)

“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh”

– “Chén rượu hương đưa“: Tình cảnh lẻ loi, mượn rượu để giải sầu

– “Say lại tỉnh“: vòng luẩn quẩn ko lối thoát, cuộc rượu say rồi tỉnh cũng như cuộc tình vướng vít cũng nhanh tan, để lại sự rời rã.

-> Nỗi độc thân buồn tủi chồng chất, phải tìm tới chén rượu mong có sự khuây khỏa nhưng kết cuộc “say lại tỉnh” – lúc tỉnh ra thì nỗi độc thân buồn tủi lại càng trĩu nặng.

=> Hình ảnh người phụ nữ độc thân trong đêm khuya vắng lặng với bao xót xa, duyên tình đã trở thành trò đùa của số phận.

“Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn.”

– “Vầng trăng bóng xế“: Trăng đã sắp tàn -> Tuổi xuân đã trôi qua

– “Khuyết chưa tròn“: Nhân duyên chưa trọn vẹn, chưa tìm được hạnh phúc viên mãn, tròn đầy -> Sự muộn màng dở dang của con người. Hướng tới vầng trăng mong tìm thấy một người bạn tri ân giữa đất trời nhưng càng thêm vô vọng.

-> Con người chới với giữa một toàn cầu mênh mông hoang vắng – bất lực trước nỗi độc thân trơ trọi của chính mình.

=> Niềm mong mỏi thoát khỏi hoàn cảnh thực tại nhưng ko tìm được lối thoát.

2.4 Luận điểm 3: Nỗi niềm phẫn uất, sự phản kháng của tác giả (2 câu luận)

“Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám,

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn”

– “rêu từng đám”: sự vật yếu ớt, hèn mọn

– “đá mấy hòn”: sự ít ỏi, nhỏ nhoi, im lìm

-> Ẩn dụ cho thân phận lẻ loi, độc thân của chủ thể trữ tình.

– “xiên ngang; đâm toạc”: sự ngang bướng, ngang ngạnh.

-> Cảnh tự nhiên qua cảm nhận của tác giả mang niềm phẫn uất và bộc lộ phong cách mạnh mẽ

=> Sự phản kháng mạnh mẽ dữ dội, quyết liệt của người phụ nữ, khát vọng “nổi loạn” phá tung, đạp đổ tất cả những trói buộc đang đè nặng lên thân phận mình…

2.5 Luận điểm 4: Tâm trạng chán trường, buồn tủi và khát khao hạnh phúc (2 cấu kết)

“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại.”

– “ngán”: tâm tình chán trường, bất mãn, ngán ngẩm

– “xuân đi“: tuổi xanh của con người cứ trôi qua, thời kì thì ko hy vọng.

– “xuân lại lại“: vòng tuần hoàn của thời kì vô tận – cứ mỗi mùa xuân tới cũng là lúc tuổi xuân của con người mất đi, quy luật khắc nghiệt của tạo hóa.

=> Ý thức của con người về bản thân mình với tư cách tư nhân, ý thức về trị giá của tuổi thanh xuân và sự sống: Mùa xuân đi rồi trở lại theo nhịp tuần hoàn còn tuổi xuân của con người cứ qua đi nhưng ko bao giờ trở lại.

“Mảnh tình san sẻ tí con con!”

– “Mảnh tình“: chút tình cảm nhỏ nhoi, ko trọn vẹn

– “Tí con con“: sự nhỏ nhỏ, ko đáng kể

– “Mảnh tình san sẻ“: mảnh tình vốn đã ko được trọn vẹn lại còn phải san sẻ

-> Số phận oái oăm, ngang trái của người phụ nữ trong xã hội phong kiến, phải chịu thân phận làm lẽ.

=> Ẩn sâu trong những dòng thơ này là niềm khát khao hạnh phúc tình yêu – một tình yêu nồng thắm, một hạnh phúc trọn vẹn, đủ đầy.

3. Kết bài phân tích Tự tình 2

3.1 Khát quát trị giá nội dung và nghệ thuật của bài thơ

+ Nội dung: Bài thơ nói lên thảm kịch tình yêu, gia đình của người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa, khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của Hồ Xuân Hương nói riêng, của tất cả những người phụ nữ trong xã hội phong kiến nói chung.

+ Rực rỡ nghệ thuật: Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật Việt hóa một cách thông minh; sử dụng từ ngữ giản dị, giàu sức biểu cảm với những động từ mạnh, từ láy tượng thanh; sử dụng những hình ảnh giàu sức gợi; nghệ thuật tiểu đối, tăng tiến

3.2 Liên hệ: So sánh, liên hệ bài thơ cùng chủ đề về số phận người phụ nữ xưa.

>>> Tổng hợp đề đọc hiểu Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

// Sau lúc đã xây dựng được một hệ thống dàn ý cụ thể và đầy đủ, các em có thể tham khảo trước một số bài văn mẫu phân tích bài thơ Tự tình 2 để nắm được hình thức trình diễn cũng như mở rộng vốn từ ngữ cho bài viết của mình sắp viết. Dưới đây là 3 bài văn hay do https://chinphu.vn/ tổng hợp gửi tới các em tham khảo:

III. Top 5 bài văn hay phân tích bài thơ Tự tình 2

1. Bài phân tích Tự tình 2 của học trò giỏi

Hồ Xuân Hương là một trong những nữ thi sĩ xuất sắc của Việt Nam, số lượng tác phẩm bà để lại khá nhiều, và phong cách sáng tác thơ chủ yếu của bà là tả cảnh ngụ tình. Bà còn được biết tới với hình ảnh của một nữ thi sĩ viết nhiều về thân phận người phụ nữ, là người dũng cảm đề cao vẻ đẹp, sự hi sinh và tiết hạnh của người phụ nữ, đồng thời lên tiếng bênh vực cho họ và phê phán lên án gay gắt cơ chế xã hội cũ. Tự tình 2 là một trong những bài thơ hay, chứa đựng nhiều cung bậc xúc cảm của chính tác giả và cũng là của người phụ nữ nói chung.

Bài thơ mở đầu với hai câu thơ vừa tả cảnh nhưng cũng tả hình ảnh của một ngươi phụ nữ hay có thể gọi là hồng nhan. Nhưng tiếc thay, hồng nhan đó lại rơi vào hoàn cảnh độc thân trống vắng, giữa đêm khuya u tịch.

“Đêm khuya vang vọng trống canh dồn

Trơ cái hồng nhan với nước non”

Từ láy “vang vọng” được tác giả sử dụng để mô tả thứ âm thanh từ xa vang lại, mặc dù ko biết nó xuất phát từ đâu hoặc dù ở xa nhưng nghe mỗi lúc một gần một rõ hơn. Thời kì được nhắc tới là “đêm khuya” – thời khắc khiến con người dễ rơi vào các cung bậc xúc cảm trạng thái khó tả nhất, cũng chính thời kì này có một người phụ nữ vẫn ngồi đó, ko yên lòng nhưng ngủ được vẫn ngồi đó nghĩ ngợi về mọi thứ xung quanh đặc thù về con người cuộc đời của mình. Là một người phụ nữ có nhan sắc, nhưng lại được mô tả “trơ với nước non”.  Trước cuộc đời rộng lớn, người phụ nữ đó trông thấy thân phận của mình lẻ loi đơn chiếc, và âm thanh của trống cầm canh lại càng điểm thêm một nỗi buồn, trống vắng khó tả. Người phụ nữ đấy đã tìm tới rượu để giải sầu:

“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh

Vầng trăng xế bóng khuyết chưa tròn”

Mỗi lúc có chuyện gì đó sầu muộn, người xưa thường tìm tới trăng tới rượu để trút bầu tâm tình. Chỉ muốn uống thật say, hương rượu thật nồng để quên đi tất cả, nhưng nghịch lí thay, chén rượu đưa lên mũi, hương nồng vào mũi người muốn say nhưng tâm và suy nghĩ vẫn đang rất tĩnh. Ko có nỗi buồn nào mất tích ở đây nhưng càng làm hiện hữu rõ nỗi lòng của người phụ nữ lúc này. Hình ảnh vầng trăng xuất hiện nhưng khuyết chưa tròn phải chăng ngụ ý cho thân phận, cho hạnh phúc của chính tác giả. Là người tài giỏi nhưng duyên phậm hẩm hiu chưa một lần trọn vẹn. Tuổi xuân dần đi qua nhưng hạnh phúc vẫn chưa tới bến đỗ:

“Xiên ngang mặt đất rêu từng đám

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn”

Hình ảnh rêu được đưa ra đây nhưng mang những dụ ý sâu xa của tác giả Hồ Xuân Hương. Rêu là loài mỏng manh nhỏ nhỏ nhưng lại có sức sống vô cùng mạnh mẽ, ko ngừng lại đó, ở bất kỳ một điều kiện nào thì nó vẫn có thể xanh tươi, dù là điều kiện sống như thế nào đi chăng nữa. Hình ảnh “rêu từng đám” đâm xuyên ngang mặt đất gợi ra cho chúng ta những liên tưởng mạnh mẽ về sự phản kháng mạnh mẽ cũng như sự chống đối của nó với thứ có thể mạnh hơn nó.

Hình ảnh “đá mấy hòn” cũng vậy, đối lập với sự nhỏ nhỏ của những viên đá với sự rộng lớn của trời đất, nó lại càng làm nổi trội sức mạnh của những viên đá, quả thực nó ko tầm thường một tí nào. Sự đồng điệu của người và tự nhiên, luôn đương đầu với khó khăn thử thách nhưng chưa bao giờ đi tới thành công. Kiếp làm vợ lẽ, dù cố thoát ra nhưng vẫn ko được. Cho nên mới có hai câu cuối:

“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại

Mảnh tình san sẻ tí con con”

Tự nhiên thuận theo đất trời, xuân đi rồi xuân lại tới, nhưng con người lại khác, với người phụ nữ tuổi xuân trôi đi nhưng chẳng bao giờ quay lại thêm một lần nào nữa. Lại càng đáng buồn hơn cho những số phận hẩm hiu, đợi mong cả tuổi xuân, chờ có một niềm hạnh phúc trọn vẹn nhưng nào đâu có được. Trước sự lẻ loi, ngao ngán nhưng Hồ Xuân Hương đã sử dụng” ngán” phần nào nói lên được nỗi lòng của thi sĩ hiện giờ. Mảnh tình đã nhỏ lại còn phải san sẻ, chia nhỏ ra. Ko được lợi một tình yêu một hạnh phúc trọn vẹn, tới lúc tìm tới với hạnh phúc lại phải san sẻ, thật quả là đáng thương. Qua đây cũng ngầm ngụ ý về những số phận của người phụ nữ, chịu cảnh thê thiếp, dưới cơ chế cũ ko được coi trọng và ko có quyền lên tiếng.

Tự tình 2 là một bài thơ tiêu biểu cho hồn thơ và phong cách cũng như tư tưởng của Hồ Xuân Hương đặc thù là những vấn đề xoay quanh người phụ nữ. Qua đây chúng ta cũng thấy được một Hồ Xuân Hương vừa yếu mềm nhưng cũng thật ngang tàng mạnh mẽ lúc dám bộc lộ những suy nghĩ của chính mình.

2. Phân tích bài thơ Tự tình 2 – Mẫu số 1:

Hồ Xuân Hương là nữ sĩ tài hoa ở nước ta vào cuối thế kỉ XVIII – đầu thế kỉ XIX. Ngoài tập “Lưu Hương kí” bà còn để lại khoảng 50 bài thơ Nôm, phần lớn là thơ đa nghĩa, vừa có nghĩa thanh vừa có nghĩa tục. Một số bài thơ trữ tình thắm thiết, thiết tha, buồn tủi… trình bày thâm thúy thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ, với bao khát khao sống và hạnh phúc tơ duyên. Chùm thơ “Tự tình” phản ánh tâm tư tình cảm của Hồ Xuân Hương, của một người phụ nữ lỡ thời quá lứa, duyên phận hẩm hiu,… Bài thơ này là bài thứ hai trong chùm thơ “Tự tình” ba bài.

Thi sĩ Xuân Diệu trong bài “Hồ Xuân Hương bà chúa thơ Nôm” đã viết: “Bộ ba bài thơ trữ tình này cùng với bài “Khóc vua Quang Trung” của công chúa Ngọc Hân làm một khóm riêng lẻ, làm tiếng lòng chân thực của người nữ giới tự nói về tình cảm bản thân của đời mình trong văn học cổ điển Việt Nam…”. Ông lại nhận xét thêm về điệu thơ, giọng thơ: “…trong bộ ba bài thơ tâm tình này, kế bên bài thơ vần “ênh” nổi nênh và bài thơ vần “om” oán hờn, thì bài thơ vần “on” này mong đợi, chót vót”.

“Canh khuya vang vọng trống canh dồn,

Trơ cái hồng nhan với nước non.

Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn.

Xiên ngang mặt đất rêu từng đám,

Đâm toạc chân trời, đá mấy hòn.

Ngán nỗi xuân đi, xuân lại lại,

Mảnh tình san sẻ tí con con !”.

Hai trong ba bài thơ, nữ sĩ đều nói về đêm khuya, canh khuya. “Tự tình I” bà viết: “Tiếng gà vang vọng gáy trên bom – Oán hờn trông ra khắp mọi chòm”. Ở bài thơ này cũng vậy, bà tỉnh dậy lúc canh khuya, hay thao thức suốt đêm khuya, tâm trạng ngổn ngang phiền muộn. Âm thanh “vang vọng” của tiếng trống từ một chòi canh xa đưa lại như thúc giục thời kì trôi nhanh, tuổi đời người nữ giới trôi nhanh: “Đêm khuya vang vọng trống canh dồn”. “Hồng nhan” là sắc mặt hồng, chỉ người phụ nữ. “Trơ” tức là lì ra, trơ ra, chai đi, mất hết cảm giác. “Nước non”: chỉ cả toàn cầu tự nhiên và xã hội. Cả câu thơ: “Trơ cái hồng nhan với nước non” nói lên một tâm trạng: con người đau buồn nhiều nỗi, nay nét mặt vì vậy trơ đi trước cảnh vật, trước cuộc đời, tựa như gỗ đá, mất hết cảm giác. Nỗi đau buồn đã tới tột bực.

Từ “cái” gắn liền với chữ “hồng nhan” làm cho giọng thơ trĩu xuống, làm nổi trội cái thân phận, cái duyên phận, cái duyên số đã quá hẩm hiu rồi. Ta có cảm giác tiếng trống dồn canh khuya, thời kì như cơn gió lướt qua cuộc đời, lướt qua số phận và thể xác thi sĩ. Con người đang than thân trách phận đấy đã có một thời son trẻ tự hào: “Thân em vừa trắng lại vừa tròn”, có phẩm hạnh với “tấm lòng son” trọn vẹn, có tài năng, thế nhưng nay đang trải qua những đêm dài đắng cay. Qua đó, ta thấy cái xã hội phong kiến buổi đấy mới gớm ghê đã làm xơ xác, khô héo phận hồng nhan.

Đằng sau hai câu đề là những tiếng thở dài ngao ngán. Cố vẫy vùng để thoát ra, bươn ra cái nghịch cảnh nhưng đâu dễ! Tiếp theo là hai câu thực:

“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn”.

Nghệ thuật đối rất thần tình: “Chén rượu” với “vầng trăng”, trên thì “hương đưa”, dưới lại có “bóng xế”, đặc thù 3 chữ “say lại tỉnh” với “khuyết chưa tròn” đăng đối, hô ứng nhau làm nổi trội thảm kịch về thân phận người nữ giới dang dở, độc thân. Muốn mượn chén rượu để khuây khỏa lòng mình, nhưng vừa nâng chén rượu lên môi mùi hương phả vào mặt, đưa vào mũi. Tưởng uống rượu cho say để quên đi bao nỗi buồn, nhưng càng uống càng tỉnh. “Say lại tỉnh” để rồi tỉnh lại say, cái vòng luẩn quẩn đấy về duyên phận của nhiều phụ nữ, trong đó có Hồ Xuân Hương như một oan trái.

Buồn tủi cho thân phận, bao đêm dài thao thức đợi chờ, nhưng tuổi đời ngày một “bóng xế”. Bao hi vọng đợi chờ. Tới bao giờ vầng trăng mới “tròn” ? Tới bao giờ hạnh phúc tới trong tầm tay, được trọn vẹn, đầy đủ ? Sự đợi mong gắn liền với nỗi niềm khát khao. Càng độc thân càng đợi mong, càng đợi mong càng đau buồn, đó là thảm kịch của những người nữ giới quá lứa lỡ thời, tơ duyên ngang trái, trong đó có Hồ Xuân Hương.

Hai câu trong phần luận, tác giả lấy cảnh để ngụ tình. Đây là hai câu thơ tả cảnh “lạ lùng” được viết ra giữa đêm khuya trong một tâm trạng chán ngán, buồn tủi:

“Xiên ngang mặt đất rêu từng đám,

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn”.

Ý thơ cấu trúc tương phản để làm nổi trội cái dữ dội, cái quyết liệt của sự phản kháng. Từng đám rêu yếu mềm thế nhưng cũng “xiên ngang mặt đất” được ! Chỉ có lơ thơ “đá mấy hòn” nhưng cũng có thể “đâm toạc chân trời” một cách kì lạ ! Hai câu thơ, trước hết cho ta thấy một tự nhiên tiềm tàng một sức sống đang bị nén xuống đã khởi đầu bật lên mạnh mẽ vô cùng. Tự nhiên trong thơ Hồ Xuân Hương ko chỉ mang màu sắc, đường nét, hình khối nhưng còn có gương mặt, có thái độ, có hành động, cũng “xiên ngang…”, cũng “đâm toạc”… mọi trở ngại, thế lực,…

Xuân Hương vốn tự tin và yêu đời. Con người đấy đang trải qua nhiều thảm kịch vẫn quyết tâm gượng gạo với đời. Phản ứng mạnh mẽ, dữ dội nhưng thực tại vẫn đau xót. Đêm đã về khuya, giữa cái tự nhiên dào dạt, bốn bề mịt mùng rộng lớn đấy, người nữ giới hẩm hiu càng cảm thấy độc thân hơn bao giờ hết. Chẳng thế nhưng trong bài “Tự tình I”, nữ sĩ đã buồn tủi viết:

“Mõ thảm ko khua nhưng cũng cốc,

Chuông sầu chẳng đánh cớ sao om ?”.

Cả nỗi đau trần thế như dồn tụ lại đáy lòng một người nữ giới độc thân. Khát khao được sống trong hạnh phúc, được làm vợ, làm mẹ như mọi người nữ giới khác. Nhưng “hồng nhan bạc phận” rồi ! Đêm càng về khuya, người nữ giới ko thể nào chợp mắt được, trằn trọc buồn tủi thân đơn chiếc, thiếu thốn mến thương, xuân đi rồi xuân có trở về, nhưng tình yêu chỉ được “san sẻ tí con con”, phải cam chịu hoàn cảnh:

“Ngán nỗi xuân đi, xuân lại lại,

Mảnh tình san sẻ tí con con”.

Hết mùa xuân này đi qua, mùa xuân khác lại trở lại, “mỗi năm mỗi tuổi như đuổi xuân đi”… Chữ “ngán” nói lên nỗi đau, nỗi buồn tủi của người nữ giới lỡ thời quá lứa, đang trải qua sự mòn mỏi, đợi chờ. Tơ duyên, tình yêu như bị tan vỡ, tan tành thành nhiều “mảnh”, thế nhưng chua chát thay chỉ được “san sẻ tí con con”. Câu thơ là tiếng than thân trách phận. Phải chăng đây là lần thứ hai Hồ Xuân Hương chịu cảnh làm lẽ ? Tình đã vỡ ra thành “mảnh” lại còn bị “san sẻ”, đã “tí” lại “con con”. Mỗi chữ như rưng rưng những giọt khóc. Câu thơ này, tâm trạng này được nữ sĩ nói rõ thêm trong bài “Lấy chồng chung”:

“Kẻ đắp chăn bông, kẻ lạnh lùng,

Chém cha cái kiếp lấy chồng chung,

Năm thì mười hoạ hay chăng chớ,

Một tháng đôi lần có cũng ko !…”.

Tóm lại, cảm nhận về bài thơ Tự tình 2 ta thấy bài thơ là lời tự than, tự thương xót, buồn tủi cho duyên số, duyên phận hẩm hiu của mình. Càng thao thức độc thân càng buồn tủi. Càng buồn tủi càng khát khao sống, sống trong hạnh phúc trọn vẹn, đầy đủ. Thực tại nặng nề, đắng cay như bủa vây, cái hồng nhan như “trơ” ra với nước non, với cuộc đời. Người đọc vô cùng thông cảm với nỗi lòng khát khao sống, khát khao hạnh phúc của nữ sĩ và người phụ nữ trong xã hội. Trị giá nhân văn là nội dung thâm thúy nhất của chùm thơ “Tự tình” của Hồ Xuân Hương.

Cách dùng từ rất rực rỡ, lạ mắt trình bày phong cách nghệ thuật Hồ Xuân Hương: “trơ cái hồng nhan”, “say lại tỉnh”, “khuyết chưa tròn”, “xiên ngang”, “đâm toạc”, “ngán nỗi”, “lại lại”, “tí con con”,… Chữ dùng sắc nhọn, trong cảnh chứa tình, diễn tả mọi thống khổ thảm kịch về duyên số… Qua bài thơ này, ta càng thấy rõ Hồ Xuân Hương đã đưa tiếng nói dân gian, tiếng nói đời thường vào lời ca, bình dị hoá và Việt hoá thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Bà xứng đáng là “Bà chúa thơ Nôm” của nền thi ca dân tộc.

Tham khảo thêm:

  • Phân tích hình ảnh người phụ nữ trong Tự tình 2
  • Tâm tư của nữ sĩ Hồ Xuân Hương trong bài Tự tình 2

3. Phân tích Tự tình 2 – Mẫu số 2:

Hồ Xuân Hương là một trong những nữ sĩ tài hoa hàng đầu của văn học Trung đại Việt Nam. Bà để lại sự nghiệp sáng tác khổng lồ, giàu trị giá trên cả mảng thơ chữ Nôm và chữ Hán. Nổi trội trong tác phẩm của bà là tiếng nói thương cảm với số phận người phụ nữ và bài thơ Tự Tình (bài II) là một trong những bài thơ tương tự.

Bài thơ nằm trong chùm thơ Tự tình, gồm có tất cả ba bài, được viết theo thể thơ Đường luật. Tác phẩm là nỗi thương mình trong sự độc thân lúc phải chịu cảnh làm lẽ, khát khao hạnh phúc mãnh liệt. Đồng thời bài thơ cũng trình bày thái độ bứt phá, vùng vẫy, muốn thoát khỏi hoàn cảnh oái oăm để có thể đạt được hạnh phúc, nhưng cuối cùng thảm kịch vẫn hoàn thảm kịch.

Bài thơ mở đầu là thời khắc canh khuya, lúc con người đối diện thật nhất với chính mình, nhưng cũng chính lúc đó Xuân Hương tự trông thấy tình cảnh đáng thương của chính mình:

Đêm khuya vang vọng trống canh dồn

Trơ cái hồng nhan với nước non.

Trong đêm khuya thanh vắng, nhịp gấp gáp của tiếng trống “dồn” càng trở thành vội vã, gấp gã hơn. Đó cũng chính là những bước đi thời kì vội vã đang chảy trôi trước mắt người con gái. Đồng thời tiếng trống đó cũng chính là sự rối bời trong tâm trạng của nhân vật trữ tình. Đối diện với nhịp thời kì vội vã, gấp gáp là hình ảnh “trơ cái hồng nhan”. Chữ “trơ” được đặt ngay ở đầu câu nhấn mạnh nỗi độc thân, trơ trọi của người phụ nữ. Nhưng kế bên nỗi đớn đau, xót tủi cho thân phận lại trình bày một Xuân Hương thật khả năng. “Trơ” ko chỉ là sự bẽ bàng nhưng còn là thử thách với xã hội, với cuộc đời. Hai câu thơ đầu là tiếng than cho số phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến, hồng nhan nhưng bạc phận.

Trong cái độc thân, tội nghiệp tới tột cùng đấy, con người tìm tới rượu để khuây khỏa nỗi niềm:

Chén rượu đưa hương say lại tỉnh

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn

Nhưng rượu cũng ko thể làm cho nhân vật vơi đi nỗi độc thân, sầu muộn. Chén rượu uống vào nhưng lại càng tỉnh hơn, để nhân vật trữ tình càng thấm thía hơn nỗi độc thân, lẻ bóng của mình. Tìm tới trăng làm bạn, để tâm tình trò truyện thì lại trông thấy thực tại phũ phàng. Nỗi niềm chất chứa đã thấm dần và lan vào cảnh vật. Quả thực “Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu/ Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”. Hai câu thơ tác giả sử dụng rất thành công cụm từ: “say lại tỉnh” cho thấy cái vòng luẩn quẩn, tơ duyên trở thành trò đùa của tạo hóa, càng uống lại càng tỉnh, lại càng trông thấy sự hẩm hiu duyên phận của chính mình; “khuyết chưa tròn” vầng trăng là ngoại cảnh nhưng cũng chính là tâm trạng, tạo nên sự tương đồng giữa cảnh vật và con người. Trăng sắp tàn nhưng vẫn khuyết cũng như con người tuổi xuân vội vã trôi qua nhưng tơ duyên vẫn chưa trọn vẹn. Bốn câu thơ đầu đã khắc họa thâm thúy nỗi đau, thảm kịch của người phụ nữ trong xã hội cũ.

Xiên ngang mặt đất rêu từng đám

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn”.

Các động từ mạnh “xiên, đâm” liên kết với “ngang, toạc” đã trình bày sự ngang ngạnh, phẫn uất tới tột cùng của nhân vật trữ tình. Nếu như người phụ nữ trung đại nổi trội lên với tính cách cam chịu, khuất phục trước số phận thì ở đây lại xuất hiện một người phụ nữ hoàn toàn khác. Những sinh vật nhỏ nhỏ dường kia ko chịu yếu mềm trước hoàn cảnh thực tại, phải mọc xiên, đâm ngang để tìm sự sống. Đá phải kiên cường, rắn chắc để có thể đâm toạc chân trời. Giải pháp đảo ngữ trong hai câu thơ đã cho thấy sự phẫn uất của cỏ cây, đá đó đồng thời cũng chính là nỗi niềm của con người trước thực tại cuộc sống. Bởi vậy, hình ảnh rêu xiên ngang, đá đâm toạc chân trời cũng chính là sự phản kháng của người phụ nữ trước thực tại nhiều bất công, ngang trái.

Ngán nỗi xuân đi, xuân lại lại

Mảnh tình san sẻ tí con con.

Trong câu thơ có hai chữ “xuân” xuất hiện, chữ “xuân” thứ nhất là tuổi xuân của con người, “xuân” thứ hai là mùa xuân của vạn vật. Hai chữ xuân này liên kết với từ “lại” đã nhấn mạnh tuổi xuân của con người một đi ko trở lại, trái ngược với mùa xuân của tự nhiên đất trời, mỗi lúc xuân của đất trời quay lại đồng nghĩa với tuổi xuân của con người ngày một rút ngắn, nỗi chán ngán lại càng ngày càng tăng. Thủ pháp nghệ thuật tăng tiến, nhấn mạnh vào sự nhỏ nhỏ dần, làm cho hoàn cảnh càng trở thành oái oăm hơn: “Mảnh tình san sẻ tí con con”. Mảnh tình vốn đã nhỏ, đã nhỏ nay lại phải san sẻ lại càng trở thành ít ỏi, hạn hẹp hơn. Tình cảnh đó thật xót xa, tội nghiệp. Hai câu thơ kết trình bày nỗi lòng sâu kín của người phụ nữ trong xã hội cũ: với họ tình yêu, hạnh phúc thật mỏng manh, nhỏ nhỏ.

Hồ Xuân Hương là bậc thầy trong sử dụng tiếng nói, thông qua khả năng diễn tả tư tưởng, tình cảm của nhân vật trữ tình: tả âm thanh (vang vọng), tả cảm giác (trơ, say, lại tỉnh, ngán), tả động thái (xiên ngang, đâm toạc),… Nghệ thuật đảo ngữ tài tình (xiên ngang, đâm toạc). Giọng điệu thơ phẫn uất, tủi hờn. Tất cả đã hòa quyện với nhau để diễn tả sự độc thân, thân phận nhỏ nhỏ của người phụ nữ trong xã hội cũ.

Với tiếng nói giản dị, giàu sức gợi cảm, sử dụng thành công phép đối, tác phẩm vừa nói lên số phận rẻ rúng, thảm kịch người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Đồng thời còn cho thấy khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của Hồ Xuân Hương nói riêng và của người phụ nữ trong xã hội cũ nói chung.

4. Phân tích bài thơ Tự tình 2 – Mẫu số 3

    Tự tình là một trong những tác phẩm nổi tiếng của Hồ Xuân Hương, đây là bài thơ tự bộc bạch lòng mình. Như chúng ta cũng biết Hồ Xuân Hương sống vào cuối thế kỉ XVIII – đầu thế kỷ XIX , bà xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo, cha làm nghề dạy học. Thế nhưng, Hồ Xuân Hương ko chịu gò bó vào cái xã hội hạn hẹp, tù túng nhưng bà là một người phóng khoáng, đa tài, đa tình, giao thiệp với những nhà văn, tài tử, đi rất nhiều nơi. Nhưng oái oăm thay, người xưa thường có câu “Hồng nhan bạc phận”, bà cũng phải chịu kiếp số long đong, oái oăm, đầy ngang trái trong trục đường tơ duyên. Các tác phẩm của bà chủ yếu được viết bằng chữ Hán và chữ Nôm. Người ta thường gọi bà là “Bà chúa thơ Nôm”. Hồ Xuân Hương – hiện tượng lạ mắt trong lịch sử văn học Việt Nam.

    Bài thơ Tự Tình được viết dưới dạng Đường luật thất ngôn bát cú. Với lối viết sắc xảo và cũng chính là lời tự bộc bạch lòng mình nên chủ đề bài thơ được hiện lên là một nghịch đối: duyên phận muộn màng, lỡ làng trong lúc tác giả cứ lạnh lùng trôi qua. Điều này dẫn tới tâm trạng vừa buồn vừa phẫn uất, nhưng cuối cùng vẫn đọng lại trong tâm trí của bà.

    Để thấy rõ được nội dung chính, ta sẽ đi vào tìm hiểu sâu qua các câu thơ. Bài thơ được viết theo thể thơ đường luật bát cú ngôn nên bố cục gồm 4 phần: 2 câu đề, 2 câu thực, 2 câu luận và 2 cấu kết.

    Trước hết, tác giả mở đầu với hai câu đề:

“Đêm khuya vang vọng bóng canh dồn

Trơ cái hồng nhan với nước non.”

    Quang cảnh được hiện lên là một đêm khuya, lúc con người chìm sâu vào giấc ngủ, nhưng cũng chính là lúc người ta đối diện với chính mình và đây cũng là lúc Hồ Xuân Hương trông thấy được cảnh đáng thương của mình. Sự độc thân, lẻ bóng một mình gắn liền với thời kì, tạo cho người ta một cảm giác thật đáng thương cho thân phận người phụ nữ. Tác giả đã rất tinh tế lúc sử dụng nghệ thuật lấy động nói tĩnh: âm thanh “vang vọng” của tiếng trống cầm canh để nói lên một ko gian yên ắng, vắng vẻ. Chính cái khoảnh khắc đấy, tự soi vào mình, tác giả thấy “trơ” nhưng đặc thù nó còn được đặt ở đầu câu, càng thêm nhấn mạnh nỗi đau, xấu số về đường tơ duyên, số kiếp “hồng nhan bạc phận” của chính tác giả.

“Trơ” ở đây có thể được hiểu là tủi nhục, bẽ bàng. Tiếp theo nó là “cái hồng nhan” ý nói tới nhan sắc của người phụ nữ, thường được dùng trong xã hội xưa. Nhưng điều đáng chú ý ở đây, một phẩm giá, vẻ đẹp của người phụ nữ lại gọi là “cái” gợi cho người đọc thấy được sự rẻ rúng, mỉa mai. “Cái hồng nhan” trơ với nước non ko chỉ là sự đắng cay, tủi nhục nhưng còn là nỗi xót xa, thấm thía, càng ngẫm càng thương thân. Nhưng chữ “trơ” ở đây một phần cũng có thể hiểu được đó chính là sự gan góc của Xuân Hương, là sự thử thách.  Để nhấn mạnh điều này, tác giả đã dùng nhịp thơ: 1/3/3 để nhấn mạnh vào sự bẽ bàng.

    Tiếp nối hai câu đề, tác giả viết:

“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tàn”

    Với hai câu thơ thực trên, hoàn cảnh và tâm trạng của thi sĩ được hiện lên rõ hơn. Lúc sầu, người ta thường làm bạn với rượu, để có thể quên đi mọi thứ ko vui, những nỗi đau. Thế nhưng “say lại tỉnh” làm nỗi buồn ko thể nguôi được. Đây chính là một vòng quay luẩn quẩn, tơ duyên đã trở thành một trò đùa, càng say càng tỉnh, càng cảm nhận nỗi đau của thân phận. Câu thơ là ngoại cảnh nhưng cũng là tâm trạng. Vì vậy, tạo nên sự tương đồng giữa tâm trạng và cảnh “ trăng” sắp tàn “bóng xế” và vẫn “khuyết chưa tròn”. Tuổi xuân, cái tuổi đẹp nhất của người con gái đã trôi qua nhưng nhân duyên vẫn chưa trọn vẹn gợi lên một nỗi sầu lẻ bóng.

    Tiếp tục hướng về ngoại cảnh, lấy tự nhiên để bộc bạch tâm trạng, nỗi lòng của mình, Hồ Xuân Hương viết:

“Xiên ngang mặt đất rêu từng đám

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn”

    Hai câu luận ở trên được tác giả sử dụng nghệ thuật đảo ngữ để nhấn mạnh trạng thái của tự nhiên, nhưng đó cũng chính là tâm trạng của con người. Rêu và đá là hai hình ảnh được hiện lên là những vật yếu mềm, ko chịu chấp nhận sự thấp nhỏ đấy, đã vươn lên bằng mọi cách, vượt qua những cản trở (mặt đất, chân trời) để chứng tỏ mình. Các động từ mạnh: xiên, đâm liên kết với bổ ngữ ngang, toạc gợi cho người ta thấy sự ngang ngạnh, phẫn uất. Nó ko chỉ thể sự phẫn uất nhưng còn nói lên một phần của sự phản kháng. Cũng có thể cho người đọc ngầm hiểu Hồ Xuân Hương với sức sống mãnh liệt ngay cả lúc đau buồn nhất.

    Khép lại bài thơ với hai cấu kết:

“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại

Mảnh tình san sẻ tý con con”

    Hồ Xuân Hương đã có cách dùng từ rất lạ mắt “xuân” tức là mùa xuân, tuổi xuân, “ngán” tức là ngao ngán, chán. Tuy nhiên từ “lại” chỉ sự trở lại một cách nhanh, sợ sự quay trở lại. Theo quy luật của tạo hóa, mùa xuân qua rồi sẽ trở lại. Nhưng mỗi mùa xuân qua đi lại mang theo tuổi xuân của con người và mãi ko trở lại. Sự trở lại của mùa xuân chính là sự ra đi của tuổi xuân. Tác giả đã quá ngán ngẩm với cuộc đời oái oăm. Với lối nghệ thuật tăng tiến, nhấn mạnh vào những điều nhỏ nhỏ, làm cho nghịch cảnh oái oăm hơn. Mảnh tình đã nhỏ nhỏ lại còn phải san sẻ “tý con con” tạo nên một cảm giác xót thương. Đây cũng chính là nỗi lòng của người phụ nữ trong xã hội xưa. Hạnh phúc luôn là chiếc chăn quá hẹp.

    Tương tự, bài thơ Tự tình đã hiện lên với những hình ảnh giản dị nhưng rực rỡ, hình ảnh giàu sức gợi cảm, tinh tế từ đó nói lên tâm trạng của chủ thể. Bài thơ hiện lên cả thảm kịch và khát vọng sống hạnh phúc của Hồ Xuân Hương. Trong những lúc buồn tủi, thất vọng, người phụ nữ cố vươn lên nhưng lại vẫn bị rơi vào cái vòng quay luẩn quẩn, tù túng của xã hội đương thời.

5. Phân tích Tự tình 2 – Mẫu số 4:

Hồ Xuân Hương là một trong những thi sĩ nữ tiêu biểu của nền văn học trung đại Việt Nam, được mệnh danh là “bà chúa thơ Nôm”. Bà là một “thiên tài kì nữ” nhưng cuộc đời đầy oái oăm, xấu số. Thơ Hồ Xuân Hương là thơ của phụ nữ viết về phụ nữ, trào phúng nhưng vẫn rất trữ tình. Một trong những bài thơ tiêu biểu viết về tâm trạng, nỗi niềm của người phụ nữ trước duyên phận, cuộc đời mình là “Tự tình” (II).

“Tự tình” (II) là bài thơ thuộc chùm thơ “Tự tình” gồm ba bài của bà. Đây là chùm thơ nữ sĩ viết để tự kể nỗi lòng, tâm tình của mình. Tác phẩm được viết bằng chữ Nôm, tuân theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật với bố cục bốn phần: đề, thực, luận, kết. Bài thơ trình bày thái độ, tâm trạng vừa đớn đau, vừa phẫn uất trước thực tại đau buồn, tuy vậy, bà vẫn gắng gượng gạo vươn lên, nhưng rồi vẫn rơi vào thảm kịch. Dựa vào nội dung bài thơ, ta có thể đoán bài thơ được sáng tác lúc bà đã gặp phải những oái oăm, xấu số trong tơ duyên.

Mở đầu bài thơ là hình ảnh người phụ nữ ko ngủ, một mình ngồi giữa đêm khuya:

“Đêm khuya vang vọng trống canh dồn

Trơ cái hồng nhan với nước non.”

Giữa đêm khuya, người phụ nữ thao thức ko ngủ được và nàng nghe âm thanh tiếng trống canh dồn dập. “Đêm khuya” là thời kì của hạnh phúc lứa đôi, của sum họp gia đình, vậy nhưng ở đây, trớ trêu thay, người phụ nữ lại đơn độc một mình. Nàng độc thân quá nên thao thức ko ngủ, nàng nghe âm thanh tiếng trống canh “vang vọng”. Từ láy này mô tả âm thanh từ xa vọng lại. Với nghệ thuật lấy động tả tĩnh, người đọc cảm thu được ko gian đêm khuya yên ắng, im lìm và người phụ nữ thật độc thân, tội nghiệp. Trong xã hội xưa, tiếng trống canh là âm thanh dùng báo hiệu thời kì một canh giờ trôi qua.

Nữ sĩ nghe âm thanh tiếng trống canh “dồn” – tiếng trống dồn dập, khẩn trương – có nhẽ là vì nàng đang ngồi đếm thời kì và lo lắng thấy nó trôi qua một cách dồn dập, tàn nhẫn. Nó chẳng cần biết tuổi xuân của nàng sắp vuột mất nhưng nàng thì vẫn đang phải “trơ cái hồng nhan” ra giữa “nước non”. Hình như, nỗi độc thân, xót xa đấy luôn dày vò nữ sĩ nên thời kì trở thành nỗi ám ảnh ko nguôi trong tâm hồn bà. Trong chùm “Tự tình”, nỗi ám ảnh về thời kì còn hiện hữu trong âm thanh “tiếng gà”. Người phụ nữ đấy cũng trằn trọc cho tới sáng để rồi nghe âm thanh “tiếng gà vang vọng gáy trên bom” nhưng đớn đau, nhưng oán hờn.

Ở đây, “hồng nhan” là nhan sắc của người phụ nữ vẫn còn ở độ mặn nhưng, cái nhưng bất kỳ người nào cũng trân trọng. Thế nhưng, nó lại liên kết với từ “cái” – một danh từ chỉ loại thường gắn với những thứ vật chất nhỏ nhỏ, tầm thường. Nàng tự thấy nhan sắc của mình quá nhỏ nhỏ, rẻ rúng bởi nó chẳng khác gì một thứ đồ ít trị giá, lại chẳng được người nào đoái hoài tới. Nó phải “trơ” ra, phô ra, bày ra một cách vô duyên, vô nghĩa lí giữa đất trời. Từ “trơ” đứng đầu câu cho ta cảm thu được nỗi xót xa, đớn đau, tủi nhục, bẽ bàng của người phụ nữ một mình giữa đêm khuya, ko người nào quan tâm, đoái hoài. Tuy có bẽ bàng, tủi nhục nhưng ta vẫn thấy ẩn khuất trong câu thơ một nữ sĩ mạnh mẽ, phong cách dám đem cái tôi tư nhân để đối lập với cả “nước non” rộng lớn.

Hồ Xuân Hương là thế, ko bao giờ chịu nhỏ nhỏ, yếu mềm. Hai câu đầu bằng cách khắc họa thời kì, ko gian nghệ thuật và cách liên kết từ lạ mắt đã trình bày rõ nỗi độc thân, đớn đau, tủi nhục bẽ bàng trước tơ duyên hẩm hiu của chính mình. Hai câu thực khắc họa thâm thúy sự phẫn uất trước tình cảnh oái oăm:

“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,

Vầng trăng bóng xế, khuyết chưa tròn”.

Giữa đêm khuya, độc thân và buồn tủi, nàng tìm tới rượu để quên đi tất cả nhưng nào quên được “say lại tỉnh”. Say, có thể quên đi được một chốc, nhưng đâu có thể say mãi, rồi sẽ lại “tỉnh” ra. Tỉnh ra lại càng ý thức thâm thúy hơn nỗi độc thân, xót xa, lại càng buồn hơn. Ẩn sau cái hành động tìm tới rượu để xả stress nỗi sầu là cả niềm phẫn uất thâm thúy trước số phận xấu số. Cụm từ “say lại tỉnh” cho thấy cái thất vọng, quanh quẩn trong nỗi buồn, độc thân của người phụ nữ.

Nàng độc thân nên tìm tới vầng trăng bên ngoài kia mong sự đồng cảm. Nàng thấy vầng trăng đã “xế” bóng “khuyết chưa tròn”. Nàng nhìn thấy số phận xấu số của mình trong hình ảnh vầng trăng: nàng cũng đã ở tuổi “xế” chiều nhưng tơ duyên vẫn hẩm hiu, long đong, “chưa tròn”. Ở hai câu này, bằng phép đối, nghệ thuật tả cảnh ngụ tình, nữ sĩ đã khắc họa nên tâm trạng thất vọng và nỗi phẫn uất thâm thúy trước duyên phận hẩm hiu, lỡ làng.

Sang hai câu luận, dường như sự phẫn uất đấy trở thành sự chống trả kịch liệt:

“Xiên ngang mặt đất rêu từng đám,

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn.”

Hai câu thơ được cấu tạo đặc thù: đảo vị ngữ là những động từ mạnh lên đầu câu. “Xiên ngang” và “đâm toạc” là hành động của những vật vô tri vô giác. Trong tự nhiên, rêu là sự vật nhỏ nhỏ, yếu mềm, thế nhưng ở đây dường như nó mạnh mẽ hơn, cứng cỏi thêm để “xiên ngang mặt đất”. “Đá” là vật bất động, thế nhưng ở đây cũng đang to hơn, nhọn hơn, đang nhúc nhích, “nổi loạn” phá tan ko gian tù túng bị giới hạn bởi “chân trời”. Hình ảnh tự nhiên động, tự nhiên “nổi loạn” này ko chỉ xuất hiện một lần nhưng còn có trong nhiều những tác phẩm khác của bà.

Lí giải cho sự xuất hiện những hình ảnh tự nhiên như thế là ở phong cách mạnh mẽ của nữ sĩ. Tự nhiên được mô tả trình bày rõ tâm trạng con người, như đại thi hào Nguyễn Du từng đúc kết về mối quan hệ giữa cảnh và tình: “Cảnh buồn người có vui đâu bao giờ”. Cảnh được mô tả là “nổi loạn”, là “phá thối” trình bày tâm trạng người phụ nữ lúc này cũng muốn “nổi loạn”, quẫy đạp để phá tan số phận xấu số, tơ duyên hẩm hiu của mình. Hình như, người phụ nữ đang gồng mình lên để chống trả kịch liệt số phận. Đó chính là thái độ phản kháng mạnh mẽ của nữ sĩ trước thực tại đau buồn. Đằng sau sự phản kháng mạnh mẽ đấy là khát khao sống, khát khao hạnh phúc lứa đôi mãnh liệt của nữ sĩ.

Hai câu thơ, với phép đối, phép đảo nhấn mạnh hai động từ mạnh đầu câu và nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đã cho thấy sự quyết tâm vươn lên đấu tranh với số phận, đồng thời cho thấy khát khao sống, khát khao hạnh phúc lứa đôi mãnh liệt ở nữ sĩ xinh đẹp, tài năng nhưng cuộc đời ko ưu ái. Người đọc thật sự khâm phục trước khả năng cứng cỏi, ko chịu đầu hàng số phận của người phụ nữ phong cách đấy.

Tới hai câu cuối bài thơ, tuy nàng đã quyết tâm vươn lên nhưng ko thoát khỏi cái thở dài ngán ngẩm trước thảm kịch:

“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại,

Mảnh tình san sẻ tí con con”.

Nàng thở dài “ngán nỗi”. Nàng chán ngán bởi “xuân đi xuân lại lại”. Mùa xuân và vẻ đẹp của nó phai đi nhưng rồi sẽ quay trở lại theo quy luật của tạo hóa. Nhưng “xuân” của người phụ nữ, tuổi xanh và sắc đẹp của nàng thì ko thể nào trở lại được, nhưng cứ mỗi một mùa xuân trôi đi là lại thêm một lần nữa tuổi xuân của đời người ra đi, thế nên nàng “ngán”. Cụm từ “lại lại” như một sự thở dài ngao ngán trước sự trôi chảy tàn nhẫn của thời kì. Nó cứ trôi đi, ko thèm quan tâm tới cái thảm kịch đang cướp đi tuổi xanh của nàng: “mảnh tình san sẻ”.

Tình yêu của nàng vốn dĩ mỏng manh, nhỏ nhỏ, chỉ là một “mảnh”, thế nhưng còn phải san sẻ”, chia năm sẻ bảy ra thật tội nghiệp. Bởi vậy nhưng nó chỉ còn là một “tí con con”. Nghệ thuật tăng tiến theo chiều giảm dần khiến người đọc thấy rõ cái thảm kịch xót xa của nữ sĩ và cảm thương cho con người tài hoa nhưng bạc phận. Thảm kịch đấy đeo đẳng lấy người phụ nữ khiến nàng ko chỉ thốt lên ngao ngán một lần.

Trong “Tự tình” (III) nàng cũng từng thở dài:

“Ngán nỗi ôm đàn những tấp tênh”.

Đây cũng là một cách nói khác của thảm kịch tình yêu bị chia năm sẻ bảy. Nàng có chồng – “ôm đàn” – nhưng lấy chồng nhưng vẫn “tấp tênh” như chẳng có, “một tháng đôi lần có cũng như ko”. Hai cấu kết bài thơ với những từ ngữ giản dị, tự nhiên và nghệ thuật tăng tiến, người đọc cảm thu được cái chán ngán lúc rơi vào thảm kịch của nữ sĩ. Tuy vậy, dư vang của cái khát khao sống, khát khao hạnh phúc lứa đôi mãnh liệt ở hai câu trước vẫn khiến người đọc cảm phục khả năng cứng cỏi của “bà chúa thơ Nôm”.

Với tiếng nói thơ Nôm giản dị, tự nhiên nhưng cũng sắc nhọn, với các giải pháp nghệ thuật đảo, đối, dùng động từ mạnh, tả cảnh ngụ tình… bài thơ trình bày tâm trạng vừa đớn đau, vừa phẫn uất trước duyên phận, nhưng vẫn quyết tâm vươn lên với khát khao sống, khát khao hạnh phúc mãnh liệt, tuy vẫn rơi vào thảm kịch.

Tóm lại, “Tự tình” (II) trình bày khả năng Hồ Xuân Hương qua tâm trạng đầy thảm kịch: vừa buồn tủi, phẫn uất trước tình cảnh oái oăm, vừa cháy bỏng khát khao được sống hạnh phúc. Đọc bài thơ, ta vừa thương xót cho số phận xấu số, vừa khâm phục khả năng cứng cỏi của nữ sĩ. Bài thơ là minh chứng tiêu biểu cho tài năng tiếng nói của “bà chúa thơ Nôm”.

6. Phân tích bài thơ Tự tình 2 – Mẫu số 5

Một nhà phê bình văn học nổi tiếng đã từng đưa ra một quy luật : “Văn học, thơ ca là tấm gương phản chiếu của tâm hồn, là tiếng nói tình cảm của nhân loại, là những rung động của trái tim trước cuộc đời tươi đẹp. Những trị giá ý thức nhưng văn học, thơ ca đem lại, đã thoát khỏi cái quy luật băng hoại của thời kì, để trường tồn mãi mãi”. Ko nằm ngoài quy luật đó, Nữ sĩ Hồ Xuân Hương cũng muốn để lại cho hậu thế những tác phẩm hoàn mỹ, đạt tới sự xuất sắc về cả nội dung và nghệ thuật. Tiêu biểu nhất, rực rỡ nhất là bài thơ Tự Tình II – Là tiếng nói thương cảm đối với số phận hẩm hiu của người phụ nữ Việt Nam thời phong kiến, đồng thời để cao vẻ đẹp và khát vọng sống của họ.

“Đêm khuya vang vọng trống canh dồn,

Trơ cái hồng nhan với nước non.

Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn,

Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám.

Đâm toạc chân trời, đá mấy hòn.

Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại,

Mảnh tình san sẻ tí con con!”

Với thể thơ Thất ngôn bát cú Đường luật được viết theo tiếng nói Nôm thuần Việt, bài thơ có nhẽ đã được nữ sĩ viết về cuộc đời của chính bản thân mình, torng một phút suy tư. Nữ sĩ đã cảm nhận cuộc sống qua những âm thanh, quang cảnh lạnh buồn, vắng lặng và tự cảm thương cho số phận hẩm hiu của bà. Đó cũng là số phận chung của những người phụ nữ trong Xã hội đương thời..

“Đêm khuya vang vọng trống canh dồn,

Trơ cái hồng nhan với nước non”

Hai câu thơ mở đầu trên còn được gọi là hai câu thơ ĐỀ trong thể thơ lạ mắt này. Nhắm mắt nhắm mũi suy nghĩ về cuộc sống, từng nhịp thở của người phụ nữ trong đêm khuya lạnh tanh hoà theo tiếng trống thông báo dồn dập, diễn tả sự qua đi nhanh chóng của thời kì. Đêm nay, người phụ nữ đang lẻ loi, cô độc một mình. Ko còn một âm vang nào khác, ko còn những tiếng ồn ĩ náo nhiệt của một ngày dài, chỉ còn tiếng trống canh cùng người phụ nữ. Từ “Trơ” – một trong những từ ngữ trình bày sự chua chát của cuộc đời và sự đối lập giữa vẻ đẹp “Hồng nhan” – “Nước non”. Vì sao nữ sĩ Hồ Xuân Hương lại đặt mình vào trong nhân vật với một ko gian buồn bực, tàn lụi tới tương tự? Đối với riêng nữ sĩ lúc đương đầu với cái thực tiễn đó, tâm trạng bà thế nào? Phải chăng bà muốn diễn tả thân phận ko chỉ của riêng bà, nhưng còn là của những người phụ nữ khác trong cái quy luật hủ lậu, vô nhân đạo “Hồng nhan bạc phận” ? Hay cái thân phận phải đi làm “Vợ lẽ” – Ko được tôn trọng cả về phẩm giá và tâm hồn ? Thật đớn đau …

Bước qua hai câu thơ kế, cũng là hai câu thực, liệu rằng ta có cảm thu được diều gì trong sáng hơn, tươi đẹp hơn hay ko ?

“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn”

Trong cái ko gian cô quạnh ko bóng người của bầu trời đêm, người phụ nữ tìm tới những chén rượu để giải thoát mình khỏi nỗi sầu não của cuộc đời. Thật lạ mắt lúc sử dụng nghệ thuật “Mượn cảnh ngụ tình” trong hai câu thực này. Nỗi đau buồn, tụi nhục – như đã nhắc đến ở trên, có thể là thân phận làm vợ lẽ, phải chịu sự ghen tuông ghét, đay nghiến của người vợ cả ? Một tẹo hương rượu nồng có thể đã đưa người phụ nữ tới những giấc mơ trong cơn mê để xoa dịu những nỗi đau trong khoảnh khắc thực tại. Nhưng… Càng về khuya, lúc tiếng trống canh dãn dài ra, thời kì khởi đầu chậm lại, thì cũng là lúc mùi hương nhè nhẹ của những chén rượu ko còn tác dụng. Người phụ nữ chợt bừng tỉnh về phút giây hiện nay ngập tràn nỗi buồn. Ba từ : “Say lại tỉnh” đã chứng minh được điều đó. Càng uống càng tỉnh, cảng tỉnh lại càng suy nghĩ. Trong cái “Bóng xế khuyết chưa tròn” của Vầng trăng tưởng hình như êm đềm, phải chăng tác giả đang nghĩ về nhan sắc của mình đang tàn phai theo năm tháng, nhưng tơ duyên vẫn chưa thể vẹn toàn? Ánh trăng đêm là ánh trăng của kỷ niệm, của hứa ước yêu đương, của bao đôi tình nhân. Ánh trăng cũng là biểu tượng của sự thuỷ chung của bao tình yêu lứa đôi. Giờ đây, ánh trăng đó sắp tàn và đang dần khuất núi sau những rặng dừa cao, người phụ nữ vẫn chưa thể chìm sâu vào giấc ngủ. Trăng chưa thể tròn, như cuộc tình dang dở của người phụ nữ. Có nhẽ, nữ sĩ Hồ Xuân Hương muốn đưa cái sự suy nghĩ về lẽ đời, về sự hạnh phúc nhưng tác giả đang mong đợi vào chính tâm trạng của nhân vật.

Trong lúc suy tư đó, nhưng đối với những bạn trẻ đang hạnh phúc là vầng trăng cổ tích, còn đối với người phụ nữ là ánh trăng suy tư, tác giả đã đánh động người đọc ra khỏi sự suy nghĩ về nỗi đau của phái đẹp trong xã hội phong kiến lỗi thời bằng hai câu thơ luận :

“Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám.

Đâm toạc chân trời, đá mấy hòn”

Ánh mắt ngước nhìn bầu trời đêm có trăng, có sao, có mây trôi, có gió thổi tự lúc “Trống canh dồn”, giờ đây người phụ nữ lạc lõng đó đang ngắm nhìn những sự vật xung quanh mình. Có nhẽ nào người phụ nữ đấy đang dạo quanh đâu đó trong quang cảnh lúc rạng đông chưa ló dạng, và phát xuất hiện một sự thực hiển nhiên nhưng lâu nay ko một người nào quan tâm tới? Những động từ mạnh mẽ như “Xiên ngang” – “Đâm toạc” được sử dụng trong phép đảo ngữ đã toát lên được sức mạnh của sự sống sót từ trong những sự vật nhỏ nhỏ. Giữa mặt đất đầy đất và đá, đâu đó mọc lên một nhành cây con con, xanh tươi. Cũng đâu đó dưới khung trời rộng lớn nhưng trống vắng, những hòn đá tuy nhỏ nhỏ thôi, cũng đủ làm quang cảnh trở thành sinh động… Ta đang cảm thu được sức mạnh của tự nhiên. Những ngọn cỏ tí hon hay những sự vật vô tri như hòn đá kia, đã được tác giả tô điểm bằng nghệ thuật vô cùng lạ mắt. Chính điều đó đã đánh thức người đọc ra khỏi tâm trạng u uẩn của người phụ nữ độc thân trong bóng đêm. Ta cũng cảm thu được sức sống mãnh liệt để sống sót, dù trước mắt hiện nay đang rất rất khó khăn của từng sự vật tự nhiên. Nếu như thế, phải chăng tác giả đang hướng người đọc tới sự hạnh phúc, niềm tin ở tương lai, dù khó khăn, xấu số ở phút hiện nay, đối với nhân vật trong bài thơ, với tác giả hay toàn thể những người phụ nữ trong Xã hội phong kiến? Dưới góc nhìn của chúng ta ở thời này, có thể cho là tương tự. Với hai câu Luận này, khát vọng sống và được sống, yêu và được yêu của nữ sĩ được trình bày vô cùng quyết liệt ! Thật là một người phụ nữ có ý chí và niềm tin

Tưởng hình như cảnh cửa cuộc đời đang mở ra cho người phụ nữ và toàn thể phái đẹp trong Xã hội phong kiến một hạnh phúc và niềm tin mới, nữ sĩ Hồ Xuân Hương đã kéo chúng ta về suy nghĩ hiện nay, cũng chính là hai câu thơ kết, vừa đau xót, vừa đắng cay của cuộc đời :

“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại,

Mảnh tình san sẻ tí con con!”

Tâm trạng mong mỏi hy vọng của người phụ nữ lại trở về lúc ngày mới khởi đầu. Quy luật của thời kì chính là chỉ trôi theo một chiều chứ ko tương tác song song. Xuân tới rồi Xuân lại đi. Ngày xuân hôm qua cũng chẳng giống ngày xuân hôm nay. Mùa xuân năm sau cũng khác hẳn mùa xuân năm nay. Chẳng có sự vật gì có thể thoát khỏi quy luật chung đó. Thế nhưng Xuân thì có thể tới, chứ người thì ko thể trường tồn mãi nhưng ko già đi. Tuổi xuân – là nhan sắc nhưng mỗi ngày một phai tàn của những “Hồng nhan”. Người phụ nữ đấy vẫn mong đợi một ngày nào đó được cảm nhận hạnh phúc trọn vẹn thật sự, bằng cả trái tim nồng thắm của người đối diện, để nàng có thể trao đi tất cả những gì được gọi là sự thuỷ chung, sự vẹn toàn của tình yêu. Đó cũng là nỗi uất ức lúc “Tình đã nhỏ, nhưng còn xé nhỏ hơn” thì cũng tương tự việc chia cắt trái tim. Thật ko còn gì có thể diễn tả được nỗi đau đó. Bằng nghệ thuật tăng tiến giảm dần, ta thấy được sự ít ỏi, nhỏ nhỏ của hạnh phúc trong cảnh cái cảnh chồng chung đáng phê phán, chê trách đấy…

Có nhẽ lúc đọc tới đây, chúng ta mới cảm thu được nỗi thống khổ đau đáu cũng những người phụ nữ thầm lặng, hi sinh cho chồng cho con, hay những số phận hẩm hiu khác trong xã hội đương thời. Bài thơ “Bánh trôi nước” của thi sĩ cũng từng trình bày được nội dung tương tự. Thế nhưng trong cái xã hội này, ta cũng thấy được những người phụ nữ được sống trong hạnh phúc, được sự quan tâm, mến thương của chồng con, dù cuộc đời có bôn ba vất vả. Tiêu điểm cho nhận định này chính là bài thơ “Thương vợ” của Tú Xương. Nói cho cùng thì bất kỳ người nào, sống trong thời kỳ nào thì cũng có nỗi khổ riêng của chính họ nhưng thôi…

Thi sĩ Hồ Xuân Hương với tác phẩm Tự Tình là một trong những bản thơ Nôm hay nhất, diễn tả thực thực đời sống xấu số của người Phụ nữ Việt Nam xưa, đồng thời trình bày được tài năng, sự ngang tàng của bà chúa thơ Nôm này. Tác phẩm xứng đáng đứng trong bộ thơ Nôm hay nhất nền văn học trung đại Việt Nam. Ngoài ra tác phẩm cũng trình bày được ước nguyện cháy bỏng của tất cả phụ nữ của mọi thời đại. Trị giá của bản thơ vẫn còn, thậm chí là rất được giám định cao sau hơn 200 năm sáng tác. Hi vọng xã hội này sẽ ko còn người phụ nữ nào phải chịu nỗi đau, nhục nhã, để ko còn người nào phải viết lên những nỗi đau thương về số phận đáng thương, như thi sĩ Hồ Xuân Hương cách đây 200 năm nữa …

Nguồn: Page Cùng học văn

7. Phân tích bài thơ Tự tình 2 – Mẫu số 6

Văn học trung đại Việt Nam xuất hiện nhiều tác giả nổi trội, nhưng hiếm có thi sĩ nào lại để lại dấu ấn sâu đậm trong tâm trí độc giả về một giọng thơ phong cách, lạ mắt quăng thẳng vào cơ chế phong kiến những lời lên án sắc lạnh, đó là kì nữ kì tài Hồ Xuân Hương với những câu thơ khiến người đọc phải lưu tâm:

Quả cau nho nhỏ miếng trầu hôi

Này của Xuân Hương mới quệt rồi

Có phải duyên nhau thì thắm lại

Đừng xanh như lá bạc như vôi

Giọng thơ phong cách, sắc sảo của Hồ Xuân Hương khiến người đọc phải suy ngẫm, trong số những tác phẩm để lại cho đời, bài thơ Tự tình II là một trong những bài thơ nổi trội, nêu rõ tâm trạng ngao ngán, độc thân lạnh lẽo của kiếp hồng nhan bạc phận.

Bài thơ như sau:

Đêm khuya vang vọng trống canh dồn

Trơ cái hồng nhan với nước non

Chén rượu hương đưa say lại tỉnh

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn

Xiên ngang mặt đất rêu từng đám

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn

Ngán nỗi xuân  đi xuân lại lại

Mảnh tình san sẻ tí con con

Mở đầu bài thơ tác giả nhắc đến tới ko gian vắng lặng, yên tĩnh, trong vòng ko giaN đấy vẳng lên tiếng trống dồn dập từ xa vọng lại, tiếng trống đấy phá tan sự yên tĩnh của đêm, làm cho người đọc có dự cảm chẳng lành. Thủ pháp lấy động tả tĩnh đã hé lộ cho người đọc biết được tâm tình của một người con gái độc thân, trơ trọi giữa cuộc đời. Tác giả viết tiếp: Trơ cái hồng nhan với nước  non, bằng giải pháp đảo ngữ tác giả đã làm nổi trội hình ảnh một người con gái tài sắc vẹn toàn nhưng lại phải chịu cảnh độc thân một mình. Người con gái này mang trong mình tâm tình trĩu lòng. Ko biết thổ lộ cùng người nào, nàng đành mượn rượu giải sầu. Tác giả sử dụng cụm từ cái hồng nhan, có ý ám chỉ người con gái đẹp chỉ là một món đồ, món hàng để sắm vui, bởi từ cái được dùng gắn liền với những đồ vật, ở đây tác giả đã sử dụng từ ngữ đấy lột tả tình cảnh của người con gái, là thú vui của người đàn ông ko hơn ko kém dù là tài sắc vẹn toàn. Nhận thức được điều đó, người con gái đấy thống khổ, độc thân vô vọng cùng cực nhưng ko biết san sớt điều này với người nào, nàng đành mượn rượu để bộc bạch lòng mình: Chén rượu hương đưa say lại tỉnh/ Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn. Chén rượu nồng cứ đưa lên nhấc xuống thành một vòng luẩn quẩn ko thể hoàn thành được tình trạng này của người con gái. Thời kì cứ trôi đi ko ngừng lại, mỗi khoảnh khắc trôi qua lòng người con gái trĩu nặng vì những bộn bề toan lo của cuộc đời, hình ảnh vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn cho thấy cuộc đời ko trọn vẹn còn nhiều dở dang, hình ảnh vầng trăng nói về sự muộn màng dang dở của thi sĩ. Cuộc đời của Hồ Xuân Hương ko phải là cuộc đời trọn vẹn, nhưng bà gặp rất nhiều biến số thăng trầm trong cuộc sống, càng tài giỏi, càng xinh đẹp thì bà lại càng độc thân, thống khổ, suốt cuộc đời mình bà ko có lấy một tấm chồng trọn vẹn nhưng phải chịu kiếp  san sẻ tình yêu của mình cho người khác, vì thế trong thơ bà đã từng thốt lên: Chém cha cái kiếp lấy chồng chung, câu thơ là tiếng thở dài, là lời vọng từ trái tim và tâm can của một người thấu hiểu lẽ đời và trải qua nhiều biến cố thăng trầm trong cuộc sống. Dù xinh đẹp, tài giỏi nhưng Hồ Xuân Hương vẫn ko tránh khỏi số mệnh thống khổ, phũ phàng bị đọa đầy về thể xác lẫn tâm hồn. Nỗi lòng đấy người đời ko hề thấu hiểu, người chồng cũng ko hay nên bà dồn tất cả những điều đó vào những câu thơ tâm tình, mong rằng hậu thế sẽ hiểu rõ tâm tình của mình, tình cảnh của mình nhưng thông cảm nhưng xót thương và tìm thấy tấm lòng tri kỉ tri kỉ. Bốn câu thơ trên đã tô đậm tình cảnh lẻ loi độc thân, quạnh quẽ của người phụ nữ có chồng cũng như ko, và những câu thơ tiếp theo người đọc sẽ cùng nhau chứng kiến sự bừng tỉnh của một tâm hồn một phong cách sắc sảo ko chịu khuất phục những bất công ở cuộc đời, nhưng chỉ muốn vươn lên khẳng định phong cách, thực chất của mình:

Xiên ngang mặt đất rêu từng đám

Đâm toạc chân trời đá mấy hòn

Bằng việc sử dụng những động từ mạnh: Xiên ngang, đâm toạc, người đọc thấy được sự bất lực của tác giả bị dồn nén đã lâu nay bột phát muốn đứng lên để tự khẳng định chính mình. Nghệ thuật đối và nghệ thuật đảo ngữ góp phần làm rõ hơn ý thức phản kháng của Hồ Xuân Hương, người con gái đấy muốn thoát khỏi những ràng buộc của hoàn cảnh của lễ giáo phong kiến để có thể tự khẳng định chính mình, tự làm mình được mọi người nể sợ biết tới. Nhưng sự thực cuộc đời đâu như nàng mong muốn, nàng càng quyết tâm thoát khỏi cái lồng chật hẹp đang vương vào mình bao nhiêu thì lại càng bị đè nén bấy nhiêu, cuộc đời ko dành cho Xuân Hương nhiều ưu ái nhưng dường như đã cột chặt nàng vào số mệnh hẩm hiu, đắng cay tột cùng, để tới cuối bài thơ chúng ta chỉ còn nghe thấy tiếng thở than ngao ngán choa cuộc đời, cũng là tiếng thở dài cho một thân phận buồn tủi, độc thân:

Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại

Mảnh tình san sẻ tí con con

Xuân là mùa đẹp nhất trong năm, cũng là mùa chỉ sức sống của một người con gái, rất nhiều thi sĩ đã thử bút mình về mùa xuân, nhưng mùa xuân trong thơ Hồ Xuân Hương ko đem lại sự tươi trẻ, hạnh phúc nhưng chỉ để lại nỗi chán ngán, mùa xuân tuổi xuân của nàng trôi đi một cách vô nghĩa ko mục tiêu, ko ý nghĩa, chỉ để lại tiếng thở dài cho số phận hẩm hiu, xấu số. Và theo dòng đời xô đẩy, Hồ Xuân Hương ko thể cưỡng lại số phận nhưng đành chấp nhận thực tại thống khổ của mình để tiếp tục sống, tiếp tục chịu đựng. Là một người phụ nữ phong cách sắc sảo nhưng ko vì những biến thiên dâu bể của cuộc đời nhưng Hồ Xuân Hương đánh mất đi khả năng, phong cách của mình, dường như cuộc đời càng khe khắt với nàng thì nàng lại càng mạnh mẽ, trưởng thành để tiến lên để vượt qua những trắc trở tủi cực nhưng đời tặng thưởng. Chính vì thế trong mỗi bài thơ của Xuân Hương chúng ta nhìn thấy một phong cách ko dễ gì bị khuất phục nhưng trái lại luôn muốn vươn lên để khẳng định mình, khẳng định ý chí, những nỗ lực của chính mình. Bài thơ tự tình II như tiếng thở dài não nuột về tình cảnh của những người phụ nữ trong xã hội xưa, nhưng đồng thời là tiếng nói tìm kiếm những tâm hồn đồng cảm với số phận tình cảnh của những người phụ nữ trong xã hội cũ. Cùng với Tự tình tình 1, hai bài thơ đã phần nào phản ánh số phận và hình ảnh người phụ nữ trong xã hội xưa, đồng thời những câu từ trong bài thơ như thúc giục những người phụ nữ hãy bừng tỉnh nhận rõ những thống khổ của mình để vươn lên khẳng định chính bản thân mình:

TỰ TÌNH (BÀI 1)

Tiếng gà vang vọng gáy trên bom,

Oán hờn trông ra khắp mọi chòm.

Mõ thảm ko khua nhưng cũng cốc

Chuông sầu chẳng đánh cớ sao om?

Trước nghe những tiếng thêm rền rĩ,

Sau giận vì duyên để mõm mòm.

Tài tử văn nhân người nào đó tá?

Thân này đâu đã chịu già tom!

Bằng ngôn từ lạ mắt, sắc nhọn bằng những hình ảnh bình dị đời thường được đưa vào thơ, bài thơ đã khẳng định khả năng sống của Hồ Xuân Hương dù phải ở trong hoàn cảnh oái oăm buồn tủi và ẩn đằng sau đó là tâm hồn người phụ nữ khát khao được vươn lên, được tự khẳng định mình trong cuộc đời. Hồ Xuân Hương đã để lại dấu ấn đậm sâu trong lòng độc giả.

Nguồn: Sưu tầm & tổng hợp

IV. Sơ đồ tư duy phân tích Tự tình 2

Để ghi nhớ và phân tích bài thơ Tự tình 2 tốt nhất thì việc sử dụng sơ đồ tư duy là vô cùng cần thiết. Nó giúp em ghi nhớ nhanh hơn và xây dựng dàn ý thông qua các luận điểm chính của bài:

– Nỗi niềm buồn tủi, ngao ngán

– Tình cảnh lẻ loi

– Nỗi niềm phẫn uất, sự phản kháng

– Lời thờ dài, và bộc bạch nỗi lòng khát khao hạnh phúc….

Mong rằng với sơ đồ tư duy phân tích Tự tình 2 ở trên, các em sẽ hoàn thành dễ dàng bài văn của riêng mình.

V. Tri thức mở rộng – Nhận định về bài thơ Tự tình 2

– Một số nhận định về Tự tình 2 và thơ Hồ Xuân Hương nhưng các em có thể tham khảo để làm mở bài một cách gián tiếp, gây ấn tương:

    “Bài thơ “Tự tình 2” của Hồ Xuân Hương vừa nói lên thảm kịch duyên phận, vừa cho thấy khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của tác giả.”

   “Tứ thơ dồi dào nhưng vẫn tỏ ra vui nhưng ko buông tuồng; buồn nhưng ko đau thương; khốn khổ nhưng ko lo phiền; cùng nhưng ko bức bách. Thật là do tính tình nghiêm túc nhưng ra. Cho nên, lúc hát lên, ngâm lên những lời thơ đấy, thì tay cứ muốn múa, châm cứ muốn dậm nhưng ko tự biết. Lưu Hương Ký tuy đầy vẻ gió, mây, trăng, móc, nhưng đều tự đáy lòng nhưng phát ra, biểu lộ thành lời nói, lại cũng đều đúng với cái ý trên kia là xuất phát từ mối tình nhưng biết ngừng lại trên ân nghĩa.”

(Tốn Phong)

   “Cổ Nguyệt Ðường Xuân Hương học rộng nhưng thuần thục, dùng chữ ít nhưng đầy đủ, từ mới lạ nhưng đẹp tươi, thơ đúng phép nhưng văn hoa. Thức là một bậc tài nữ.”

(Cư Đình)

   “Một người thẩm phán về mặt hình thức văn thái (Cư Ðình), một người xét về mặt ý tứ văn (Tốn Phong). Cả hai lời phẩm bình đều đúng. Riêng về mặt thơ Nôm, ta nhận thấy có kỹ thuật chắc, lời nghiêm nghị nhưng bóng bảy, từ thiết tha.  Nhưng thơ trữ tình nhưng ko có gì lơi lả hay đùa bỡn, trái với hồ hết những thơ Nôm nhưng ta thường đọc trong các sách báo dưới mục “Thơ Hồ Xuân Hương”.

(GS Hoàng Xuân Hãn)

   “Xuân Hương có mấy bài thơ than thân, làm thành một bộ ba song song nhau, bài nào cũng tiêu tao, cũng nói ra tự đáy lòng của một phụ nữ”.

(Xuân Diệu)

   “Thơ Hồ Xuân Hương là tiếng nói tâm tình của người phụ nữ, trình bày một khả năng sông mạnh mẽ khác thường”.

(Lê Trí Viễn)

Một số đề văn khác có thể tham khảo:

  • Cảm nhận về bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương
  • Phân tích trị giá nội dung và nghệ thuật của Tự tình 2

Qua việc tham khảo những gợi ý làm bài và bài văn mẫu hay phân tích bài thơ Tự tình 2 trên đây, hi vọng các em đã nắm được cách làm một bài văn phân tích thật hay và lôi cuốn, phục vụ yêu cầu của đề bài. Chúc các em làm bài tốt và đạt kết quả cao !

 

Hướng dẫn phân tích Tự tình 2, lập dàn ý cụ thể, sơ đồ tư duy và những bài văn mẫu hay phân tích nội dung bài thơ Tự tình (bài số II) của Hồ Xuân Hương.

Đăng bởi: https://chinphu.vn/

Phân mục: Giáo dục

[rule_{ruleNumber}]

#Phân #tích #bài #thơ #Tự #tình #của #Hồ #Xuân #Hương

[rule_3_plain]

#Phân #tích #bài #thơ #Tự #tình #của #Hồ #Xuân #Hương

[rule_1_plain]

#Phân #tích #bài #thơ #Tự #tình #của #Hồ #Xuân #Hương

[rule_2_plain]

#Phân #tích #bài #thơ #Tự #tình #của #Hồ #Xuân #Hương

[rule_2_plain]

#Phân #tích #bài #thơ #Tự #tình #của #Hồ #Xuân #Hương

[rule_3_plain]

#Phân #tích #bài #thơ #Tự #tình #của #Hồ #Xuân #Hương

[rule_1_plain]

Nguồn:chinphu.vn
Phân mục: Tin tức

#Phân #tích #bài #thơ #Tự #tình #của #Hồ #Xuân #Hương

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button