Tin Tức

Phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo

Có phải bạn đang tìm kiếm chủ đề về => Phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo phải ko?Nếu đúng tương tự thì mời bạn xem nó ngay tại đây. Xem thêm các bài viết hay khác tại đây => Tin tức

   Tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo – Gợi ý cách làm, lập dàn ý cụ thể và tham khảo một số mẫu bài phân tích hay về tư tưởng nhân nghĩa trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi.

Cùng tham khảo ngay…

Hướng dẫn phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo

1. Phân tích đề

– Yêu cầu của đề bài: phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo.

Bạn đang xem: Phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo

– Phạm vi tư liệu, dẫn chứng : từ ngữ, cụ thể, hình ảnh tiêu biểu trong văn bản bài thơ Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi.

– Phương pháp lập luận chính : phân tích, cảm nhận.

2. Hệ thống luận điểm

Luận điểm 1: Quan niệm về tư tưởng nhân nghĩa

Luận điểm 2: Sự trình bày của tư tưởng nhân nghĩa trong Đại cáo bình Ngô

+ Nhân nghĩa gắn với sự khẳng định chủ quyền, độc lập dân tộc.

+ Nhân nghĩa trình bày ở sự thông cảm, san sẻ với nỗi thống khổ của người dân mất nước.

+ Nhân tức là nền tảng sức mạnh để thắng lợi quân thù.

+ Nhân nghĩa trình bày ở ý thức chuộng hòa bình, ý thức nhân đạo của dân tộc.

3. Sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo

4. Lập dàn ý

a) Mở bài

– Giới thiệu tác giả Nguyễn Trãi và vị trí tác phẩm Đại cáo bình Ngô trong nền văn học.

– Nói chung về tư tưởng nhân nghĩa: Là tư tưởng quan trọng chủ đạo trong bài. Tư tưởng này mang tính nhân văn và có trị giá nhân đạo thâm thúy.

b) Thân bài

* Quan niệm về tư tưởng nhân nghĩa

– Tư tưởng nhân nghĩa xuất phát từ quan niệm Nho giáo: là mối quan hệ giữa người với người dựa trên cơ sở của tình thương và đạo lí.

– Tư tưởng nhân nghĩa trong quan niệm của Nguyễn Trãi: Sàng lọc những hạt nhân cơ bản nhất, tích cực nhất của của Nho giáo để đem lại một nội dung mới đó là:

+ Yên dân: Làm cho cuộc sống nhân dân yên ổn, no đủ, hạnh phúc.

+ Trừ bạo: Vì nhân nhưng dám đứng lên diệt trừ bạo tàn, giặc xâm lược.

→ Đó là tư tưởng rất tiến bộ, tích cực và thích hợp với ý thức của thời đại

* Sự trình bày của tư tưởng nhân nghĩa trong Đại cáo bình Ngô.

– Nhân nghĩa gắn với sự khẳng định chủ quyền, độc lập dân tộc.

Đứng trên lập trường nhân nghĩa, Nguyễn Trãi đã khẳng định chủ quyền dân tộc bằng một loạt dẫn chứng đầy thuyết phục:

+ Nền văn hiến lâu đời

+ Lãnh thổ, lãnh thổ được phân chia rõ ràng, cụ thể

+ Phong tục tập quán phong phú, đặm đà bản sắc dân tộc

+ Có các triều đại lịch sử sánh ngang với các triều đại Trung Hoa.

-> Khẳng định độc lập dân tộc là chân lí, sự thực hiển nhiên nhưng ko người nào có thể chối cãi, trình bày niềm tự hào, tự trọng dân tộc.

=> Đây là tiền đề cơ sở của tư tưởng nhân nghĩa bởi chỉ lúc ta xác lập được chủ quyền dân tộc thì mới có những lí lẽ để thực thi những hành động “nhân nghĩa”.

– Nhân nghĩa trình bày ở sự thông cảm, san sẻ với nỗi thống khổ của người dân mất nước.

Đứng trên lập trường nhân văn, tác giả liệt kê hàng loạt những tội ác man di của giặc Minh với nhân dân ta:

+ Khủng bố, sát hại người dân vô tội: Nướng thứ dân, vùi con đỏ,…

+ Bóc lột thuế khóa, vơ vét tài nguyên, sản vật: nặng thuế khóa, nơi nơi cạm đất…

+ Phá hoại môi trường, sự sống: tàn hại giống côn trùng, cây cối,…

+ Bóc lột sức lao động: Bị ép xuống biển mò ngọc, người bị đem vào núi đãi cát tìm vàng,…

+ Phá hoại sản xuất: Tan tác cả nghề canh cửi,…

-> Nỗi căm thù, uất hận của nhân dân ta trước tội ác của giặc

=> Niềm thông cảm, xót xa, san sẻ với nỗi thống khổ nhưng nhân dân ta phải chịu đựng.

– Nhân tức là nền tảng sức mạnh để thắng lợi quân thù.

+ Trận đấu của ta lúc đầu gặp vô vàn khó khăn: Lương hết mấy tuần, quân ko một đội

+ Nhưng nghĩa quân biết dựa vào sức dân, được nhân dân nhất trí, ủng hộ đã phản công giành được thắng lợi to lớn:

  • Những thắng lợi lúc đầu đã tạo thanh thế cho nghĩa quân, trở thành nỗi khiếp đảm của quân thù
  • Nghĩa quân liên tục giành thắng lợi xoá sổ giặc ở các thành chúng chiếm đóng, xoá sổ cả viện binh của giặc.

=> Tư tưởng nhân nghĩa với những hành động nhân nghĩa đã khiến quân và dân có sự kết đoàn, đồng lòng tạo thành sức mạnh to lớn xoá sổ quân thù bởi tất cả mọi người đều cùng chung một mục tiêu đấu tranh.

– Nhân nghĩa trình bày ở ý thức chuộng hòa bình, ý thức nhân đạo của dân tộc.

+ Sau lúc xoá sổ viện binh, quân ta đã thực thi chính sách nhân nghĩa

  • Ko đuổi cùng giết mổ tận, mở đường hiếu sinh.
  • Cấp thuyền, phát ngựa cho họ trở về.

+ Để quân ta ngơi nghỉ, dưỡng sức.

-> Đây là cách xử sự vừa nhân đạo, vừa khôn khéo của nghĩa quân Lam Sơn, khẳng định tính chất chính nghĩa trận chiến của ta, trình bày truyền thống nhân đạo, nhân văn, chuộng hòa bình của dân tộc Đại Việt

=> Trình bày tầm nhìn xa trông rộng để duy trì quan hệ ngoại giao sau chiến tranh của dân tộc ta với Trung Quốc.

c) Kết bài

– Nói chung, giám định lại tư tưởng nhân nghĩa của Bình Ngô đại cáo.

– Cảm nhận của em.

Sau đây, mời các em tham khảo một số bài văn mẫu phân tích tư tưởng nhân nghĩa của Bình Ngô đại cáo để mở rộng vốn từ ngữ và cách trình diễn bài văn thật thu hút.

Top 4 bài văn hay phân tích tư tưởng nhân nghĩa của Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi)

Tư tưởng nhân nghĩa trong Đại cáo bình Ngô – Mẫu 1:

Nguyễn Trãi là nhà văn hóa xuất sắc của Việt Nam trên các tư cách người hùng dân tộc, nhà văn, nhà tư tưởng, nhà chính trị, nhà ngoại giao, nhà sử học và địa lý học. Xem xét cuộc đời, tư tưởng và sự nghiệp thơ văn Nguyễn Trãi, có thể khẳng định ông đã trở thành hiện thân cho sự chuyển giao thời đại từ Phật giáo Lý – Trần sang Nho giáo, người đặt nền tảng tư tưởng văn hóa nghệ thuật cho thời đại Nho giáo thịnh trị, đặc thù trong buổi đầu còn rực sáng ánh hào quang của ý thức phục hưng dân tộc và ý nghĩa nhân văn nhân đạo cao cả.

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, Nguyễn Trãi là ngôi sao rực rỡ trên văn đàn thế kỷ XV, những tác phẩm thơ văn viết bằng chữ Hán, chữ Nôm như Ức Trai thi tập, Quốc âm thi tập hay những áng văn chính luận như Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi để lại cho nền văn học dân tộc, cho nước nhà có thể xem là những đóng góp xuất sắc, nhiều chủng loại cả về mặt nội dung tư tưởng cũng như hình thức nghệ thuật.

Ngày xưa Khổng Tử đã từng quan niệm “Thi dĩ ngôn chỉ” – Thi ca ko chỉ trình bày tình cảm con người, nhưng còn trình bày tư tưởng con người. Nguyễn Trãi ko chỉ là một thi sỹ nhưng còn là một nhà triết nhân, một nhà tư tưởng. Thi ca của Nguyễn Trãi đã phản ánh rõ tư tưởng của tác giả. Đó là tư tưởng của Nho giáo, Lão giáo, Phật giáo hòa hợp nhau mật thiết trong con người ông. Trong đó Nho giáo là xu thế nhân đạo rõ nhất trong tác phẩm Nguyễn Trãi. Tư tưởng đấy trình bày rõ ở lòng yêu nước, niềm tự hào, tự trọng về nền văn hiến của dân tộc. Trên cơ sở đó Nguyễn Trãi đã dùng nhân nghĩa làm nguyên tắc, làm lập trường chống lại quân xâm lược nhà Minh. Trong phạm vi bài viết nhỏ này chúng tôi nói đến tới một khía cạnh, tác động của tư tưởng Nho giáo trong thơ Nguyễn Trãi và đi vào một tác phẩm cụ thể – Tư tưởng nhân nghĩa trong tác phẩm “Bình Ngô đại cáo”.

Trong cuốn “Nguyễn Trãi, người người hùng của dân tộc”, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng viết “Triết lý nhân nghĩa Nguyễn Trãi cuối cùng chẳng qua là lòng yêu nước thương dân, cái nhân cái nghĩa lớn nhất là phấn đấu tới cùng chống ngoại xâm, diệt bạo tàn, vì độc lập của nước, hạnh phúc của dân”. Ta có thể khẳng định ý thức suốt một đời nhân nghĩa, suốt một đời phấn đấu ko ngừng của Ức Trai ko một bài văn bài thơ nào trình bày mức độ kết tinh như Bình Ngô đại cáo. Một tác phẩm lớn mang tầm tư tưởng lớn, một luận văn tổng kết lịch sử tư tưởng yêu nước Đại Việt, dưới hình thức một áng văn, một “Thiên cổ hùng văn”. Bình Ngô đại cáo chính là sự chung đúc những tinh hoa của tư tưởng yêu nước Việt Nam, tới Nguyễn Trãi, qua Nguyễn Trãi đã được nâng lên một tầm cao chưa từng thấy trong lịch sử tư tưởng Việt Nam trước lúc nhà yêu nước lớn lao Hồ Chí Minh gặp chủ nghĩa yêu nước Mac – Lênin. Tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo được trình bày ở lòng tự hào về ý thức dân tộc, về nền văn hiến dân tộc. Nhân tức là yêu nước thương dân, căm thù giặc, diệt bạo tàn mang lại cuộc sống hạnh phúc cho nhân dân.

Trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo, chúng ta có thể thấy Nguyễn Trãi đã nêu cao trị giá của truyền thống dựng nước và giữ nước. Tư tưởng yêu nước được trình bày trước hết ở lý luận về độc lập dân tộc, về chủ quyền quốc gia. Lý luận đó được người Việt Nam nhận thức bổ sung và tăng lên, làm phong phú thêm bằng thực tiễn dựng nước và giữ nước. Ông cha ta luôn khẳng định Việt Nam là một dân tộc có núi sông, bờ cỏi, có lịch sử, có nền văn hiến lâu đời. Đó là điều mấu chốt để khẳng định ý thức tự trọng của một dân tộc, chống lại mưu mô thôn tính, đồng hóa của Trung Quốc, khẳng định sức mạnh quật cường của dân tộc. Trong bài thơ “Thần” Nam Quốc Sơn Hà, Lý Thường Kiệt đã khẳng khái tuyên bố:

Nam Quốc sơn hà Nam đế cư,

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,

Nhữ đẵng hành khan thủ bại hư.

Nếu như trong Nam Quốc Sơn Hà, ý thức dân tộc được xác định chủ yếu trên hai yếu tố: lãnh thổ, chủ quyền, mới chỉ ngừng lại ở phân chia núi sông lãnh thổ, thì tới với Bình Ngô đại cáo Nguyễn Trãi đã khẳng định thêm ba yếu tố phong tục, văn hiến, lịch sử:

Như nước Đại Việt ta từ trước,

Vốn xưng nền văn hiến đã lâu.

Núi sông lãnh thổ đã chia,

Phong tục Bắc Nam cũng khác.

Từ Triệu, Định, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập

Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên, mỗi bên hùng cứ một phương

Tuy mạnh yếu từng lúc không giống nhau,

Song hào kiệt đời nào cũng có.

Qua đây, ta có thể thấy Nguyễn Trãi là người trước hết trong lịch sử tư tưởng Việt Nam thấy được vai trò văn hóa trong việc cấu thành dân tộc; cũng là người trước hết khẳng định sự tồn tại độc lập của nền văn hóa Đại Việt, dứt khoát tách khỏi quỹ đạo của văn hóa phương Bắc. Trong quan niệm về độc lập chủ quyền của dân tộc, Nguyễn Trãi đã ý thức được văn hiến (văn: văn học sách vở…; hiến: hiền tài hào kiệt) là yếu tố cơ bản nhất để xác định, khẳng định độc lập dân tộc, chủ quyền trọn vẹn lãnh thổ. Đây chính là điều nhưng quân thù xoành xoạch phủ định, ko thừa nhận và tìm mọi cách xóa bỏ. Sự khẳng định dứt khoát của Nguyễn Trãi về văn hóa, về con người Việt Nam trong Bình Ngô đại cáo là sự trả lời cho tư tưởng phân biệt giữa “Hoa hạ” và “Tứ di” vốn là tư tưởng phản động của các triều đại phong kiến Trung Quốc, đặc thù triều Minh – Triều đại xâm lược tàn bạo non sông ta, mưu toan hủy diệt toàn thể nền văn hóa dân tộc của ta. Nguyên tắc về nhân nghĩa phải đứng trên lập trường của chính nghĩa. Khẳng định chân lý độc lập và chủ quyền của dân tộc trong Bình Ngô đại cáo, Nguyễn Trãi đưa ra những minh chứng đầy sức thuyết phục về sức mạnh của nhân nghĩa, của chân lý, là những chứng cứ khẳng định cho sức mạnh của dân tộc ta:

Lưu Cung tham công nên thất bại

Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong

Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô

Sông Bạch Đằng giết mổ tươi Ô Mã …

Theo quan niệm tư tưởng của Nguyễn Trãi “Nhân nghĩa gắn liền với văn hóa, văn hiến, văn minh”. Chính nó tạo nên thế đứng độc lập ngang hàng với bao nhiêu triều đại phương Bắc trong quá khứ, nền văn hiến ko những được ghi lại ở “Núi sông lãnh thổ” nhưng còn ở “Phong tục Bắc Nam”. Phong tục của một dân tộc nói lên lối sống cao đẹp của dân tộc đấy. Sức mạnh của một dân tộc được khẳng định, trình bày ở sự vững bền của những phong tục tốt đẹp nhất. Người Đại Việt từ nghìn đời nay luôn mang trong mình đạo lý tốt đẹp, luôn có tình mến thương, sẻ chia đùm bọc, kết đoàn gắn bó một lòng, có tình tương thân tương ái “Chị ngã em nâng”, “Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ”. Dù quân thù có ra sức đồng hóa, hủy diệt, phủ nhận thì người Việt Nam vẫn khẳng định được thế đứng của mình, khẳng được vẻ đẹp bản sắc văn hóa dân tộc.

Tác phẩm cùng với việc khẳng định truyền thống yêu nước, truyền thống văn hóa của dân tộc, Nguyễn Trãi đã khẳng định nhân tức là mến thương con người, là mưu cầu cho hạnh phúc muôn dân.

Mở đầu Bình Ngô đại cáo Nguyễn Trãi viết:

Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,

Quân điếu phạt trước lo trừ bạo.

Chỗ dựa trong tư tưởng của Nguyễn Trãi ở đây là dùng lời lẽ của thánh hiền, dùng luận đề của nho giáo “Hàm mưu việc lớn phải lấy nhân nghĩa làm gốc, nên công to phải lấy nhân nghĩa làm đầu”. Nhân tức là “Trên thuận theo lòng hiếu sinh của trời, dưới cứu thoát nhân dân từ trong nước sôi lửa bỏng”. Tương tự nhân nghĩa chính là thương dân, là mong muốn cho dân được lợi cuộc sống thái hoà. Cho nên “Đánh kẻ có tội, cứu vớt nhân dân là thánh nhân làm việc đại nghĩa”. Theo quan niệm đạo lý của Khổng Tử, Mạnh Tử thì việc triều đại nhà Minh dấy binh xâm lược nước ta, hòng thôn tính huỷ diệt Đại Việt chính là hành động bạo ngược, trái ngược với đạo lý, với ý trời lòng dân. Với một triều đại tôn sùng Nho giáo, hay nói cách khác là luôn mở miêng rêu rao đạo lý thì việc đi trái lại thánh hiền là hành động sai trái, là tội ác tày trời. Bằng tấm lòng yêu nước sục sôi, thương muôn dân phải sống trong cảnh dầu sôi lửa bỏng, Nguyễn Trãi đã vạch trần lên án, tố cáo khuôn mặt giả nhân giả nghĩa, vạch trần luận điệu bịp bợm “Phù Trần diệt Hồ” của giặc Minh:

Nướng thứ dân trên ngọn lửa hung tàn

Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ

Dối trời lừa dân đủ muôn nghìn kế

Gây binh kết oán trải hai mươi năm

Bại nhân nghĩa nát cả đất trời.

(Bình Ngô đại cáo)

Hành động của quân thù ở đây là hành động diệt chủng. Còn có người nào nhưng chúng ko hiếp đáp man di tàn khốc? Còn có người nào nhưng chúng ko bóc lột tới tận xương tủy. Tình mến thương nhân dân hòa quyện với lòng căm thù giặc thâm thúy, Nguyễn Trãi đã dùng những lời văn thống thiết, những hình ảnh cụ thể trong đời sống thực của nhân dân để nói lên nỗi khổ cực của nhân dân, cũng như tội ác tàn bạo của quân thù. Đọc Bình Ngô đại cáo, ta thấy hiện lên hình ảnh những người dân vô tội ko còn tuyến đường sống. “Người bị ép xuống biển”, “Kẻ bị đẩy rừng sâu” và trước mắt họ là cá mập thuồng luồng, là hùm beo sói dữ. Tội ác của quân thù vừa tàn bạo, vừa rộng khắp.

Tàn hại cả giống côn trùng cây cối

Nheo nhóc thay kẻ goá bụa khốn cùng.

Ngay cả những kẻ “Góa bụa khốn cùng” cho tới giống “côn trùng cây cối” củng khó thoát khỏi manh vuốt quân thù. Những kẻ tự xưng là có nền văn hiến, những kẻ tự cho mình thông hiểu đạo lý thánh hiền thực chất chỉ là loài quỷ dữ uống máu người ko tanh.

Thằng há mồm đứa nhe răng

Máu mỡ no nê chưa chán

Tội ác của giặc Minh chất cao hơn núi, chúng tham lam vô độ, tàn bạo vô cùng, chúng đã dùng “Muôn nghìn kế”, “Dối trời lừa dân” tội ác đấy “Bại nhân nghĩa nát cả đất trời”. Nguyễn Trãi đã chỉ thẳng vào mặt quân thù, kết thúc bản cáo trạng bằng lời kết tội sắt đá.

Độc ác thay! Trúc Nam Sơn ko ghi hết tội

Dơ bẩn thay! Nước Đông Hải ko rửa sạch mùi.

Lẽ nào trời đất dung thứ

Người nào bảo thần dân chịu được.

Đây chính là vấn đề lớn đặt ra cho cả dân tộc, cho lịch sử. Bởi tội ác của quân thù là vô hạn, cái bạo ngược của chúng là vô cùng, tội ác đấy trời ko dung, đất ko tha. Theo ý kiến của thánh nhân, người quân tử phải làm nên đại nghĩa, phải cứu muôn dân thoát khỏi cảnh lầm than. Nguyễn Trãi đã đứng trên lập trường nhân nghĩa xé tan bức màn gian trá “Nhân họ Hồ chính sự phiền toái” nhà Minh lợi dụng chiêu bài “nhân nghĩa”, “Điếu dân phạt tội” để làm việc bạo tàn, để xâm lấn, bóc lột, giết mổ chóc. Nhân nghĩa nhưng như thế ư? Đó chỉ là sự gian trá, là chiêu bài của bọn “hung tàn”. Hành động của quân “cuồng Minh” là hành động diệt chủng, luận điệu “phù Trần diệt Hồ” chỉ là sự giả dối và tất cả những hành động bạo ngược của quân thù đã tự phơi bày khuôn mặt giả nhân giả nghĩa. Đứng trên lập trường nhân nghĩa Nguyễn Trãi đã vạch trần tội ác “bại nhận nghĩa nát cả đất trời”. Và đứng trên lập trường chính nghĩa, Nguyễn Trãi khẳng định cuộc kháng chiến chống quân Minh là trận chiến tranh chính nghĩa, vì độc lập dân tộc, vì hạnh phúc nhân dân. Người dân Đại Việt vốn yêu chuộng hòa bình, coi trọng tình hòa hảo các nước lân bang nhưng quân thù đã ngang nhiên xâm lấn, đã có những hành động bạo ngược khôn xiết. Vì thế chúng ta phải đứng lên.

Đem đại nghĩa để thắng hung tàn

Lấy chí nhân để thay hung bạo.

Đứng trên lập trường nhân nghĩa Nguyễn Trãi đã vạch trần tội ác của quân thù, cũng trên lập trường đấy, Nguyễn Trãi đã khẳng định nhân tức là yêu nước thương dân. Nhân tức là “An dân”, Muôn dân yên thì phải xoá sổ quân thù, bảo vệ cuộc sống hạnh phúc cho muôn dân, bởi vậy trận chiến tranh chống giặc Minh là trận chiến tranh chính nghĩa xoá sổ bạo tàn.

Trong xã hội phương Đông, nhân tức là phạm trù cơ bản của đạo đức học. Theo Khổng Tử “Nhân” là quan hệ vua tôi, cha con, vợ chồng, anh em, bè bạn; “Nghĩa” trách nhiệm đạo đức trong năm mối quan hệ đó. Trong đó quan hệ vua tôi là quan hệ trung tâm và yêu cầu mọi người phải trung thành tuyệt đối với đạo lý đấy. Dân tộc ta ko thừa nhận một cách tuyệt đối những điều đấy, và theo Nguyễn Trãi nhân tức là thương dân, yêu dân, giúp dân trừ bạo. Tình bằng hữu, mối quan hệ lân bang giữa nước lớn và nước nhỏ là điều đáng coi trọng, nhưng lúc xâm hại tới hạnh phúc của muôn dân thì kẻ quân tử cũng trở thành “hung bạo”. Kể cả vị hoàng đế nhà Minh, một kẻ được xem là con trời nhưng lúc cầm quân xâm lược Đại Việt, gây ra những hành động bạo tàn thì cũng trở thành kẻ tiểu nhân và cũng bị Nguyễn Trãi chỉ thẳng tay vào mặt “Thằng nhãi nhép Tuyên Đức động binh ko ngừng”. Qua đây ta có thể khẳng định tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo chính là yêu nước, thương dân, là đạo lý làm người. Nguyễn Trãi đã đấu tranh, đã khẳng định sự tồn tại của Đại Việt, đã mạnh mẽ khẳng định sự ngang hàng của Đại Việt với các triều đại Trung Quốc. Ko còn quan hệ Thiên tử – Chư hầu nhưng là sự đồng đẳng. Và một lúc thiên tử làm điều bạo ngược thì Đại Việt sẵn sàng đứng lên để bảo vệ độc lập dân tộc. Trận đấu tranh chống quân giặc Minh là trận chiến tranh vì đại nghĩa, trận chiến tranh vượt qua cương thường của Nho giáo truyền thống.

Điều đáng chú ý trong tư tưởng yêu nước của Nguyễn Trãi ở Bình Ngô đại cáo là phương sách cứu nước. Nói về nguyên nhân thất bại của nhà Hồ, Nguyễn Trãi viết:

Nhân họ Hồ chính sự phiền toái

Để trong nước lòng dân oán hờn.

Qua đây ta có thể thấy được nhà Hồ mất vương quyền chính là vì ko được lòng dân, đi trái lại quyền lợi của nhân dân, để nhân dân oán hờn. Từ bài học đấy và cũng xuất phát từ tư tưởng lấy dân làm gốc, thấy được sức mạnh của dân là sức mạnh dời non lấp biển, ý dân là ý trời. Nguyễn Trãi đã chủ trương cứu nước bằng sức mạnh của dân và cứu nước cũng là cứu dân thoát khỏi ách hung bạo. Ngọn cờ khởi nghĩa Lam Sơn đã phất lên trên cơ sở đường lối đấy. “yêu nước là thương dân, để cứu nước phải dựa vào dân, và cứu nước là để cứu dân, đem lại thái hoà cho dân, cho mọi người” (Phạm Văn Đồng “Nguyễn Trãi – Người người hùng dân tộc”).

Vì nhân nghĩa nhưng Lê lợi, Nguyễn Trãi đã “đau lòng nhức óc”, “Nếm mật nằm gai”, “Căm giặc nước thề ko cùng sống”, dựng ngọn cờ thu phục nhân tâm.

Nhân dân bốn cõi một nhà

Dựng cần trúc ngọn cờ phơi phới

Tướng sỹ một lòng phụ tử

Hòa nước sông chén rượu ngọt ngào.

Trong Bình Ngô đại cáo Nguyễn Trãi đã khẳng định vai trò của nhân dân, đặc thù của những người gọi bằng “manh lệ”. Đây là một sự tăng trưởng vượt trội so với tư tưởng yêu nước của thời đại Lý – Trần. Trong Hịch tướng sỹ Trần Quốc Tuấn ko phải ko biết biết vai trò của nhân dân, nhưng chỉ mới nghĩ tới “Khoan dân” làm kế sâu rễ bền gốc, chưa thấy được sức mạnh vai trò của nhân dân và quyền lợi được lợi cũng chỉ dành cho Vương hầu, Tướng sỹ. Trong lúc đó ta có thể thấy rõ ở tất cả các trận chiến tranh chống xâm lược, xét cho tới cùng yếu tố quyết định làm nên thắng lợi chính là nhân dân. Tới với Nguyễn Trãi, ta thấy ức Trai ko chỉ nghĩ tới dân nhưng còn thấy được sức mạnh của nhân dân. Vì nước, vì dân ông luôn băn khoăn thao thức. Trong trái tim cuồn cuộn mến thương, Nguyễn Trãi luôn dành cho dân những tình cảm thiết tha nhất. Những lời văn thống thiết như máu cuộn trong tim, nỗi xót thương nhân dân sống trong cảnh lầm than cùng cực, những lời kết tội sắt đá của Nguyễn Trãi trước kẻ thù-những kẻ gây bao điều bạo ngược cho dân là minh chứng cho tình mến thương nồng nàn thâm thúy của ông. Cứu nước là cứu dân, muốn phất cao ngọn cờ nhân tức là phải dựa vào dân nhưng cứu nước là tư tưởng nhưng Nguyễn Trãi đã trình bày trong Bình Ngô đại cáo. Trong suốt bốn nghìn năm lịch sử ông cha ta đã biết phát huy sức mạnh của nhân dân, xem đó là cơ sở làm nên thắng lợi, là một việc rất cơ bản trong tư tưởng yêu nước, là đường lối chính trị đứng đắn hợp mọi thời, mọi đời. Phát huy sức mạnh của nhân dân, kết đoàn một lòng từ trên xuống dưới chính là yếu tố tạo nên thắng lợi trong các trận chiến tranh chống giặc ngoại xâm.

Tư tưởng yêu nước trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo ko chỉ là ở chỗ phát động trận chiến tranh hợp thời, hợp quy luật, biết phát huy sức mạnh như vũ bão của quần chúng nhân dân nhưng còn là ở chỗ biết ngừng trận chiến tranh đúng lúc kịp thời. Như Nguyễn Trãi đã từng khẳng định “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân” lý do “Trừ bạo” là để “An dân”; ”Điếu phạt” là để muôn dân được sống trong hòa bình. Thì nay trận chiến tranh ngừng lại cũng chính là để “An dân”. Vì thương dân nhưng “Đánh kẻ có tội” lúc mục tiêu đã đạt ta phải để “dân nghỉ sức”.

Tướng giặc bị tù tội như hổ đói vẫy đuôi xin cứu mạng

Thần Vũ chẳng giết mổ hại, thể lòng trời ta mở đường hiếu sinh.

Họ đã tham sống sống sợ chết nhưng hòa hiếu thực lòng

Ta lấy toàn dân là hơn nhân dân nghỉ sức.

Với thực chất “Chí nhân đại nghĩa” ta đã kết thúc trận chiến tranh với tấm lòng nhân ái rộng lớn. Người Việt có câu: “Đánh kẻ chạy đi, ko đánh người chạy lại”, tính mệnh của con người rất đáng quý, dù họ là người dân Việt Nam hay Trung Quốc, vì  thế “Thần Vũ chẳng giết mổ hại”, “mở đường hiếu sinh” đã trình bày  lượng khoan hồng cao cả. Rõ ràng sợi dây nhân tức là mục tiêu khởi sự và cũng là cái đích cuối cùng. Tư tưởng nhân nghĩa cũng chính là tư tưởng hòa bình. Đây cũng chính là sự khẳng định thực chất “Chí nhân thay hung bạo”. Tư tưởng đấy đã khẳng định vẻ đẹp nhân nghĩa của người Việt Nam từ xưa tới nay, vẻ đẹp của một dân tộc yêu chuộng hòa bình, căm ghét chiến tranh. Mục tiêu đánh lại quân thù “Diệt hung tàn” của chúng ta cũng chỉ vì yêu dân, yêu nước nhưng thôi.

Nhân nghĩa theo Nguyễn Trãi là yêu nước, cứu nước, cứu dân, chống giặc ngoại xâm, xoá sổ bạo tàn vì độc lập của nước, vì hạnh phúc của dân. Hiểu chữ nhân và nghĩa như thế thì Khổng Tử, Mạnh Tử và toàn thể Nho giáo chưa bao giờ hiểu rõ. Nguyễn Trãi – một con người “đầu đội trời, chân đạp đất” – một nhà tư tưởng của thời đại đánh giặc “cuồng Minh”, đã vượt qua được những hạn chế của Nho giáo truyền thống, vượt xa trên hành trình tư tưởng yêu nước của mình. Tư tưởng đấy, trí tuệ đấy đã kết tinh lại để Bình ngô đại cáo trở thành “Thiên cổ hùng văn”.

Bình Ngô đại cáo là tấm gương soi của dân tộc Việt Nam, của con người Việt Nam. Là tiếng vọng của nghìn xưa và mãi mãi về sau. Bình ngô đại cáo khẳng định vẻ đẹp của con người Việt Nam, những con người đã sống, đang sống và sẽ sống như thế. Từ nghìn xưa, hôm nay và tương lai, chúng ta luôn tự hào về lối sống, bản sắc của dân tộc. Tình kết đoàn mến thương, đùm bọc, gắn bó sẻ chia giữa con người với con người mãi mãi vững chắc. Tư tưởng yêu nước của ông cha ta, sự kế thừa và phát huy tư tưởng đấy của Hồ Chí Minh là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình tăng trưởng của lịch sử dân tộc.

Phát huy và kế thừa tư tưởng “Đem đại nghĩa để thắng hung tàn”, suốt bốn nghìn năm văn hiến, người Việt Nam đã khẳng định được sức mạnh của mình. Dù thời đại thay đổi, phẩm chất đạo đức của con người Việt Nam vẫn ko hề thay đổi. Người Việt Nam vẫn một lòng yêu nước thương dân, lấy hạnh phúc của nhân dân làm lẽ sống, phấn đấu cho một xã hội hưng vượng, công bình, hạnh phúc, văn minh.

Tư tưởng nhân nghĩa trong Đại cáo bình Ngô – Mẫu 2:

Nghe hồn Nguyễn Trãi phiêu diêu

Tiếng gươm khua, tiếng thơ kêu xé lòng

(Tố Hữu)

Tuy ra đời gần sáu trăm năm, nhưng tới bây giờ và muôn thuở sau nữa, Bình Ngô đại cáo và những tác phẩm khác của Nguyễn Trãi mãi mãi đi sâu vào lòng người. Tư tưởng “nhân nghĩa” trong thơ văn Nguyễn Trãi thấm sâu, ngay lúc mở đầu Bình Ngô đại cáo ông viết:

“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,

Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”

Vậy nhân tức là gì? Nho giáo cho rằng: Nhân tức là quan hệ tốt đẹp giữa người với người trong số đông. Khái niệm này mang nội hàm rất đẹp, rất tiến bộ và cao cả. Nguyễn Trãi đã khẳng định: Điều chủ yếu của nhân tức là phải giữ “yên dân’’. Vì thương yêu dân, muốn cho dân được yên ổn làm ăn nên phải “trừ bạo” là từ những kẻ sách nhiễu dân.

Từ quan hệ xử sự mang tính cách tư nhân, Nguyễn Trãi đã nâng lên thành tư tưởng xã hội. một nhiệm vụ cụ thể, nói như Đinh Gia Khánh thì “tư tưởng nhân nghĩa này ko mơ hồ, nó gắn chặt với chủ nghĩa yêu nước”. Chính vì “nhân nghĩa”, vì thương dân nên Nguyễn Trãi xem những hành động man rợ của quân Minh hành tội dân như đốt lửa thiêu sống, đào hố để chôn sống những người dân vô tội là những việc phi nhân nghĩa, là bạo ngược, do đó chúng phải bị trừng trị. Tương tự có tức là “Việc nhân nghĩa”, hành động nhân nghĩa ko phải một cái gì trừu tượng, chung chung, nhưng nó bộc lộ bằng “Việc” cụ thể, là chống quân xâm lược để giữ yên lãnh thổ, xoá sổ các cuộc phản nghịch chống triều đình để xây dựng xã hội “vua sáng, tôi hiền”. Việc đấy phải được uỷ thác cho quân đội. Nguyễn Trãi ko mơ hồ về sự nghiệp giải phóng dân tộc có thể dùng đường lối thỏa hiệp cải lương để châm dứt can qua, hòa bình muôn thuở, nhưng phải có sức mạnh của lực lượng quân sự và sức mạnh của “đại nghĩa”.

“Đem đại nghĩa thắng hung tàn

Lấy chí nhân thay hung bạo”

Ko chỉ lấy nghĩa để thắng hung, ko lấy nhân thay bạo, nhưng ở đây sự đối đầu lịch sử của cuộc kháng Minh này, quân thù là “hung tàn” là “hung bạo”.

Nướng thứ dân trên ngọn lửa hung tàn

Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ

Tội ác “trời ko dung, đất ko tha” đấy của giặc Minh:

Độc ác thay trúc Nam Sơn ko ghi hết tội

Dơ bẩn thay nước Đông Hải ko rửa sạch mùi

Tội ác đấy phải bị trừng trị “Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”. Quân ở đây là nhân dân: thành đội quân “đại nghĩa – chí nhân” để chống lại quân hung bạo giặc Minh. Vậy là triết lí nhân nghĩa của Nguyễn Trãi xét tới cùng là lòng yêu nước thương nhân dân. Đó chính là chủ nghĩa yêu nước. Nó làm nền cho bản hùng ca bất hủ Cáo Binh Ngô, nó là ánh sáng kì diệu để Nguyễn Trãi nêu một ý kiến về quyền dân tộc và do đó ông đã khái niệm về non sông khá rõ ràng, hoàn chỉnh, khoa học. Trong những lời mở đầu bài cáo trang trọng, thật đĩnh đạc và tự hào.

“Như nước Đại Việt ta từ trước

Vốn xưng nền văn hiến đã lâu

Núi sông lãnh thổ đã chia

Phong tục Bắc Nam cũng khác

Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc lập

Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương”

Trải qua bao biến động lịch sử, Nguyễn Trãi nói lại cái chữ đế đầy ý thức độc lập tự chủ đấy. Nước Đại Việt có cương vực, có lịch sử. có phong tục và có văn hiến, tức là có nhân nghĩa. Nó ko cần và ko thể phụ thuộc để tồn tại. Mọi mưu toan muốn biến nó thành quận huyện, thành chư hầu sẽ phải chịu thảm họa. Lịch sử đâu đã quên:

“Lưu Cung tham công nên thất bại

Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong

Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô

Sông Bạch Đằng giết mổ tươi Ô Mã”

Thế nhưng nay bọn giặc Minh:

“Mượn tiếng điếu dân phạt tội, kì thực làm việc tàn bạo, lấn cướp non sông ta, bóc lột nhân dân ta, thuế nặng hình phiền, vơ vét của quý, dân mọn xóm làng ko được yên ổn. Nhân nghĩa nhưng lại thế ư? (Bài 8 Quân Trung từ mệnh tập). Cái thế đứng của một dân tộc có và trọng nhân nghĩa đấy sẽ bằng mọi giá cho quân thù nếm đắng cay nhưng ông cha chúng ta phải trả giá cho sự tàn bạo “lỗi đạo”, ngạo mạn, láo xược…

Sức mạnh nhân nghĩa của nhân dân ta “lấy yếu chống mạnh, lấy ít địch nhiều” đã làm nên thắng lợi.

Ngày mười tám, trận Chi Lăng, Liễu Thăng thất thế

Ngày hai mươi, trận Mã An, Liễu Thăng cụt đầu.

Ngày hăm lăm, bá tước Lương Minh chiến bại tử vong

Những trang nhật kí chiến sự trình bày một cuộc tấn công đại quy mô, mạnh mẽ, hào hùng. Thắng lợi càng gần, thế trận càng trở thành biến hóa, quân thù chưa kịp trở tay ứng phó thì đã lại:

Đánh hồi trống thứ nhất, sạch ko kình ngạc

Đánh hồi trống thứ hai, tan tác chim muông…

Mô tả cuộc tổng tấn công đại phá quân thù, có nhẽ trong lịch sử văn học Việt Nam chưa bao giờ có những trang hào hùng sáng chói như thế. Đội quân làm nên thắng lợi đấy, chính là đội quân đã xác định “vì nhân nghĩa nhưng đấu tranh, vì an dân nhưng trừ bạo”.

Nhân tức là sức mạnh để thắng lợi. “Chí nhân, đại nghĩa” là nền tảng của chủ nghĩa nhân đạo dân tộc ta bao đời theo đuổi để tạo dựng nền văn hiến mang thực chất truyền thống của con người Việt Nam. Ở đây Nguyễn Trãi đã nêu cao chủ nghĩa nhân đạo đấy, gắn bó với nhân nghĩa nhưng chủ nghĩa yêu nước.

Coi trọng con người, quý trọng nhân dân, coi trọng tình hòa hiếu giữa các dân tộc. Chúng ta ko vì sự man rợ của giặc nhưng trả thù bằng những hành động man rợ. Có gì quý hơn sinh mạng con người? “Người ta là hoa của đất” do đó nhân nghĩa sau chiến tranh là tấm lòng, là trí tuệ để khắc phục những hậu quả, cho “Bốn phương đại dương yên bình,”… Đối với quân giặc đã bị “tù tội như hổ đói vẫy đuôi xin cứu mạng”. Chúng ta đã “chẳng giết mổ hại” nhưng cho chúng “đường hiếu sinh”. Chúng ta có cái thế để xử tội ác chiến tranh, có đủ sức để trừng trị, nhưng nhân nghĩa ko cho phép chúng ta làm điều dó lúc bọn giặc “đã tham sống sợ chết nhưng hòa hiếu thực lòng”. Chúng ta tha tội cho chúng để kết thúc can qua trong tương lai, để được “an dân” ko phải chỉ ngày một ngày hai nhưng mãi mãi nhân dân được “nghĩ sức” trong yên bình:

“Xã tắc từ đây vững chắc

Giang sơn từ đây đổi mới”

Tức là triết lí nhân nghĩa, hành động nhân nghĩa của chúng ta đã toàn thắng. Ta đã đạt mục tiêu, ko cần phải xử sự như những kẻ cuồng sát ko nhân nghĩa.

Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi trình bày ngay cả lúc động viên quân dân ta xoá sổ giặc, nhưng lại rất thông cảm với nhân dân và đấu sĩ Trung Quốc bị tàn hại bởi chiến tranh. Nguyễn Trãi từng vạch tội tướng giặc với nhân dân Trung Quốc: Chúng lại muôn cùng binh độc vũ, khiến nhân dân vô tội liền năm phải thiệt mạng ở chốn gươm đao, những kẻ lưu li phải nát gan ở nơi đồng cỏ” (Bài 28 – Quân Trung từ mệnh tập).

Bình Ngô đại cáo xét về mặt tư tưởng thì đây là tác phẩm nổi trội về chù nghĩa nhân đạo, minh chứng hùng hồn cho trận chiến thắng của nhân dân ta chống giặc Minh. Triết lí nhân nghĩa của Nguyễn Trãi tiềm tàng như mỏ quặng quý nhưng ta phải khai thác, đào sâu, nhưng nổi lên bề mặt lộ thiên của nó chính là chủ nghĩa yêu nước, là tình cảm thương dân. Vì yêu nước thương dân nhưng Nguyễn Trãi có những quan niệm tiến bộ về thực chất và mục tiêu của đội quân nhân nghĩa, về Tổ quốc và “Bốn phương đại dương yên bình”. Vì mến thương dân nhưng trong Bình Ngô đại cáo Nguyễn Trãi tố cáo tội ác quân Minh sắt đá trong trận chiến tranh vệ quốc trở thành một tác phẩm còn lại mãi với thời kì.

Đã sáu trăm năm trôi qua, Nguyễn Trãi – người người hùng dân tộc và là thi sĩ, nhà văn, tư tưởng chính trị, thực sự sống mãi trong lòng dân tộc lúc các thế hệ con cháu mang tư tưởng nhân nghĩa của Người đã làm nên bao sự tích kì diệu, bao chiến công lừng lẫy, như trong chiến tranh chống Mĩ Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp thu tư tưởng nhân nghĩa đấy nhưng đối xử nhân đạo với những tên giặc lái. Bọn chúng đã đem bom đạn tới giết mổ hại nhân dân ta tàn phá non sông ta, gây bao tang thương đau thương cho nhân dân trên mọi miền non sông, vậy nhưng lúc bắt sống chúng, ta vẫn đối xử nhân đạo cho và “khách sạn Hintơn”, và sau ngày toàn thắng 30/04/1975 trao trả lại cho phía Mĩ. Phải chăng đó là được bắt nguồn từ tư tưởng Nguyễn Trãi.

“Đem đại nghĩa thẳng hung tàn

Lấy chí nhân thay hung bạo”

Tư tưởng nhân nghĩa trong Đại cáo bình Ngô – Mẫu 3:

Năm 1407, giặc Minh xâm lược nước ta. Năm 1417, tại núi rừng Lam Sơn, Thanh Hóa, Lê Lợi phất cờ khởi nghĩa xưng là Bình Định Vương. Trải qua mười năm kháng chiến vô cùng gian lao và quả cảm, nhân dân ta quét sạch giặc Minh ra khỏi lãnh thổ. Mùa xuân năm 1482, thay lời Lê Lợi, Nguyễn Trãi thảo Bình Ngô đại cáo.

Bình Ngô đại cáo khẳng định sức mạnh nhân nghĩa, nhân dân Đại Việt căm thù lên án tội ác kinh tởm của quân “cuồng Minh”, ca tụng những chiến công oanh liệt thuở “bình Ngô”, tuyên bố non sông Đại Việt bước vào kỉ nguyên mới độc lập, thái hoà vững bền muôn thuở.

Tuy ra đời gần sáu trăm năm, nhưng tới bây giờ và muôn thuở sau nữa, Bình Ngô đại cáo và những tác phẩm khác cũa Nguyễn Trãi mãi mãi đi sâu vào lòng người. Tư tưởng “nhân nghĩa’’ trong thơ văn Nguyễn Trãi thâm sâu, ngay lúc mở đầu Bình Ngô đại cáo, ông viết:

“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân

Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”.

Việc nhân tức là gì? Nho giáo cho rằng: Nhân tức là quan hệ tốt đẹp giữa người với người trong số đông. Khái niệm này mang nội hàm rất đẹp, rất tiến bộ và cao cả. Nguyễn Trãi đã khẳng định: Điều chủ yếu của nhân tức là giữ “yên dân”. Vì thương yêu dân, muốn cho dân được yên ổn làm ăn nên phải “trừ bạo” là trừ những kẻ sách nhiễu dân.

Từ quan hệ xử sự mang tính tư nhân, Nguyễn Trãi đã nâng lên thành lí tưởng xã hội, một nhiệm vụ cụ thể, nói theo Đinh Gia Khánh thì “tư tưởng này ko mơ hồ, nó gắn chặt với chủ nghĩa yêu nước”. Chính vì “nhân nghĩa”, vì thương dân nên Nguyễn Trãi xem những hành động man rợ của quân Minh hành tội nhân dân ta như đốt lửa thiêu sống, đào hố để chôn sống dân lành vô tội là những việc phi nhân nghĩa, là bạo ngược, do đó chúng ta phải trừng trị. Tương tự có tức là “việc nhân nghĩa”, hành động nhân nghĩa ko phải một cái gì đó trừu tượng, chung chung, nhưng nó bộc lộ bằng “việc” cụ thể là chống quân xâm lược để giữ yên lãnh thổ, xoá sổ các nguồn phản động chống triều đình để xây dựng xã hội “vua sáng, tôi hiền”. Việc đấy phải được uỷ thác cho quân đội. Nguyễn Trãi ko mơ hồ về sự nghiệp giải phóng dân tộc có thể dùng đường lối thỏa hiệp yếu mềm để kết thúc can qua, hòa bình muôn thuở, nhưng phải có sức mạnh của quân sự và sức mạnh của “đại nghĩa”:

“Đem đại nghĩa để thắng hung tàn

Lấy chí nhân để thay hung bạo”.

Lấy nghĩa để thắng hung, lấy nhân thay bạo. Ở đây trong sự đối đầu lịch sử của cuộc kháng Minh này, quân thù là hung tàn và hung bạo:

“Nướng thứ dân trên ngọn lửa hung tàn

Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ”.

Tội ác “trời ko dung, đất ko tha” đấy của giặc Minh:

“Trúc Nam Sơn ko ghi hết tội

Nước Đông Hải ko rửa sạch mùi”.

Tội ác đấy phải trừng trị. “Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”. Quân ở đây là nhân dân: tập trung thành đội quân “đại nghĩa – chí nhân” để chống lại quân hung bạo giặc Minh. Vậy là, triết lí nhân nghĩa của Nguyễn Trãi xét tới cùng là lòng yêu nước thương dân. Đó chính là chủ nghĩa yêu nước. Nó làm nền cho bản hùng ca bất hủ “Cáo bình Ngô”, nó là ánh sáng kì diệu để Nguyễn Trãi nêu lên một quan điển về quyền dân tộc, và do đó ông đã khái niệm về non sông khá rõ ràng, hoàn chỉnh, khoa học trong lời mở đầu bài cáo trang trọng, thật đĩnh đạc và tự hào.

“Như nước Đại Việt ta từ trước

Vốn xưng nền văn hiến đã lâu

Núi sông lãnh thổ đã chia

Phong tục Bắc Nam cũng khác

Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc lập

Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng để một phương”.

Trải qua bao biến động của lịch sử, Nguyễn Trãi lặp lại quyền vương để đầy ý thức độc lập tự chủ đấy. Nước Đại Việt có cương vực, có lịch sử, có phong tục và nền văn hiến, tức là có nhân nghĩa. Nó ko cần và ko thể phụ thuộc để tồn tại. Mọi mưu toan muốn biến nó thành quận huyện, thành chư hầu phải chi thảm họa. Lịch sử đâu đã quên:

“Lưu Cung tham công nên thất bại

Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong

Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô

Sông Bạch Đằng giết mổ tươi Ô Mã”.

Thế nhưng nay bọn giặc Minh “mượn tiếng điếu dân phạt tội, kì thực làm việc tàn bạo, lấn cướp non sông ta, bóc lột nhân dân ta, thế nặng hình phiền, vơ vét của quý, dân mọn xóm làng ko được yên ổn”. Nhân nghĩa nhưng lại thế Lí? Thế đứng của một dân tộc trong nhân nghĩa bằng mọi giá cho quân thù nếm đắng cay nhưng ông cha chúng ta phải trả giá cho sự tàn bạo “lỗi đạo”, ngạo mạn, láo xược…

Sức mạnh nhân nghĩa của nhân dân ta “lấy yếu chống mạnh, lấy ít địch nhiều” đã làm nên thắng lợi.

“Ngày mười tám, trận Chi Lăng, Liễu Thăng thất thế

Ngày hai mươi, trận Mã An, Liễu Thăng cụt đầu.

Ngày hăm lăm, bá tước Lương Minh chiến bại tử vong.

Ngày hăm tám, thượng thư Lí Khánh cùng kế tự vẫn”.

Những trang nhật kí chiến sự trình bày một cuộc tấn công đại quy mô mạnh mẽ, hào hùng. Thắng lợi càng gần, thế trận càng trở thành biến hóa kè thù chưa kịp trở tay ứng phó thì đã lại:

“Đánh một trận, sạch ko kình ngạc

 Đánh hai trận, tan tác chim muông”.

Mô tả cuộc tổng chiến công đại phá quân thù, có nhẽ trong lịch sử văn học Việt Nam chưa bao giờ có những trang hào hùng sáng chói như thế. Đội quân làm nên thắng lợi đấy, chính là đội quân đã xác định “vì nhân nghĩa nhưng đấu tranh, vì an dân nhưng trừ bạo”.

Nhân tức là sức mạnh để thắng lợi. “Chí nhân, đại nghĩa” là nền tảng của chủ nghĩa nhân đạo nhưng dân tộc ta bao đời theo đuổi để tạo dựng nền văn hiến mang thực chất truyền thống của con người Việt Nam. Ở đây, Nguyễn Trãi đã nêu cao chủ nghĩa nhân đạo đấy, gắn nó với nhân tức là chủ nghĩa yêu nước.

Coi trọng con người, quý trọng nhân dân, coi trọng tình hòa hiếu giữa các dân tộc nên chúng ta đã đặt nhân nghĩa lên trên tất cả. Có gì quý hơn sinh mạng con người? “Người, ta là hoa của đất” do đó nhân nghĩa sau chiến tranh là tấm lòng, là trí tuệ để khắc phục những hậu quả, cho “bốn phương đại dương yên bình”… đối với quân giặc đã bị “tù tội như hổ đói vẫy đuôi xin cứu mạng”, chúng ta đã “chẳng giết mổ hại” nhưng cho chúng “đường hiếu sinh”. Chúng ta có cái thế để “xử tội ác chiến tranh, có đủ sức để trừng trị, nhưng nhân nghĩa ko cho phép chúng ta làm điều đó lúc bọn giặc đã tham sống sợ chết nhưng hòa hiếu thực lòng”. Chúng ta tha tội cho chúng để kết thúc can qua trong tương lai, để được “an dân” ko phải chỉ ngày một ngày hai nhưng mãi mãi dân ta được “nghỉ sức” trong yên bình:

“Xã tắc từ đây vững chắc

Giang sơn từ đây đổi mới”.

Tức là triết lí nhân nghĩa, hành động nhân nghĩa của chúng ta đã toàn thắng. Ta đã đạt mục tiêu, ko cần phải xử sự như những kẻ cuồng sát ko nhân nghĩa.

Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi trình bày ngay cả lúc động viên nhân dân ta xoá sổ giặc, nhưng lại rất thông cảm với nhân dân và đấu sĩ Trung Quốc bị tàn hại bởi chiến tranh. Nguyễn Trãi từng vạch tội tướng giặc với nhân dân Trung Quốc: chúng lại muốn cùng binh độc vũ, khiến nhân dân vô tội liền năm phải thiệt mạng ở chốn gươm đao, những kẻ lưu li phải nát gan ở nơi chốn đồng cỏ” (Bài 28 – Quân Trung từ mệnh tập).

Bình Ngô đại cáo xét về mặt tư tưởng là tác phẩm nổi trội về chủ nghĩa nhân đạo, chứng minh hùng hồn cho trận chiến thắng của nhân dân ta chống giặc Minh. Triết lí nhân nghĩa của Nguyễn Trãi tiềm tàng như mỏ quặng quý nhưng ta phải khai thác đào sâu, nhưng nổi lên bề mặt lộ thiên của nó chính là chủ nghĩa yêu nước, là tình cảm thương dân. Vì yêu nước thương dân nhưng Nguyễn Trãi có tư tưởng tiến bộ về thực chất và mục tiêu của đội quân nhân nghĩa, về Tổ quốc và ước vọng “bốn phương đại dương yên bình”. Vì mến thương nhân dân trong Bình Ngô đại cáo, Nguyễn Trãi tố cáo tội ác quân Minh sắt đá như thế, mô tả những trang hào hùng của quân dân ta trong trận chiến tranh vệ quốc. Bình Ngô đại cáo trở thành một tác phẩm còn lại mãi với thời kì.

Đã sáu trăm năm trôi qua, Nguyễn Trãi – người người hùng dân tộc và là thi sĩ, nhà văn, nhà tư tưởng chính trị, thực sự sống mãi trong lòng dân tộc lúc các thế hệ con cháu mang tư tưởng nhân nghĩa của Người đã làm nên bao kì tích, bao thắng lợi lừng lẫy, như trong chiến tranh chống Mỹ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp thu tư tưởng nhân nghĩa đấy nhưng đối xử nhân đạo với những phi công Mỹ ngụy. Họ đã đem bom đạn tới giết mổ hại nhân dân ta trên mọi miền non sông, tàn phá non sông ta, gây bao đau thương tang thương cho nhân dân ta. Vậy nhưng lúc bắt sống những kẻ đấy, ta vẫn đối xử nhân đạo và sau ngày toàn thắng 30-4-1975 trao trả lại cho Mỹ. Phải chăng đó là được nguồn từ tư tưởng Nguyễn Trãi.

“Đem đại nghĩa để thắng hung tàn

Lẩy chí nhân để thay hung bạo”.

Bình Ngô đại cáo vừa là một bản tổng kết cuộc kháng chiến mười năm chống giặc Minh vừa là lời tuyên ngôn độc lập, hòa bình. Đồng thời là áng “thiên cổ hùng văn” khẳng định sức mạnh nhân nghĩa Đại Việt.

Tư tưởng nhân nghĩa trong Đại cáo bình Ngô – Mẫu 4:

Tư tưởng nhân nghĩa đã được khẳng định ngay từ đầu tác phẩm. Nguyễn Trãi đã viết tự đáy lòng ông, chứ ko chỉ như được từng nghe suông. Chính ông đã coi việc nhân nghĩa cốt ở yên dân như mục tiêu phấn đấu cao nhất của đời mình. Cả cuộc đời ông đã giành trọn cho những công việc nhân nghĩa, ta có thể coi đó là lí tưởng của ông. Một lí tưởng cao quý. Với đạo đức nho giáo ngày xưa, nhân tức là một điều nhưng con người người nào cũng phải có, và trình bày bằng cách xử sự đối đãi tốt đẹp với người khác. Ở Nguyễn Trãi, nhân nghĩa đã được nhân lên một tầm cao hơn hẳn, và mở rộng hơn nữa: đó là lo cho dân, tạo điều kiện cho dân – dân ở đây nói với nghĩa bao trùm tất cả người đời, ta có thể thấy lòng Nguyên Trãi rộng lớn và suy nghĩ của ông thật rộng lớn. Với tư cách một vị quan và trên phương diện thay lời Vua để viết lời tuyên cáo thắng lợi, Nguyễn Trãi đã khẳng định nhân tức là yên dân tức là làm cho dân được yên ổn làm ăn, ấm lo hạnh phúc trong an bình. Vì thế, quân điếu phạt trước lo trừ bạo, phải dẹp tan giặc giã hung tàn để cho yên dân. Ông thương dân và lo cho dân với tất cả tấm lòng mình, ko phải để ban ơn cho dân nhưng là đền ơn dân như ông từng nghĩ ăn lộc, đền ơn kẻ cấy cày. Đó là một suy nghĩ hết sức tiến bộ và đáng quý biết bao trong thời đại lúc bấy giờ, nhưng qua bao thời kì, tới ngày nay vẫn vô cùng trị giá.

Trong suốt toàn bài Cáo Bình Ngô, ngòi bút của Nguyễn Trãi đã tỏ rõ lòng ưu ái đối với dân. Vì thương dân, ông đã xót xa trước những thảm cảnh nhưng quân cuồng Minh thừa cơ gây họa do bọn gian tà còn bán nước cầu vinh. Chúng đã:

Nướng thứ dân trên ngọn lửa hung tàn 

Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ…

Cũng từng chứng kiến sự tan cửa nát nhà, sự man rợ của bọn cuồng Minh sát hại người vô số, nên Nguyễn Trãi đã hiểu rõ lòng thương cảm và căm giận thay lúc những người dân đang gặp cảnh chiến tranh khốc liệt. Những thứ dân, con đỏ là những người ở từng lớp khốn khổ nhất xã hội, những người chuyên đi cấy cày, đi ở, đi làm thuê xuất hiện dưới ngòi bút Nguyễn Trãi cùng tình cảm của ông. Sự quan tâm này thật ko dễ gì có được ở những người vốn làm quan lại như ông, vì thế đây là điều rất tốt đẹp của tư tưởng Nguyễn Trãi.

Càng thương dân, ông càng căm giận quân xâm lược. Đoạn kể tội giặc của ông với những hình ảnh cụ thể trong bài Cáo Bình Ngô đầy nước mắt đồng cảm thương xót cho nhân dân, cho quê hương cho cây cối núi sông, đồng thời ngùn ngụt lòng căm thù, tức giận đối với kẻ ngoại xâm và bán nước.

Bại nhân nghĩa nát cả đất trời 

Nặng thuế má sạch ko đầm núi

Người bị ép xuống biển dòng lưng mò ngọc, ngán thay cá mập thuồng luồng. 

Kẻ bị đem vào núi đãi cát tìm vàng, khốn nối rừng sâu nước độc …

Tàn hại cả giống côn trùng cây cối 

Nheo nhóc thay kẻ goá bụa khốn cùng.

Nặng nề những nỗi phu phen 

Tan tác cả nghề canh cửi.

Trước tội ác tới độ

Trúc Nam Sơn ko ghi hết tội

Nước Đông Hải ko rửa sạch mùi

Lẽ nào trời đất dung thứ,

Người nào bảo thần dân chịu được?…

Ngẫm thù lớn há đội trời chung 

Căm giặc nước thề ko cùng sống. 

Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi đã méc bảo ông rằng, đã tới lúc trừ bạo để yên dân. Tâm trạng của ông, cũng là của Lê Lợi canh cánh suốt ngày đêm nỗi lo làm sao đánh giặc, cứu dân thoát cơn nguy biến và giành lại độc lập cho giang sơn. Tư tưởng nhân nghĩa ở đây xét tới cùng là lòng yêu nước thương dân. Lòng yêu nước, thương dân lớn lao đấy đã khiến Nguyễn Trãi cũng như Lê Lợi: đau lòng nhức óc, nếm mật nằm gai suốt mười mấy năm trời. Bài Cáo toát lên một ý thức yêu nước, tự hào dân tộc lúc nhắc lại lịch sử.

Như nước Đại Việt ta từ trước

Vốn xưng nền văn hiến đã lâu…

Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần, bao đời gây nền độc lập 

Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương.

Tới lúc thắng lợi giặc Minh, một lần nữa, tư tưởng nhân nghĩa – tấm lòng thanh cao của Ức Trai càng cao vời vợi. Ông thương dân, mong muốn sớm yên bình cho quân dân nên ông đã lấy toàn dân là hơn, để nhân dân nghỉ sức. Đối với vị chủ tướng như ông, thắng lợi ko phải tất cả, nếu nhân dân cần cuộc sống no đủ thì ta cho họ, ta cũng ko nên vì lợi lộc nhưng quên đi mục tiêu lúc đầu.

Hơn thế nữa, tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi còn đối với những kẻ đã gây họa cho nước Đại Việt.Theo ông, binh đao khói lửa chỉ là chuyện cực chẳng đã, vì làm hao tổn sinh mạng, ông luôn mưu phạt tâm công, dùng áng văn chính luận có sức mạnh hơn 10 binh để tránh đổ máu nhưng thu phục được lòng người. Với quân tướng chiến bại của giặc, ông đã tha bổng và tạo điều kiện cho về nước, ko giết mổ hại: thể lòng trời, ta mở đường hiếu sinh để giữ vẹn hoà hiếu. Ta thấy Nguyễn Trãi quả là một con người nhân nghĩa, với tấm lòng nhân hậu, nhân ái và thanh cao tuyệt vời!

Trong tác phẩm Cáo Bình Ngô của Nguyễn Trãi, tử tưởng nhân nghĩa dường như hoà quyện trong từng lời từng ý, toả ra dưới ngòi bút sắc bén của ông. Nguyễn Trãi đã là một thi sĩ tư tưởng lớn biết chọn cho mình lí tưởng xinh tươi và cao quý tương tự. Ông đã nguyện dành hết tất cả tài đức, khả năng của mình cho việc nhân nghĩa, để trợ dân. Vì thế, sau lúc về ở ẩn, lúc vua mời ra làm quan, ông đã sẵn sàng ra ngay ko nể nang.

Tâm hồn Nguyễn Trãi đong đầy nhân nghĩa, rất thanh cao và trong sáng, có thể coi như một viên ngọc quý. Tên tuổi ông là một dấu son lớn trong trang sử danh nhân Việt Nam. Tư tưởng nhân nghĩa của ông vượt thời kì – qua bao thế kỉ, bao triều đại, và vượt cả ko gian – vang lừng trên toàn cầu, ý nghĩa rộng lớn ko biên giới của lòng nhân nghĩa đấy để trở thành một tư tưởng lớn lao của nhân loại!

Chúng ta kính trọng Nguyễn Trãi với tư tưởng nhân nghĩa quý báu đã góp phần lớn lao cho lịch sử dân tộc, lại càng thương thay cho cuộc đời lắm trái ngang, oan khúc của ông. Nguyên nhân cũng chính vì những kẻ xấu ko chịu nổi tư tưởng của ông quá tiến bộ, con người ông quá trong sạch và tốt đẹp, vì sự trung thực của một con người nhân nghĩa – Nguyễn Trãi. Nguyễn Trãi đã được mọi người đời sau thương yêu kính trọng vì tư tưởng và hành động (rất nhân nghĩa) của ông. Chúng ta tin rằng, chúng ta sẽ thực hiện được những điều có ích cho dân, cho nước,như nguyễn Trãi – tổ tiên chúng ta đã từng theo đuổi – và sẽ có nhiều tấm gương sáng noi theo ông – ngôi sao khuê sáng mãi trên bầu trời Đại Việt.

Trên đây là tuyển chọn 4 bài văn mẫu hay nhất phân tích tư tưởng nhân nghĩa của Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi). Truy cập kho tài liệu Văn mẫu lớp 10 để cập nhật thêm nhiều bài văn hay khác giúp bạn rèn luyện kỹ năng làm văn, sẵn sàng tốt cho các bài thi và rà soát môn Văn. Chúc các bạn học tốt !

[Văn mẫu 10] Tuyển chọn những bài văn hay phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi.

Đăng bởi: https://chinphu.vn/

Phân mục: Giáo dục


Xem thêm chi tiết: Phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo

Phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo

Hình Ảnh về: Phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo

Video về: Phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo

Wiki về Phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo

Phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo -

   Tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo – Gợi ý cách làm, lập dàn ý cụ thể và tham khảo một số mẫu bài phân tích hay về tư tưởng nhân nghĩa trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi.

Cùng tham khảo ngay…

Hướng dẫn phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo

1. Phân tích đề

– Yêu cầu của đề bài: phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo.

Bạn đang xem: Phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo

– Phạm vi tư liệu, dẫn chứng : từ ngữ, cụ thể, hình ảnh tiêu biểu trong văn bản bài thơ Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi.

– Phương pháp lập luận chính : phân tích, cảm nhận.

2. Hệ thống luận điểm

Luận điểm 1: Quan niệm về tư tưởng nhân nghĩa

Luận điểm 2: Sự trình bày của tư tưởng nhân nghĩa trong Đại cáo bình Ngô

+ Nhân nghĩa gắn với sự khẳng định chủ quyền, độc lập dân tộc.

+ Nhân nghĩa trình bày ở sự thông cảm, san sẻ với nỗi thống khổ của người dân mất nước.

+ Nhân tức là nền tảng sức mạnh để thắng lợi quân thù.

+ Nhân nghĩa trình bày ở ý thức chuộng hòa bình, ý thức nhân đạo của dân tộc.

3. Sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo

4. Lập dàn ý

a) Mở bài

– Giới thiệu tác giả Nguyễn Trãi và vị trí tác phẩm Đại cáo bình Ngô trong nền văn học.

– Nói chung về tư tưởng nhân nghĩa: Là tư tưởng quan trọng chủ đạo trong bài. Tư tưởng này mang tính nhân văn và có trị giá nhân đạo thâm thúy.

b) Thân bài

* Quan niệm về tư tưởng nhân nghĩa

– Tư tưởng nhân nghĩa xuất phát từ quan niệm Nho giáo: là mối quan hệ giữa người với người dựa trên cơ sở của tình thương và đạo lí.

– Tư tưởng nhân nghĩa trong quan niệm của Nguyễn Trãi: Sàng lọc những hạt nhân cơ bản nhất, tích cực nhất của của Nho giáo để đem lại một nội dung mới đó là:

+ Yên dân: Làm cho cuộc sống nhân dân yên ổn, no đủ, hạnh phúc.

+ Trừ bạo: Vì nhân nhưng dám đứng lên diệt trừ bạo tàn, giặc xâm lược.

→ Đó là tư tưởng rất tiến bộ, tích cực và thích hợp với ý thức của thời đại

* Sự trình bày của tư tưởng nhân nghĩa trong Đại cáo bình Ngô.

– Nhân nghĩa gắn với sự khẳng định chủ quyền, độc lập dân tộc.

Đứng trên lập trường nhân nghĩa, Nguyễn Trãi đã khẳng định chủ quyền dân tộc bằng một loạt dẫn chứng đầy thuyết phục:

+ Nền văn hiến lâu đời

+ Lãnh thổ, lãnh thổ được phân chia rõ ràng, cụ thể

+ Phong tục tập quán phong phú, đặm đà bản sắc dân tộc

+ Có các triều đại lịch sử sánh ngang với các triều đại Trung Hoa.

-> Khẳng định độc lập dân tộc là chân lí, sự thực hiển nhiên nhưng ko người nào có thể chối cãi, trình bày niềm tự hào, tự trọng dân tộc.

=> Đây là tiền đề cơ sở của tư tưởng nhân nghĩa bởi chỉ lúc ta xác lập được chủ quyền dân tộc thì mới có những lí lẽ để thực thi những hành động “nhân nghĩa”.

– Nhân nghĩa trình bày ở sự thông cảm, san sẻ với nỗi thống khổ của người dân mất nước.

Đứng trên lập trường nhân văn, tác giả liệt kê hàng loạt những tội ác man di của giặc Minh với nhân dân ta:

+ Khủng bố, sát hại người dân vô tội: Nướng thứ dân, vùi con đỏ,…

+ Bóc lột thuế khóa, vơ vét tài nguyên, sản vật: nặng thuế khóa, nơi nơi cạm đất…

+ Phá hoại môi trường, sự sống: tàn hại giống côn trùng, cây cối,…

+ Bóc lột sức lao động: Bị ép xuống biển mò ngọc, người bị đem vào núi đãi cát tìm vàng,…

+ Phá hoại sản xuất: Tan tác cả nghề canh cửi,…

-> Nỗi căm thù, uất hận của nhân dân ta trước tội ác của giặc

=> Niềm thông cảm, xót xa, san sẻ với nỗi thống khổ nhưng nhân dân ta phải chịu đựng.

– Nhân tức là nền tảng sức mạnh để thắng lợi quân thù.

+ Trận đấu của ta lúc đầu gặp vô vàn khó khăn: Lương hết mấy tuần, quân ko một đội

+ Nhưng nghĩa quân biết dựa vào sức dân, được nhân dân nhất trí, ủng hộ đã phản công giành được thắng lợi to lớn:

  • Những thắng lợi lúc đầu đã tạo thanh thế cho nghĩa quân, trở thành nỗi khiếp đảm của quân thù
  • Nghĩa quân liên tục giành thắng lợi xoá sổ giặc ở các thành chúng chiếm đóng, xoá sổ cả viện binh của giặc.

=> Tư tưởng nhân nghĩa với những hành động nhân nghĩa đã khiến quân và dân có sự kết đoàn, đồng lòng tạo thành sức mạnh to lớn xoá sổ quân thù bởi tất cả mọi người đều cùng chung một mục tiêu đấu tranh.

– Nhân nghĩa trình bày ở ý thức chuộng hòa bình, ý thức nhân đạo của dân tộc.

+ Sau lúc xoá sổ viện binh, quân ta đã thực thi chính sách nhân nghĩa

  • Ko đuổi cùng giết mổ tận, mở đường hiếu sinh.
  • Cấp thuyền, phát ngựa cho họ trở về.

+ Để quân ta ngơi nghỉ, dưỡng sức.

-> Đây là cách xử sự vừa nhân đạo, vừa khôn khéo của nghĩa quân Lam Sơn, khẳng định tính chất chính nghĩa trận chiến của ta, trình bày truyền thống nhân đạo, nhân văn, chuộng hòa bình của dân tộc Đại Việt

=> Trình bày tầm nhìn xa trông rộng để duy trì quan hệ ngoại giao sau chiến tranh của dân tộc ta với Trung Quốc.

c) Kết bài

– Nói chung, giám định lại tư tưởng nhân nghĩa của Bình Ngô đại cáo.

– Cảm nhận của em.

Sau đây, mời các em tham khảo một số bài văn mẫu phân tích tư tưởng nhân nghĩa của Bình Ngô đại cáo để mở rộng vốn từ ngữ và cách trình diễn bài văn thật thu hút.

Top 4 bài văn hay phân tích tư tưởng nhân nghĩa của Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi)

Tư tưởng nhân nghĩa trong Đại cáo bình Ngô – Mẫu 1:

Nguyễn Trãi là nhà văn hóa xuất sắc của Việt Nam trên các tư cách người hùng dân tộc, nhà văn, nhà tư tưởng, nhà chính trị, nhà ngoại giao, nhà sử học và địa lý học. Xem xét cuộc đời, tư tưởng và sự nghiệp thơ văn Nguyễn Trãi, có thể khẳng định ông đã trở thành hiện thân cho sự chuyển giao thời đại từ Phật giáo Lý – Trần sang Nho giáo, người đặt nền tảng tư tưởng văn hóa nghệ thuật cho thời đại Nho giáo thịnh trị, đặc thù trong buổi đầu còn rực sáng ánh hào quang của ý thức phục hưng dân tộc và ý nghĩa nhân văn nhân đạo cao cả.

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, Nguyễn Trãi là ngôi sao rực rỡ trên văn đàn thế kỷ XV, những tác phẩm thơ văn viết bằng chữ Hán, chữ Nôm như Ức Trai thi tập, Quốc âm thi tập hay những áng văn chính luận như Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi để lại cho nền văn học dân tộc, cho nước nhà có thể xem là những đóng góp xuất sắc, nhiều chủng loại cả về mặt nội dung tư tưởng cũng như hình thức nghệ thuật.

Ngày xưa Khổng Tử đã từng quan niệm “Thi dĩ ngôn chỉ” – Thi ca ko chỉ trình bày tình cảm con người, nhưng còn trình bày tư tưởng con người. Nguyễn Trãi ko chỉ là một thi sỹ nhưng còn là một nhà triết nhân, một nhà tư tưởng. Thi ca của Nguyễn Trãi đã phản ánh rõ tư tưởng của tác giả. Đó là tư tưởng của Nho giáo, Lão giáo, Phật giáo hòa hợp nhau mật thiết trong con người ông. Trong đó Nho giáo là xu thế nhân đạo rõ nhất trong tác phẩm Nguyễn Trãi. Tư tưởng đấy trình bày rõ ở lòng yêu nước, niềm tự hào, tự trọng về nền văn hiến của dân tộc. Trên cơ sở đó Nguyễn Trãi đã dùng nhân nghĩa làm nguyên tắc, làm lập trường chống lại quân xâm lược nhà Minh. Trong phạm vi bài viết nhỏ này chúng tôi nói đến tới một khía cạnh, tác động của tư tưởng Nho giáo trong thơ Nguyễn Trãi và đi vào một tác phẩm cụ thể – Tư tưởng nhân nghĩa trong tác phẩm “Bình Ngô đại cáo”.

Trong cuốn “Nguyễn Trãi, người người hùng của dân tộc”, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng viết “Triết lý nhân nghĩa Nguyễn Trãi cuối cùng chẳng qua là lòng yêu nước thương dân, cái nhân cái nghĩa lớn nhất là phấn đấu tới cùng chống ngoại xâm, diệt bạo tàn, vì độc lập của nước, hạnh phúc của dân”. Ta có thể khẳng định ý thức suốt một đời nhân nghĩa, suốt một đời phấn đấu ko ngừng của Ức Trai ko một bài văn bài thơ nào trình bày mức độ kết tinh như Bình Ngô đại cáo. Một tác phẩm lớn mang tầm tư tưởng lớn, một luận văn tổng kết lịch sử tư tưởng yêu nước Đại Việt, dưới hình thức một áng văn, một “Thiên cổ hùng văn”. Bình Ngô đại cáo chính là sự chung đúc những tinh hoa của tư tưởng yêu nước Việt Nam, tới Nguyễn Trãi, qua Nguyễn Trãi đã được nâng lên một tầm cao chưa từng thấy trong lịch sử tư tưởng Việt Nam trước lúc nhà yêu nước lớn lao Hồ Chí Minh gặp chủ nghĩa yêu nước Mac – Lênin. Tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo được trình bày ở lòng tự hào về ý thức dân tộc, về nền văn hiến dân tộc. Nhân tức là yêu nước thương dân, căm thù giặc, diệt bạo tàn mang lại cuộc sống hạnh phúc cho nhân dân.

Trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo, chúng ta có thể thấy Nguyễn Trãi đã nêu cao trị giá của truyền thống dựng nước và giữ nước. Tư tưởng yêu nước được trình bày trước hết ở lý luận về độc lập dân tộc, về chủ quyền quốc gia. Lý luận đó được người Việt Nam nhận thức bổ sung và tăng lên, làm phong phú thêm bằng thực tiễn dựng nước và giữ nước. Ông cha ta luôn khẳng định Việt Nam là một dân tộc có núi sông, bờ cỏi, có lịch sử, có nền văn hiến lâu đời. Đó là điều mấu chốt để khẳng định ý thức tự trọng của một dân tộc, chống lại mưu mô thôn tính, đồng hóa của Trung Quốc, khẳng định sức mạnh quật cường của dân tộc. Trong bài thơ “Thần” Nam Quốc Sơn Hà, Lý Thường Kiệt đã khẳng khái tuyên bố:

Nam Quốc sơn hà Nam đế cư,

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,

Nhữ đẵng hành khan thủ bại hư.

Nếu như trong Nam Quốc Sơn Hà, ý thức dân tộc được xác định chủ yếu trên hai yếu tố: lãnh thổ, chủ quyền, mới chỉ ngừng lại ở phân chia núi sông lãnh thổ, thì tới với Bình Ngô đại cáo Nguyễn Trãi đã khẳng định thêm ba yếu tố phong tục, văn hiến, lịch sử:

Như nước Đại Việt ta từ trước,

Vốn xưng nền văn hiến đã lâu.

Núi sông lãnh thổ đã chia,

Phong tục Bắc Nam cũng khác.

Từ Triệu, Định, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập

Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên, mỗi bên hùng cứ một phương

Tuy mạnh yếu từng lúc không giống nhau,

Song hào kiệt đời nào cũng có.

Qua đây, ta có thể thấy Nguyễn Trãi là người trước hết trong lịch sử tư tưởng Việt Nam thấy được vai trò văn hóa trong việc cấu thành dân tộc; cũng là người trước hết khẳng định sự tồn tại độc lập của nền văn hóa Đại Việt, dứt khoát tách khỏi quỹ đạo của văn hóa phương Bắc. Trong quan niệm về độc lập chủ quyền của dân tộc, Nguyễn Trãi đã ý thức được văn hiến (văn: văn học sách vở…; hiến: hiền tài hào kiệt) là yếu tố cơ bản nhất để xác định, khẳng định độc lập dân tộc, chủ quyền trọn vẹn lãnh thổ. Đây chính là điều nhưng quân thù xoành xoạch phủ định, ko thừa nhận và tìm mọi cách xóa bỏ. Sự khẳng định dứt khoát của Nguyễn Trãi về văn hóa, về con người Việt Nam trong Bình Ngô đại cáo là sự trả lời cho tư tưởng phân biệt giữa “Hoa hạ” và “Tứ di” vốn là tư tưởng phản động của các triều đại phong kiến Trung Quốc, đặc thù triều Minh – Triều đại xâm lược tàn bạo non sông ta, mưu toan hủy diệt toàn thể nền văn hóa dân tộc của ta. Nguyên tắc về nhân nghĩa phải đứng trên lập trường của chính nghĩa. Khẳng định chân lý độc lập và chủ quyền của dân tộc trong Bình Ngô đại cáo, Nguyễn Trãi đưa ra những minh chứng đầy sức thuyết phục về sức mạnh của nhân nghĩa, của chân lý, là những chứng cứ khẳng định cho sức mạnh của dân tộc ta:

Lưu Cung tham công nên thất bại

Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong

Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô

Sông Bạch Đằng giết mổ tươi Ô Mã …

Theo quan niệm tư tưởng của Nguyễn Trãi “Nhân nghĩa gắn liền với văn hóa, văn hiến, văn minh”. Chính nó tạo nên thế đứng độc lập ngang hàng với bao nhiêu triều đại phương Bắc trong quá khứ, nền văn hiến ko những được ghi lại ở “Núi sông lãnh thổ” nhưng còn ở “Phong tục Bắc Nam”. Phong tục của một dân tộc nói lên lối sống cao đẹp của dân tộc đấy. Sức mạnh của một dân tộc được khẳng định, trình bày ở sự vững bền của những phong tục tốt đẹp nhất. Người Đại Việt từ nghìn đời nay luôn mang trong mình đạo lý tốt đẹp, luôn có tình mến thương, sẻ chia đùm bọc, kết đoàn gắn bó một lòng, có tình tương thân tương ái “Chị ngã em nâng”, “Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ”. Dù quân thù có ra sức đồng hóa, hủy diệt, phủ nhận thì người Việt Nam vẫn khẳng định được thế đứng của mình, khẳng được vẻ đẹp bản sắc văn hóa dân tộc.

Tác phẩm cùng với việc khẳng định truyền thống yêu nước, truyền thống văn hóa của dân tộc, Nguyễn Trãi đã khẳng định nhân tức là mến thương con người, là mưu cầu cho hạnh phúc muôn dân.

Mở đầu Bình Ngô đại cáo Nguyễn Trãi viết:

Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,

Quân điếu phạt trước lo trừ bạo.

Chỗ dựa trong tư tưởng của Nguyễn Trãi ở đây là dùng lời lẽ của thánh hiền, dùng luận đề của nho giáo “Hàm mưu việc lớn phải lấy nhân nghĩa làm gốc, nên công to phải lấy nhân nghĩa làm đầu”. Nhân tức là “Trên thuận theo lòng hiếu sinh của trời, dưới cứu thoát nhân dân từ trong nước sôi lửa bỏng”. Tương tự nhân nghĩa chính là thương dân, là mong muốn cho dân được lợi cuộc sống thái hoà. Cho nên “Đánh kẻ có tội, cứu vớt nhân dân là thánh nhân làm việc đại nghĩa”. Theo quan niệm đạo lý của Khổng Tử, Mạnh Tử thì việc triều đại nhà Minh dấy binh xâm lược nước ta, hòng thôn tính huỷ diệt Đại Việt chính là hành động bạo ngược, trái ngược với đạo lý, với ý trời lòng dân. Với một triều đại tôn sùng Nho giáo, hay nói cách khác là luôn mở miêng rêu rao đạo lý thì việc đi trái lại thánh hiền là hành động sai trái, là tội ác tày trời. Bằng tấm lòng yêu nước sục sôi, thương muôn dân phải sống trong cảnh dầu sôi lửa bỏng, Nguyễn Trãi đã vạch trần lên án, tố cáo khuôn mặt giả nhân giả nghĩa, vạch trần luận điệu bịp bợm “Phù Trần diệt Hồ” của giặc Minh:

Nướng thứ dân trên ngọn lửa hung tàn

Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ

Dối trời lừa dân đủ muôn nghìn kế

Gây binh kết oán trải hai mươi năm

Bại nhân nghĩa nát cả đất trời.

(Bình Ngô đại cáo)

Hành động của quân thù ở đây là hành động diệt chủng. Còn có người nào nhưng chúng ko hiếp đáp man di tàn khốc? Còn có người nào nhưng chúng ko bóc lột tới tận xương tủy. Tình mến thương nhân dân hòa quyện với lòng căm thù giặc thâm thúy, Nguyễn Trãi đã dùng những lời văn thống thiết, những hình ảnh cụ thể trong đời sống thực của nhân dân để nói lên nỗi khổ cực của nhân dân, cũng như tội ác tàn bạo của quân thù. Đọc Bình Ngô đại cáo, ta thấy hiện lên hình ảnh những người dân vô tội ko còn tuyến đường sống. “Người bị ép xuống biển”, “Kẻ bị đẩy rừng sâu” và trước mắt họ là cá mập thuồng luồng, là hùm beo sói dữ. Tội ác của quân thù vừa tàn bạo, vừa rộng khắp.

Tàn hại cả giống côn trùng cây cối

Nheo nhóc thay kẻ goá bụa khốn cùng.

Ngay cả những kẻ “Góa bụa khốn cùng” cho tới giống “côn trùng cây cối” củng khó thoát khỏi manh vuốt quân thù. Những kẻ tự xưng là có nền văn hiến, những kẻ tự cho mình thông hiểu đạo lý thánh hiền thực chất chỉ là loài quỷ dữ uống máu người ko tanh.

Thằng há mồm đứa nhe răng

Máu mỡ no nê chưa chán

Tội ác của giặc Minh chất cao hơn núi, chúng tham lam vô độ, tàn bạo vô cùng, chúng đã dùng “Muôn nghìn kế”, “Dối trời lừa dân” tội ác đấy “Bại nhân nghĩa nát cả đất trời”. Nguyễn Trãi đã chỉ thẳng vào mặt quân thù, kết thúc bản cáo trạng bằng lời kết tội sắt đá.

Độc ác thay! Trúc Nam Sơn ko ghi hết tội

Dơ bẩn thay! Nước Đông Hải ko rửa sạch mùi.

Lẽ nào trời đất dung thứ

Người nào bảo thần dân chịu được.

Đây chính là vấn đề lớn đặt ra cho cả dân tộc, cho lịch sử. Bởi tội ác của quân thù là vô hạn, cái bạo ngược của chúng là vô cùng, tội ác đấy trời ko dung, đất ko tha. Theo ý kiến của thánh nhân, người quân tử phải làm nên đại nghĩa, phải cứu muôn dân thoát khỏi cảnh lầm than. Nguyễn Trãi đã đứng trên lập trường nhân nghĩa xé tan bức màn gian trá “Nhân họ Hồ chính sự phiền toái” nhà Minh lợi dụng chiêu bài “nhân nghĩa”, “Điếu dân phạt tội” để làm việc bạo tàn, để xâm lấn, bóc lột, giết mổ chóc. Nhân nghĩa nhưng như thế ư? Đó chỉ là sự gian trá, là chiêu bài của bọn “hung tàn”. Hành động của quân “cuồng Minh” là hành động diệt chủng, luận điệu “phù Trần diệt Hồ” chỉ là sự giả dối và tất cả những hành động bạo ngược của quân thù đã tự phơi bày khuôn mặt giả nhân giả nghĩa. Đứng trên lập trường nhân nghĩa Nguyễn Trãi đã vạch trần tội ác “bại nhận nghĩa nát cả đất trời”. Và đứng trên lập trường chính nghĩa, Nguyễn Trãi khẳng định cuộc kháng chiến chống quân Minh là trận chiến tranh chính nghĩa, vì độc lập dân tộc, vì hạnh phúc nhân dân. Người dân Đại Việt vốn yêu chuộng hòa bình, coi trọng tình hòa hảo các nước lân bang nhưng quân thù đã ngang nhiên xâm lấn, đã có những hành động bạo ngược khôn xiết. Vì thế chúng ta phải đứng lên.

Đem đại nghĩa để thắng hung tàn

Lấy chí nhân để thay hung bạo.

Đứng trên lập trường nhân nghĩa Nguyễn Trãi đã vạch trần tội ác của quân thù, cũng trên lập trường đấy, Nguyễn Trãi đã khẳng định nhân tức là yêu nước thương dân. Nhân tức là “An dân”, Muôn dân yên thì phải xoá sổ quân thù, bảo vệ cuộc sống hạnh phúc cho muôn dân, bởi vậy trận chiến tranh chống giặc Minh là trận chiến tranh chính nghĩa xoá sổ bạo tàn.

Trong xã hội phương Đông, nhân tức là phạm trù cơ bản của đạo đức học. Theo Khổng Tử “Nhân” là quan hệ vua tôi, cha con, vợ chồng, anh em, bè bạn; “Nghĩa” trách nhiệm đạo đức trong năm mối quan hệ đó. Trong đó quan hệ vua tôi là quan hệ trung tâm và yêu cầu mọi người phải trung thành tuyệt đối với đạo lý đấy. Dân tộc ta ko thừa nhận một cách tuyệt đối những điều đấy, và theo Nguyễn Trãi nhân tức là thương dân, yêu dân, giúp dân trừ bạo. Tình bằng hữu, mối quan hệ lân bang giữa nước lớn và nước nhỏ là điều đáng coi trọng, nhưng lúc xâm hại tới hạnh phúc của muôn dân thì kẻ quân tử cũng trở thành “hung bạo”. Kể cả vị hoàng đế nhà Minh, một kẻ được xem là con trời nhưng lúc cầm quân xâm lược Đại Việt, gây ra những hành động bạo tàn thì cũng trở thành kẻ tiểu nhân và cũng bị Nguyễn Trãi chỉ thẳng tay vào mặt “Thằng nhãi nhép Tuyên Đức động binh ko ngừng”. Qua đây ta có thể khẳng định tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo chính là yêu nước, thương dân, là đạo lý làm người. Nguyễn Trãi đã đấu tranh, đã khẳng định sự tồn tại của Đại Việt, đã mạnh mẽ khẳng định sự ngang hàng của Đại Việt với các triều đại Trung Quốc. Ko còn quan hệ Thiên tử – Chư hầu nhưng là sự đồng đẳng. Và một lúc thiên tử làm điều bạo ngược thì Đại Việt sẵn sàng đứng lên để bảo vệ độc lập dân tộc. Trận đấu tranh chống quân giặc Minh là trận chiến tranh vì đại nghĩa, trận chiến tranh vượt qua cương thường của Nho giáo truyền thống.

Điều đáng chú ý trong tư tưởng yêu nước của Nguyễn Trãi ở Bình Ngô đại cáo là phương sách cứu nước. Nói về nguyên nhân thất bại của nhà Hồ, Nguyễn Trãi viết:

Nhân họ Hồ chính sự phiền toái

Để trong nước lòng dân oán hờn.

Qua đây ta có thể thấy được nhà Hồ mất vương quyền chính là vì ko được lòng dân, đi trái lại quyền lợi của nhân dân, để nhân dân oán hờn. Từ bài học đấy và cũng xuất phát từ tư tưởng lấy dân làm gốc, thấy được sức mạnh của dân là sức mạnh dời non lấp biển, ý dân là ý trời. Nguyễn Trãi đã chủ trương cứu nước bằng sức mạnh của dân và cứu nước cũng là cứu dân thoát khỏi ách hung bạo. Ngọn cờ khởi nghĩa Lam Sơn đã phất lên trên cơ sở đường lối đấy. “yêu nước là thương dân, để cứu nước phải dựa vào dân, và cứu nước là để cứu dân, đem lại thái hoà cho dân, cho mọi người” (Phạm Văn Đồng “Nguyễn Trãi – Người người hùng dân tộc”).

Vì nhân nghĩa nhưng Lê lợi, Nguyễn Trãi đã “đau lòng nhức óc”, “Nếm mật nằm gai”, “Căm giặc nước thề ko cùng sống”, dựng ngọn cờ thu phục nhân tâm.

Nhân dân bốn cõi một nhà

Dựng cần trúc ngọn cờ phơi phới

Tướng sỹ một lòng phụ tử

Hòa nước sông chén rượu ngọt ngào.

Trong Bình Ngô đại cáo Nguyễn Trãi đã khẳng định vai trò của nhân dân, đặc thù của những người gọi bằng “manh lệ”. Đây là một sự tăng trưởng vượt trội so với tư tưởng yêu nước của thời đại Lý – Trần. Trong Hịch tướng sỹ Trần Quốc Tuấn ko phải ko biết biết vai trò của nhân dân, nhưng chỉ mới nghĩ tới “Khoan dân” làm kế sâu rễ bền gốc, chưa thấy được sức mạnh vai trò của nhân dân và quyền lợi được lợi cũng chỉ dành cho Vương hầu, Tướng sỹ. Trong lúc đó ta có thể thấy rõ ở tất cả các trận chiến tranh chống xâm lược, xét cho tới cùng yếu tố quyết định làm nên thắng lợi chính là nhân dân. Tới với Nguyễn Trãi, ta thấy ức Trai ko chỉ nghĩ tới dân nhưng còn thấy được sức mạnh của nhân dân. Vì nước, vì dân ông luôn băn khoăn thao thức. Trong trái tim cuồn cuộn mến thương, Nguyễn Trãi luôn dành cho dân những tình cảm thiết tha nhất. Những lời văn thống thiết như máu cuộn trong tim, nỗi xót thương nhân dân sống trong cảnh lầm than cùng cực, những lời kết tội sắt đá của Nguyễn Trãi trước kẻ thù-những kẻ gây bao điều bạo ngược cho dân là minh chứng cho tình mến thương nồng nàn thâm thúy của ông. Cứu nước là cứu dân, muốn phất cao ngọn cờ nhân tức là phải dựa vào dân nhưng cứu nước là tư tưởng nhưng Nguyễn Trãi đã trình bày trong Bình Ngô đại cáo. Trong suốt bốn nghìn năm lịch sử ông cha ta đã biết phát huy sức mạnh của nhân dân, xem đó là cơ sở làm nên thắng lợi, là một việc rất cơ bản trong tư tưởng yêu nước, là đường lối chính trị đứng đắn hợp mọi thời, mọi đời. Phát huy sức mạnh của nhân dân, kết đoàn một lòng từ trên xuống dưới chính là yếu tố tạo nên thắng lợi trong các trận chiến tranh chống giặc ngoại xâm.

Tư tưởng yêu nước trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo ko chỉ là ở chỗ phát động trận chiến tranh hợp thời, hợp quy luật, biết phát huy sức mạnh như vũ bão của quần chúng nhân dân nhưng còn là ở chỗ biết ngừng trận chiến tranh đúng lúc kịp thời. Như Nguyễn Trãi đã từng khẳng định “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân” lý do “Trừ bạo” là để “An dân”; ”Điếu phạt” là để muôn dân được sống trong hòa bình. Thì nay trận chiến tranh ngừng lại cũng chính là để “An dân”. Vì thương dân nhưng “Đánh kẻ có tội” lúc mục tiêu đã đạt ta phải để “dân nghỉ sức”.

Tướng giặc bị tù tội như hổ đói vẫy đuôi xin cứu mạng

Thần Vũ chẳng giết mổ hại, thể lòng trời ta mở đường hiếu sinh.

Họ đã tham sống sống sợ chết nhưng hòa hiếu thực lòng

Ta lấy toàn dân là hơn nhân dân nghỉ sức.

Với thực chất “Chí nhân đại nghĩa” ta đã kết thúc trận chiến tranh với tấm lòng nhân ái rộng lớn. Người Việt có câu: “Đánh kẻ chạy đi, ko đánh người chạy lại”, tính mệnh của con người rất đáng quý, dù họ là người dân Việt Nam hay Trung Quốc, vì  thế “Thần Vũ chẳng giết mổ hại”, “mở đường hiếu sinh” đã trình bày  lượng khoan hồng cao cả. Rõ ràng sợi dây nhân tức là mục tiêu khởi sự và cũng là cái đích cuối cùng. Tư tưởng nhân nghĩa cũng chính là tư tưởng hòa bình. Đây cũng chính là sự khẳng định thực chất “Chí nhân thay hung bạo”. Tư tưởng đấy đã khẳng định vẻ đẹp nhân nghĩa của người Việt Nam từ xưa tới nay, vẻ đẹp của một dân tộc yêu chuộng hòa bình, căm ghét chiến tranh. Mục tiêu đánh lại quân thù “Diệt hung tàn” của chúng ta cũng chỉ vì yêu dân, yêu nước nhưng thôi.

Nhân nghĩa theo Nguyễn Trãi là yêu nước, cứu nước, cứu dân, chống giặc ngoại xâm, xoá sổ bạo tàn vì độc lập của nước, vì hạnh phúc của dân. Hiểu chữ nhân và nghĩa như thế thì Khổng Tử, Mạnh Tử và toàn thể Nho giáo chưa bao giờ hiểu rõ. Nguyễn Trãi – một con người “đầu đội trời, chân đạp đất” – một nhà tư tưởng của thời đại đánh giặc “cuồng Minh”, đã vượt qua được những hạn chế của Nho giáo truyền thống, vượt xa trên hành trình tư tưởng yêu nước của mình. Tư tưởng đấy, trí tuệ đấy đã kết tinh lại để Bình ngô đại cáo trở thành “Thiên cổ hùng văn”.

Bình Ngô đại cáo là tấm gương soi của dân tộc Việt Nam, của con người Việt Nam. Là tiếng vọng của nghìn xưa và mãi mãi về sau. Bình ngô đại cáo khẳng định vẻ đẹp của con người Việt Nam, những con người đã sống, đang sống và sẽ sống như thế. Từ nghìn xưa, hôm nay và tương lai, chúng ta luôn tự hào về lối sống, bản sắc của dân tộc. Tình kết đoàn mến thương, đùm bọc, gắn bó sẻ chia giữa con người với con người mãi mãi vững chắc. Tư tưởng yêu nước của ông cha ta, sự kế thừa và phát huy tư tưởng đấy của Hồ Chí Minh là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình tăng trưởng của lịch sử dân tộc.

Phát huy và kế thừa tư tưởng “Đem đại nghĩa để thắng hung tàn”, suốt bốn nghìn năm văn hiến, người Việt Nam đã khẳng định được sức mạnh của mình. Dù thời đại thay đổi, phẩm chất đạo đức của con người Việt Nam vẫn ko hề thay đổi. Người Việt Nam vẫn một lòng yêu nước thương dân, lấy hạnh phúc của nhân dân làm lẽ sống, phấn đấu cho một xã hội hưng vượng, công bình, hạnh phúc, văn minh.

Tư tưởng nhân nghĩa trong Đại cáo bình Ngô – Mẫu 2:

Nghe hồn Nguyễn Trãi phiêu diêu

Tiếng gươm khua, tiếng thơ kêu xé lòng

(Tố Hữu)

Tuy ra đời gần sáu trăm năm, nhưng tới bây giờ và muôn thuở sau nữa, Bình Ngô đại cáo và những tác phẩm khác của Nguyễn Trãi mãi mãi đi sâu vào lòng người. Tư tưởng “nhân nghĩa” trong thơ văn Nguyễn Trãi thấm sâu, ngay lúc mở đầu Bình Ngô đại cáo ông viết:

“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,

Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”

Vậy nhân tức là gì? Nho giáo cho rằng: Nhân tức là quan hệ tốt đẹp giữa người với người trong số đông. Khái niệm này mang nội hàm rất đẹp, rất tiến bộ và cao cả. Nguyễn Trãi đã khẳng định: Điều chủ yếu của nhân tức là phải giữ “yên dân’’. Vì thương yêu dân, muốn cho dân được yên ổn làm ăn nên phải “trừ bạo” là từ những kẻ sách nhiễu dân.

Từ quan hệ xử sự mang tính cách tư nhân, Nguyễn Trãi đã nâng lên thành tư tưởng xã hội. một nhiệm vụ cụ thể, nói như Đinh Gia Khánh thì “tư tưởng nhân nghĩa này ko mơ hồ, nó gắn chặt với chủ nghĩa yêu nước”. Chính vì “nhân nghĩa”, vì thương dân nên Nguyễn Trãi xem những hành động man rợ của quân Minh hành tội dân như đốt lửa thiêu sống, đào hố để chôn sống những người dân vô tội là những việc phi nhân nghĩa, là bạo ngược, do đó chúng phải bị trừng trị. Tương tự có tức là “Việc nhân nghĩa”, hành động nhân nghĩa ko phải một cái gì trừu tượng, chung chung, nhưng nó bộc lộ bằng “Việc” cụ thể, là chống quân xâm lược để giữ yên lãnh thổ, xoá sổ các cuộc phản nghịch chống triều đình để xây dựng xã hội “vua sáng, tôi hiền”. Việc đấy phải được uỷ thác cho quân đội. Nguyễn Trãi ko mơ hồ về sự nghiệp giải phóng dân tộc có thể dùng đường lối thỏa hiệp cải lương để châm dứt can qua, hòa bình muôn thuở, nhưng phải có sức mạnh của lực lượng quân sự và sức mạnh của “đại nghĩa”.

“Đem đại nghĩa thắng hung tàn

Lấy chí nhân thay hung bạo”

Ko chỉ lấy nghĩa để thắng hung, ko lấy nhân thay bạo, nhưng ở đây sự đối đầu lịch sử của cuộc kháng Minh này, quân thù là “hung tàn” là “hung bạo”.

Nướng thứ dân trên ngọn lửa hung tàn

Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ

Tội ác “trời ko dung, đất ko tha” đấy của giặc Minh:

Độc ác thay trúc Nam Sơn ko ghi hết tội

Dơ bẩn thay nước Đông Hải ko rửa sạch mùi

Tội ác đấy phải bị trừng trị “Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”. Quân ở đây là nhân dân: thành đội quân “đại nghĩa – chí nhân” để chống lại quân hung bạo giặc Minh. Vậy là triết lí nhân nghĩa của Nguyễn Trãi xét tới cùng là lòng yêu nước thương nhân dân. Đó chính là chủ nghĩa yêu nước. Nó làm nền cho bản hùng ca bất hủ Cáo Binh Ngô, nó là ánh sáng kì diệu để Nguyễn Trãi nêu một ý kiến về quyền dân tộc và do đó ông đã khái niệm về non sông khá rõ ràng, hoàn chỉnh, khoa học. Trong những lời mở đầu bài cáo trang trọng, thật đĩnh đạc và tự hào.

“Như nước Đại Việt ta từ trước

Vốn xưng nền văn hiến đã lâu

Núi sông lãnh thổ đã chia

Phong tục Bắc Nam cũng khác

Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc lập

Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương”

Trải qua bao biến động lịch sử, Nguyễn Trãi nói lại cái chữ đế đầy ý thức độc lập tự chủ đấy. Nước Đại Việt có cương vực, có lịch sử. có phong tục và có văn hiến, tức là có nhân nghĩa. Nó ko cần và ko thể phụ thuộc để tồn tại. Mọi mưu toan muốn biến nó thành quận huyện, thành chư hầu sẽ phải chịu thảm họa. Lịch sử đâu đã quên:

“Lưu Cung tham công nên thất bại

Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong

Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô

Sông Bạch Đằng giết mổ tươi Ô Mã”

Thế nhưng nay bọn giặc Minh:

“Mượn tiếng điếu dân phạt tội, kì thực làm việc tàn bạo, lấn cướp non sông ta, bóc lột nhân dân ta, thuế nặng hình phiền, vơ vét của quý, dân mọn xóm làng ko được yên ổn. Nhân nghĩa nhưng lại thế ư? (Bài 8 Quân Trung từ mệnh tập). Cái thế đứng của một dân tộc có và trọng nhân nghĩa đấy sẽ bằng mọi giá cho quân thù nếm đắng cay nhưng ông cha chúng ta phải trả giá cho sự tàn bạo “lỗi đạo”, ngạo mạn, láo xược…

Sức mạnh nhân nghĩa của nhân dân ta “lấy yếu chống mạnh, lấy ít địch nhiều” đã làm nên thắng lợi.

Ngày mười tám, trận Chi Lăng, Liễu Thăng thất thế

Ngày hai mươi, trận Mã An, Liễu Thăng cụt đầu.

Ngày hăm lăm, bá tước Lương Minh chiến bại tử vong

Những trang nhật kí chiến sự trình bày một cuộc tấn công đại quy mô, mạnh mẽ, hào hùng. Thắng lợi càng gần, thế trận càng trở thành biến hóa, quân thù chưa kịp trở tay ứng phó thì đã lại:

Đánh hồi trống thứ nhất, sạch ko kình ngạc

Đánh hồi trống thứ hai, tan tác chim muông…

Mô tả cuộc tổng tấn công đại phá quân thù, có nhẽ trong lịch sử văn học Việt Nam chưa bao giờ có những trang hào hùng sáng chói như thế. Đội quân làm nên thắng lợi đấy, chính là đội quân đã xác định “vì nhân nghĩa nhưng đấu tranh, vì an dân nhưng trừ bạo”.

Nhân tức là sức mạnh để thắng lợi. “Chí nhân, đại nghĩa” là nền tảng của chủ nghĩa nhân đạo dân tộc ta bao đời theo đuổi để tạo dựng nền văn hiến mang thực chất truyền thống của con người Việt Nam. Ở đây Nguyễn Trãi đã nêu cao chủ nghĩa nhân đạo đấy, gắn bó với nhân nghĩa nhưng chủ nghĩa yêu nước.

Coi trọng con người, quý trọng nhân dân, coi trọng tình hòa hiếu giữa các dân tộc. Chúng ta ko vì sự man rợ của giặc nhưng trả thù bằng những hành động man rợ. Có gì quý hơn sinh mạng con người? “Người ta là hoa của đất” do đó nhân nghĩa sau chiến tranh là tấm lòng, là trí tuệ để khắc phục những hậu quả, cho “Bốn phương đại dương yên bình,”… Đối với quân giặc đã bị “tù tội như hổ đói vẫy đuôi xin cứu mạng”. Chúng ta đã “chẳng giết mổ hại” nhưng cho chúng “đường hiếu sinh”. Chúng ta có cái thế để xử tội ác chiến tranh, có đủ sức để trừng trị, nhưng nhân nghĩa ko cho phép chúng ta làm điều dó lúc bọn giặc “đã tham sống sợ chết nhưng hòa hiếu thực lòng”. Chúng ta tha tội cho chúng để kết thúc can qua trong tương lai, để được “an dân” ko phải chỉ ngày một ngày hai nhưng mãi mãi nhân dân được “nghĩ sức” trong yên bình:

“Xã tắc từ đây vững chắc

Giang sơn từ đây đổi mới”

Tức là triết lí nhân nghĩa, hành động nhân nghĩa của chúng ta đã toàn thắng. Ta đã đạt mục tiêu, ko cần phải xử sự như những kẻ cuồng sát ko nhân nghĩa.

Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi trình bày ngay cả lúc động viên quân dân ta xoá sổ giặc, nhưng lại rất thông cảm với nhân dân và đấu sĩ Trung Quốc bị tàn hại bởi chiến tranh. Nguyễn Trãi từng vạch tội tướng giặc với nhân dân Trung Quốc: Chúng lại muôn cùng binh độc vũ, khiến nhân dân vô tội liền năm phải thiệt mạng ở chốn gươm đao, những kẻ lưu li phải nát gan ở nơi đồng cỏ” (Bài 28 – Quân Trung từ mệnh tập).

Bình Ngô đại cáo xét về mặt tư tưởng thì đây là tác phẩm nổi trội về chù nghĩa nhân đạo, minh chứng hùng hồn cho trận chiến thắng của nhân dân ta chống giặc Minh. Triết lí nhân nghĩa của Nguyễn Trãi tiềm tàng như mỏ quặng quý nhưng ta phải khai thác, đào sâu, nhưng nổi lên bề mặt lộ thiên của nó chính là chủ nghĩa yêu nước, là tình cảm thương dân. Vì yêu nước thương dân nhưng Nguyễn Trãi có những quan niệm tiến bộ về thực chất và mục tiêu của đội quân nhân nghĩa, về Tổ quốc và “Bốn phương đại dương yên bình”. Vì mến thương dân nhưng trong Bình Ngô đại cáo Nguyễn Trãi tố cáo tội ác quân Minh sắt đá trong trận chiến tranh vệ quốc trở thành một tác phẩm còn lại mãi với thời kì.

Đã sáu trăm năm trôi qua, Nguyễn Trãi – người người hùng dân tộc và là thi sĩ, nhà văn, tư tưởng chính trị, thực sự sống mãi trong lòng dân tộc lúc các thế hệ con cháu mang tư tưởng nhân nghĩa của Người đã làm nên bao sự tích kì diệu, bao chiến công lừng lẫy, như trong chiến tranh chống Mĩ Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp thu tư tưởng nhân nghĩa đấy nhưng đối xử nhân đạo với những tên giặc lái. Bọn chúng đã đem bom đạn tới giết mổ hại nhân dân ta tàn phá non sông ta, gây bao tang thương đau thương cho nhân dân trên mọi miền non sông, vậy nhưng lúc bắt sống chúng, ta vẫn đối xử nhân đạo cho và “khách sạn Hintơn”, và sau ngày toàn thắng 30/04/1975 trao trả lại cho phía Mĩ. Phải chăng đó là được bắt nguồn từ tư tưởng Nguyễn Trãi.

“Đem đại nghĩa thẳng hung tàn

Lấy chí nhân thay hung bạo”

Tư tưởng nhân nghĩa trong Đại cáo bình Ngô – Mẫu 3:

Năm 1407, giặc Minh xâm lược nước ta. Năm 1417, tại núi rừng Lam Sơn, Thanh Hóa, Lê Lợi phất cờ khởi nghĩa xưng là Bình Định Vương. Trải qua mười năm kháng chiến vô cùng gian lao và quả cảm, nhân dân ta quét sạch giặc Minh ra khỏi lãnh thổ. Mùa xuân năm 1482, thay lời Lê Lợi, Nguyễn Trãi thảo Bình Ngô đại cáo.

Bình Ngô đại cáo khẳng định sức mạnh nhân nghĩa, nhân dân Đại Việt căm thù lên án tội ác kinh tởm của quân “cuồng Minh”, ca tụng những chiến công oanh liệt thuở “bình Ngô”, tuyên bố non sông Đại Việt bước vào kỉ nguyên mới độc lập, thái hoà vững bền muôn thuở.

Tuy ra đời gần sáu trăm năm, nhưng tới bây giờ và muôn thuở sau nữa, Bình Ngô đại cáo và những tác phẩm khác cũa Nguyễn Trãi mãi mãi đi sâu vào lòng người. Tư tưởng “nhân nghĩa’’ trong thơ văn Nguyễn Trãi thâm sâu, ngay lúc mở đầu Bình Ngô đại cáo, ông viết:

“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân

Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”.

Việc nhân tức là gì? Nho giáo cho rằng: Nhân tức là quan hệ tốt đẹp giữa người với người trong số đông. Khái niệm này mang nội hàm rất đẹp, rất tiến bộ và cao cả. Nguyễn Trãi đã khẳng định: Điều chủ yếu của nhân tức là giữ “yên dân”. Vì thương yêu dân, muốn cho dân được yên ổn làm ăn nên phải “trừ bạo” là trừ những kẻ sách nhiễu dân.

Từ quan hệ xử sự mang tính tư nhân, Nguyễn Trãi đã nâng lên thành lí tưởng xã hội, một nhiệm vụ cụ thể, nói theo Đinh Gia Khánh thì “tư tưởng này ko mơ hồ, nó gắn chặt với chủ nghĩa yêu nước”. Chính vì “nhân nghĩa”, vì thương dân nên Nguyễn Trãi xem những hành động man rợ của quân Minh hành tội nhân dân ta như đốt lửa thiêu sống, đào hố để chôn sống dân lành vô tội là những việc phi nhân nghĩa, là bạo ngược, do đó chúng ta phải trừng trị. Tương tự có tức là “việc nhân nghĩa”, hành động nhân nghĩa ko phải một cái gì đó trừu tượng, chung chung, nhưng nó bộc lộ bằng “việc” cụ thể là chống quân xâm lược để giữ yên lãnh thổ, xoá sổ các nguồn phản động chống triều đình để xây dựng xã hội “vua sáng, tôi hiền”. Việc đấy phải được uỷ thác cho quân đội. Nguyễn Trãi ko mơ hồ về sự nghiệp giải phóng dân tộc có thể dùng đường lối thỏa hiệp yếu mềm để kết thúc can qua, hòa bình muôn thuở, nhưng phải có sức mạnh của quân sự và sức mạnh của “đại nghĩa”:

“Đem đại nghĩa để thắng hung tàn

Lấy chí nhân để thay hung bạo”.

Lấy nghĩa để thắng hung, lấy nhân thay bạo. Ở đây trong sự đối đầu lịch sử của cuộc kháng Minh này, quân thù là hung tàn và hung bạo:

“Nướng thứ dân trên ngọn lửa hung tàn

Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ”.

Tội ác “trời ko dung, đất ko tha” đấy của giặc Minh:

“Trúc Nam Sơn ko ghi hết tội

Nước Đông Hải ko rửa sạch mùi”.

Tội ác đấy phải trừng trị. “Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”. Quân ở đây là nhân dân: tập trung thành đội quân “đại nghĩa – chí nhân” để chống lại quân hung bạo giặc Minh. Vậy là, triết lí nhân nghĩa của Nguyễn Trãi xét tới cùng là lòng yêu nước thương dân. Đó chính là chủ nghĩa yêu nước. Nó làm nền cho bản hùng ca bất hủ “Cáo bình Ngô”, nó là ánh sáng kì diệu để Nguyễn Trãi nêu lên một quan điển về quyền dân tộc, và do đó ông đã khái niệm về non sông khá rõ ràng, hoàn chỉnh, khoa học trong lời mở đầu bài cáo trang trọng, thật đĩnh đạc và tự hào.

“Như nước Đại Việt ta từ trước

Vốn xưng nền văn hiến đã lâu

Núi sông lãnh thổ đã chia

Phong tục Bắc Nam cũng khác

Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc lập

Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng để một phương”.

Trải qua bao biến động của lịch sử, Nguyễn Trãi lặp lại quyền vương để đầy ý thức độc lập tự chủ đấy. Nước Đại Việt có cương vực, có lịch sử, có phong tục và nền văn hiến, tức là có nhân nghĩa. Nó ko cần và ko thể phụ thuộc để tồn tại. Mọi mưu toan muốn biến nó thành quận huyện, thành chư hầu phải chi thảm họa. Lịch sử đâu đã quên:

“Lưu Cung tham công nên thất bại

Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong

Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô

Sông Bạch Đằng giết mổ tươi Ô Mã”.

Thế nhưng nay bọn giặc Minh “mượn tiếng điếu dân phạt tội, kì thực làm việc tàn bạo, lấn cướp non sông ta, bóc lột nhân dân ta, thế nặng hình phiền, vơ vét của quý, dân mọn xóm làng ko được yên ổn”. Nhân nghĩa nhưng lại thế Lí? Thế đứng của một dân tộc trong nhân nghĩa bằng mọi giá cho quân thù nếm đắng cay nhưng ông cha chúng ta phải trả giá cho sự tàn bạo “lỗi đạo”, ngạo mạn, láo xược…

Sức mạnh nhân nghĩa của nhân dân ta “lấy yếu chống mạnh, lấy ít địch nhiều” đã làm nên thắng lợi.

“Ngày mười tám, trận Chi Lăng, Liễu Thăng thất thế

Ngày hai mươi, trận Mã An, Liễu Thăng cụt đầu.

Ngày hăm lăm, bá tước Lương Minh chiến bại tử vong.

Ngày hăm tám, thượng thư Lí Khánh cùng kế tự vẫn”.

Những trang nhật kí chiến sự trình bày một cuộc tấn công đại quy mô mạnh mẽ, hào hùng. Thắng lợi càng gần, thế trận càng trở thành biến hóa kè thù chưa kịp trở tay ứng phó thì đã lại:

“Đánh một trận, sạch ko kình ngạc

 Đánh hai trận, tan tác chim muông”.

Mô tả cuộc tổng chiến công đại phá quân thù, có nhẽ trong lịch sử văn học Việt Nam chưa bao giờ có những trang hào hùng sáng chói như thế. Đội quân làm nên thắng lợi đấy, chính là đội quân đã xác định “vì nhân nghĩa nhưng đấu tranh, vì an dân nhưng trừ bạo”.

Nhân tức là sức mạnh để thắng lợi. “Chí nhân, đại nghĩa” là nền tảng của chủ nghĩa nhân đạo nhưng dân tộc ta bao đời theo đuổi để tạo dựng nền văn hiến mang thực chất truyền thống của con người Việt Nam. Ở đây, Nguyễn Trãi đã nêu cao chủ nghĩa nhân đạo đấy, gắn nó với nhân tức là chủ nghĩa yêu nước.

Coi trọng con người, quý trọng nhân dân, coi trọng tình hòa hiếu giữa các dân tộc nên chúng ta đã đặt nhân nghĩa lên trên tất cả. Có gì quý hơn sinh mạng con người? “Người, ta là hoa của đất” do đó nhân nghĩa sau chiến tranh là tấm lòng, là trí tuệ để khắc phục những hậu quả, cho “bốn phương đại dương yên bình”… đối với quân giặc đã bị “tù tội như hổ đói vẫy đuôi xin cứu mạng”, chúng ta đã “chẳng giết mổ hại” nhưng cho chúng “đường hiếu sinh”. Chúng ta có cái thế để “xử tội ác chiến tranh, có đủ sức để trừng trị, nhưng nhân nghĩa ko cho phép chúng ta làm điều đó lúc bọn giặc đã tham sống sợ chết nhưng hòa hiếu thực lòng”. Chúng ta tha tội cho chúng để kết thúc can qua trong tương lai, để được “an dân” ko phải chỉ ngày một ngày hai nhưng mãi mãi dân ta được “nghỉ sức” trong yên bình:

“Xã tắc từ đây vững chắc

Giang sơn từ đây đổi mới”.

Tức là triết lí nhân nghĩa, hành động nhân nghĩa của chúng ta đã toàn thắng. Ta đã đạt mục tiêu, ko cần phải xử sự như những kẻ cuồng sát ko nhân nghĩa.

Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi trình bày ngay cả lúc động viên nhân dân ta xoá sổ giặc, nhưng lại rất thông cảm với nhân dân và đấu sĩ Trung Quốc bị tàn hại bởi chiến tranh. Nguyễn Trãi từng vạch tội tướng giặc với nhân dân Trung Quốc: chúng lại muốn cùng binh độc vũ, khiến nhân dân vô tội liền năm phải thiệt mạng ở chốn gươm đao, những kẻ lưu li phải nát gan ở nơi chốn đồng cỏ” (Bài 28 – Quân Trung từ mệnh tập).

Bình Ngô đại cáo xét về mặt tư tưởng là tác phẩm nổi trội về chủ nghĩa nhân đạo, chứng minh hùng hồn cho trận chiến thắng của nhân dân ta chống giặc Minh. Triết lí nhân nghĩa của Nguyễn Trãi tiềm tàng như mỏ quặng quý nhưng ta phải khai thác đào sâu, nhưng nổi lên bề mặt lộ thiên của nó chính là chủ nghĩa yêu nước, là tình cảm thương dân. Vì yêu nước thương dân nhưng Nguyễn Trãi có tư tưởng tiến bộ về thực chất và mục tiêu của đội quân nhân nghĩa, về Tổ quốc và ước vọng “bốn phương đại dương yên bình”. Vì mến thương nhân dân trong Bình Ngô đại cáo, Nguyễn Trãi tố cáo tội ác quân Minh sắt đá như thế, mô tả những trang hào hùng của quân dân ta trong trận chiến tranh vệ quốc. Bình Ngô đại cáo trở thành một tác phẩm còn lại mãi với thời kì.

Đã sáu trăm năm trôi qua, Nguyễn Trãi – người người hùng dân tộc và là thi sĩ, nhà văn, nhà tư tưởng chính trị, thực sự sống mãi trong lòng dân tộc lúc các thế hệ con cháu mang tư tưởng nhân nghĩa của Người đã làm nên bao kì tích, bao thắng lợi lừng lẫy, như trong chiến tranh chống Mỹ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp thu tư tưởng nhân nghĩa đấy nhưng đối xử nhân đạo với những phi công Mỹ ngụy. Họ đã đem bom đạn tới giết mổ hại nhân dân ta trên mọi miền non sông, tàn phá non sông ta, gây bao đau thương tang thương cho nhân dân ta. Vậy nhưng lúc bắt sống những kẻ đấy, ta vẫn đối xử nhân đạo và sau ngày toàn thắng 30-4-1975 trao trả lại cho Mỹ. Phải chăng đó là được nguồn từ tư tưởng Nguyễn Trãi.

“Đem đại nghĩa để thắng hung tàn

Lẩy chí nhân để thay hung bạo”.

Bình Ngô đại cáo vừa là một bản tổng kết cuộc kháng chiến mười năm chống giặc Minh vừa là lời tuyên ngôn độc lập, hòa bình. Đồng thời là áng “thiên cổ hùng văn” khẳng định sức mạnh nhân nghĩa Đại Việt.

Tư tưởng nhân nghĩa trong Đại cáo bình Ngô – Mẫu 4:

Tư tưởng nhân nghĩa đã được khẳng định ngay từ đầu tác phẩm. Nguyễn Trãi đã viết tự đáy lòng ông, chứ ko chỉ như được từng nghe suông. Chính ông đã coi việc nhân nghĩa cốt ở yên dân như mục tiêu phấn đấu cao nhất của đời mình. Cả cuộc đời ông đã giành trọn cho những công việc nhân nghĩa, ta có thể coi đó là lí tưởng của ông. Một lí tưởng cao quý. Với đạo đức nho giáo ngày xưa, nhân tức là một điều nhưng con người người nào cũng phải có, và trình bày bằng cách xử sự đối đãi tốt đẹp với người khác. Ở Nguyễn Trãi, nhân nghĩa đã được nhân lên một tầm cao hơn hẳn, và mở rộng hơn nữa: đó là lo cho dân, tạo điều kiện cho dân – dân ở đây nói với nghĩa bao trùm tất cả người đời, ta có thể thấy lòng Nguyên Trãi rộng lớn và suy nghĩ của ông thật rộng lớn. Với tư cách một vị quan và trên phương diện thay lời Vua để viết lời tuyên cáo thắng lợi, Nguyễn Trãi đã khẳng định nhân tức là yên dân tức là làm cho dân được yên ổn làm ăn, ấm lo hạnh phúc trong an bình. Vì thế, quân điếu phạt trước lo trừ bạo, phải dẹp tan giặc giã hung tàn để cho yên dân. Ông thương dân và lo cho dân với tất cả tấm lòng mình, ko phải để ban ơn cho dân nhưng là đền ơn dân như ông từng nghĩ ăn lộc, đền ơn kẻ cấy cày. Đó là một suy nghĩ hết sức tiến bộ và đáng quý biết bao trong thời đại lúc bấy giờ, nhưng qua bao thời kì, tới ngày nay vẫn vô cùng trị giá.

Trong suốt toàn bài Cáo Bình Ngô, ngòi bút của Nguyễn Trãi đã tỏ rõ lòng ưu ái đối với dân. Vì thương dân, ông đã xót xa trước những thảm cảnh nhưng quân cuồng Minh thừa cơ gây họa do bọn gian tà còn bán nước cầu vinh. Chúng đã:

Nướng thứ dân trên ngọn lửa hung tàn 

Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ…

Cũng từng chứng kiến sự tan cửa nát nhà, sự man rợ của bọn cuồng Minh sát hại người vô số, nên Nguyễn Trãi đã hiểu rõ lòng thương cảm và căm giận thay lúc những người dân đang gặp cảnh chiến tranh khốc liệt. Những thứ dân, con đỏ là những người ở từng lớp khốn khổ nhất xã hội, những người chuyên đi cấy cày, đi ở, đi làm thuê xuất hiện dưới ngòi bút Nguyễn Trãi cùng tình cảm của ông. Sự quan tâm này thật ko dễ gì có được ở những người vốn làm quan lại như ông, vì thế đây là điều rất tốt đẹp của tư tưởng Nguyễn Trãi.

Càng thương dân, ông càng căm giận quân xâm lược. Đoạn kể tội giặc của ông với những hình ảnh cụ thể trong bài Cáo Bình Ngô đầy nước mắt đồng cảm thương xót cho nhân dân, cho quê hương cho cây cối núi sông, đồng thời ngùn ngụt lòng căm thù, tức giận đối với kẻ ngoại xâm và bán nước.

Bại nhân nghĩa nát cả đất trời 

Nặng thuế má sạch ko đầm núi

Người bị ép xuống biển dòng lưng mò ngọc, ngán thay cá mập thuồng luồng. 

Kẻ bị đem vào núi đãi cát tìm vàng, khốn nối rừng sâu nước độc …

Tàn hại cả giống côn trùng cây cối 

Nheo nhóc thay kẻ goá bụa khốn cùng.

Nặng nề những nỗi phu phen 

Tan tác cả nghề canh cửi.

Trước tội ác tới độ

Trúc Nam Sơn ko ghi hết tội

Nước Đông Hải ko rửa sạch mùi

Lẽ nào trời đất dung thứ,

Người nào bảo thần dân chịu được?…

Ngẫm thù lớn há đội trời chung 

Căm giặc nước thề ko cùng sống. 

Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi đã méc bảo ông rằng, đã tới lúc trừ bạo để yên dân. Tâm trạng của ông, cũng là của Lê Lợi canh cánh suốt ngày đêm nỗi lo làm sao đánh giặc, cứu dân thoát cơn nguy biến và giành lại độc lập cho giang sơn. Tư tưởng nhân nghĩa ở đây xét tới cùng là lòng yêu nước thương dân. Lòng yêu nước, thương dân lớn lao đấy đã khiến Nguyễn Trãi cũng như Lê Lợi: đau lòng nhức óc, nếm mật nằm gai suốt mười mấy năm trời. Bài Cáo toát lên một ý thức yêu nước, tự hào dân tộc lúc nhắc lại lịch sử.

Như nước Đại Việt ta từ trước

Vốn xưng nền văn hiến đã lâu…

Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần, bao đời gây nền độc lập 

Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương.

Tới lúc thắng lợi giặc Minh, một lần nữa, tư tưởng nhân nghĩa – tấm lòng thanh cao của Ức Trai càng cao vời vợi. Ông thương dân, mong muốn sớm yên bình cho quân dân nên ông đã lấy toàn dân là hơn, để nhân dân nghỉ sức. Đối với vị chủ tướng như ông, thắng lợi ko phải tất cả, nếu nhân dân cần cuộc sống no đủ thì ta cho họ, ta cũng ko nên vì lợi lộc nhưng quên đi mục tiêu lúc đầu.

Hơn thế nữa, tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi còn đối với những kẻ đã gây họa cho nước Đại Việt.Theo ông, binh đao khói lửa chỉ là chuyện cực chẳng đã, vì làm hao tổn sinh mạng, ông luôn mưu phạt tâm công, dùng áng văn chính luận có sức mạnh hơn 10 binh để tránh đổ máu nhưng thu phục được lòng người. Với quân tướng chiến bại của giặc, ông đã tha bổng và tạo điều kiện cho về nước, ko giết mổ hại: thể lòng trời, ta mở đường hiếu sinh để giữ vẹn hoà hiếu. Ta thấy Nguyễn Trãi quả là một con người nhân nghĩa, với tấm lòng nhân hậu, nhân ái và thanh cao tuyệt vời!

Trong tác phẩm Cáo Bình Ngô của Nguyễn Trãi, tử tưởng nhân nghĩa dường như hoà quyện trong từng lời từng ý, toả ra dưới ngòi bút sắc bén của ông. Nguyễn Trãi đã là một thi sĩ tư tưởng lớn biết chọn cho mình lí tưởng xinh tươi và cao quý tương tự. Ông đã nguyện dành hết tất cả tài đức, khả năng của mình cho việc nhân nghĩa, để trợ dân. Vì thế, sau lúc về ở ẩn, lúc vua mời ra làm quan, ông đã sẵn sàng ra ngay ko nể nang.

Tâm hồn Nguyễn Trãi đong đầy nhân nghĩa, rất thanh cao và trong sáng, có thể coi như một viên ngọc quý. Tên tuổi ông là một dấu son lớn trong trang sử danh nhân Việt Nam. Tư tưởng nhân nghĩa của ông vượt thời kì – qua bao thế kỉ, bao triều đại, và vượt cả ko gian – vang lừng trên toàn cầu, ý nghĩa rộng lớn ko biên giới của lòng nhân nghĩa đấy để trở thành một tư tưởng lớn lao của nhân loại!

Chúng ta kính trọng Nguyễn Trãi với tư tưởng nhân nghĩa quý báu đã góp phần lớn lao cho lịch sử dân tộc, lại càng thương thay cho cuộc đời lắm trái ngang, oan khúc của ông. Nguyên nhân cũng chính vì những kẻ xấu ko chịu nổi tư tưởng của ông quá tiến bộ, con người ông quá trong sạch và tốt đẹp, vì sự trung thực của một con người nhân nghĩa – Nguyễn Trãi. Nguyễn Trãi đã được mọi người đời sau thương yêu kính trọng vì tư tưởng và hành động (rất nhân nghĩa) của ông. Chúng ta tin rằng, chúng ta sẽ thực hiện được những điều có ích cho dân, cho nước,như nguyễn Trãi – tổ tiên chúng ta đã từng theo đuổi – và sẽ có nhiều tấm gương sáng noi theo ông – ngôi sao khuê sáng mãi trên bầu trời Đại Việt.

Trên đây là tuyển chọn 4 bài văn mẫu hay nhất phân tích tư tưởng nhân nghĩa của Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi). Truy cập kho tài liệu Văn mẫu lớp 10 để cập nhật thêm nhiều bài văn hay khác giúp bạn rèn luyện kỹ năng làm văn, sẵn sàng tốt cho các bài thi và rà soát môn Văn. Chúc các bạn học tốt !

[Văn mẫu 10] Tuyển chọn những bài văn hay phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi.

Đăng bởi: https://chinphu.vn/

Phân mục: Giáo dục

[rule_{ruleNumber}]

Tuyển chọn những bài văn hay phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi.

Đăng bởi: https://chinphu.vn/

Phân mục: Giáo dục

#Phân #tích #tư #tưởng #nhân #nghĩa #trong #Bình #Ngô #đại #cáo

[rule_3_plain]

#Phân #tích #tư #tưởng #nhân #nghĩa #trong #Bình #Ngô #đại #cáo

[rule_1_plain]

#Phân #tích #tư #tưởng #nhân #nghĩa #trong #Bình #Ngô #đại #cáo

[rule_2_plain]

#Phân #tích #tư #tưởng #nhân #nghĩa #trong #Bình #Ngô #đại #cáo

[rule_2_plain]

#Phân #tích #tư #tưởng #nhân #nghĩa #trong #Bình #Ngô #đại #cáo

[rule_3_plain]

#Phân #tích #tư #tưởng #nhân #nghĩa #trong #Bình #Ngô #đại #cáo

[rule_1_plain]

Nguồn:chinphu.vn
Phân mục: Tin tức

#Phân #tích #tư #tưởng #nhân #nghĩa #trong #Bình #Ngô #đại #cáo

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button